Кіріспе

De Situ Albanie (немесе қысқаша dSA) – Париждегі Франция Ұлттық кітапханасында сақталған Попплтон қолжазбасында табылған жеті шотланд құжатының біріншісіне берілген атау. Ол шамамен 1202 және 1214 жылдар аралығында, Вильгельм Арыстанның тұсында, Шотландияның француз тілінде сөйлейтін тұрғыны (Форт өзенінің солтүстігінде) жинақтың кіріспесі ретінде жазған болуы мүмкін. Атауы шығарманың бастапқы сөздерінен алынған: "De Situ Albanie que in se figuram hominis habet quomodo fuit primitus is septem regionibus diuisa quibusque nominibus antiquitus sit uocata et a quibus inhabitata". ("Шотландияның жағдайы, адам бейнесін өз ішінде сақтайды, ол бастапқыда жеті аймаққа қалай бөлінген, әрқайсысының ежелгі атаулары қандай және кімдер мекендеген" деген мағынаны береді).

Атақ-даңқы мен мәртебесі

Автордың dSA жазу және Шотландиялық Попплтонды құрастыру ниеті белгісіз, бірақ оны, мүмкін, Монмуттан шыққан Джеффри дәстүрінде қарастыруға болады. Бұрын dSA анахронизм ретінде қарастырылып, гелл немесе пикттердің өткеніне терезе ретінде есептелді. Ол жиі «Пикстландияның жеті ежелгі патшалығы» деп аталатын дереккөз ретінде қолданылды. Мысалы, бірінші тізім Аргилл Пиктлендте болған тоғызыншы ғасырды көрсетеді деп ойланды, ал екінші тізім Аргилл алынбастан және Кейтнес жоғалмастан бұрынғы кезеңді көрсетеді. Алайда, бұл құжатқа қатысты түсінік соңғы жылдары, ең алдымен Изабел Хендерсон, ал жақында Глазго университетінің ортағасырлық маманы профессор Доувит Брун тарапынан сынға ұшырады. Көптеген жағдайларда, құжаттың пикттермен ешқандай қатысы жоқ. Шын мәнінде, құжат он үшінші ғасырдың басында толыққанды мағынаға ие, ал оның көптеген ақпараттарын Попплтон қолжазбасындағы басқа шотландтық құжаттарда табуға болады. Мысалы, Круйтннің жеті ұлының есімдері (=Альбанакт?) dSA кейін келген пикт патшаларының тізімінде берілген. (Жеті патшалық туралы мифтің тағы бір көзі – Гель тіліндегі төртжырлы Лебор Бретаньх нұсқаларында сақталған). Пикттерде мұндай құрылым болмаған болуы мүмкін, ал болған жағдайда, ол dSA авторына белгісіз болған, мүмкін, епископ Андреас арқылы ғана белгілі болған. Сонымен қатар, адам теңеуі, тіл білімі талқылаулары және құжаттың гаэль тілі (Scottica) мен шотланд ұлттық ерекшелігі арасындағы қарым-қатынасқа жарық түсіруі қызығушылық тудырады. Осы мәселелер бойынша dSA шынымен пайдалы тарихи құжат болып табылады. Дэвид Хоулетт жақында мәтіннің құрылымы Киелі кітаптағы үлгіге негізделгенін айтты.