Ләзәреску мырзаның өлімі

Кіріспе

2005 жылғы фильм

"Лазареску мырзаның өлімі" (Moartea domnului Lăzărescu) – 2005 жылғы румындық қара комедиялық фильмі, режиссері – Кристи Пуиу. Фильмде қарт адам (Иоан Фискутану) түн бойы жедел жәрдеммен ауруханадан ауруханаға тасымалданады, себебі дәрігерлер оны қабылдаудан бас тартып, қайтара береді. "Лазареску мырзаның өлімі" кинофестивальдарда көптеген жүлделер жеңіп алғаннан кейін, кеңінен көрсетілген соң да сыншылардың жоғары бағасын алды. Алайда, фильм халықаралық прокатта үлкен табыс таппады. Бұл фильм Пуиудың "Бухарест шетіндегі алты оқиға" атты сериясының бірінші фильмі болуы жоспарланған. 2017 жылы The New York Times газеті бұл фильмді "XXI ғасырдың қазірге дейінгі ең жақсы фильмдерінің" бесіншісі деп атады.

Сюжет

Данте Ремус Лазареску (Иоан Фискутану) – зейнеткер инженер, Бухаресттегі пәтерде үш мысығымен жалғыз жесір болып тұрады. Өте ауырсынудан Лазареску жедел жәрдем шақырады, бірақ келмейтін соң, көршілерінен көмек сұрайды. Көршілері Лазарескуге қажетті дәрі табылмағандықтан, оған құсық тоқтатуға арналған таблетка береді. Бір көршісі Лазарескудің көп ішетінін айтады. Көршісі Лазарескуге пәтеріне оралып, жатуға көмектеседі, қайтадан жедел жәрдем шақырады. Жедел жәрдем ақыры келгенде, медбике Миоара (Луминита Георгиу) Лазарескудің он жыл бұрын жасаған ойық жара операциясы осы ауырсынудың себебі болуы мүмкін емес екенін түсіндіреді. Науқастың анамнезін алғанда, ол Лазарескуде ішек рагы болуы мүмкін деген күдікке ілігеді. Әпкесіне, ол басқа қалада тұратын болса да, жағдайдың ауыр екенін және Лазарескуді ауруханада көруге келуі керектігін хабарлаған соң, медбике оны ауруханаға жеткізуді шешеді. Әпкесі ертең келуге уаде береді, ал жалғыз қызы Канаданың Торонто қаласында тұрады. Фильм Лазарескудің түнеу бойы бір ауруханадан екіншісіне тасымалдануын көрсетеді. Бірінші үш ауруханада дәрігерлер көп күткеннен кейін ғана Лазарескуді қарап тексеруге келіседі. Содан кейін, оның жағдайының өте ауыр екенін және жедел операция қажет екенін анықтағандарына қарамастан, әрбір команда оны қабылдаудан бас тартып, басқа ауруханаға жібереді. Осы уақыт аралығында Лазарескудің жағдайы тез нашарлайды, сөйлеуі дұрыс болмайды және ол біртіндеп есінен танып қалады. Ауруханалар автобус апатынан зардап шеккен жандармен толы, бірақ кейбір дәрігерлер шаршағандықтан немесе жасы ұлғайған, иісі жағымсыз мас адамды қабылдағысы келмегендіктен одан бас тартады. Түн бойы оның жалғыз қорғаушысы – Миоара, ол оның қасында қалып, оны ауруханаға жатқызуға тырысады, ал дәрігерлер оған қарап, сөздерімен келемеждейді. Ақырында төртінші ауруханада дәрігерлер Лазарескуді қабылдайды. Фильм оның миындағы қан тірбуықты жою үшін шұғыл операция жасауға дайындалып жатқанда аяқталады.

Dante Remus Lăzărescu (Ioan Fiscuteanu), a cranky retired engineer, lives alone as a widower with his three cats in a Bucharest apartment. In the grip of extreme pain, Lăzărescu calls for an ambulance, but when none arrives, he asks for his neighbors' help. Not having the medicine Lăzărescu wants, the neighbors give him some pills for his nausea. A neighbor reveals that Lăzărescu is a heavy drinker. His neighbor helps Lăzărescu back to his apartment and to bed. They call again for an ambulance. When the ambulance finally arrives, the nurse, Mioara (Luminița Gheorghiu), dispels the idea that Lăzărescu's ulcer surgery over a decade before could cause this pain. While taking the patient history, she suspects that Lăzărescu has colon cancer. After informing his sister, who lives in a different city, that the condition could be serious and she should visit Lăzărescu in the hospital, the nurse decides to get him to a hospital. His sister makes arrangements to come the following day; his only child, a daughter, lives in Toronto, Canada. The film follows Lăzărescu's journey through the night, as he is carried from one hospital to the next. At the first three hospitals, the doctors, after much delay, reluctantly agree to examine Lăzărescu. Then, although finding that he is gravely ill and needs emergency surgery, each team refuses to admit him and sends him to another hospital. Meanwhile, Lăzărescu's condition deteriorates rapidly, his speech is reduced to babbling, and he slowly loses consciousness. The hospitals are jammed with injured passengers from a bus accident, but some doctors appear to reject him out of fatigue or because they do not feel like taking care of a smelly old drunkard. During the night, his only advocate is Mioara, the paramedic who stubbornly stays by him and tries to get him hospitalized and treated, while passively accepting verbal abuse from the doctors who look down on her. Finally, at the fourth hospital, the doctors admit Lăzărescu. The film ends as they prepare to perform an emergency operation to remove a blood clot in his brain.

Өндіріс

Кристи Пуиудың айтуынша, ол фильмді Ұлттық кинематографиялық кеңестің (CNC) – Румынияның кино өндірісін қаржыландырудың негізгі көзі болып табылатын мемлекеттік мекемесінен грант алуға талпынысы сәтсіз аяқталғаннан кейін жұмысын бастады. 2001 және 2003 жылдары Кристи Пуиу, Нае Каранфил және Кристиан Мунгиу сияқты басқа жас румын кинорежиссерлерінің қолдауымен, CNC-ді Сержиу Николаеску басқаратын Консультативтік кеңестің мүшелері мен олардың шәкірттеріне қаржы бағытталғанын айыптады. 2003 жылы Пуиу бірнеше апта ішінде алты фильмнен тұратын моральдық әңгімелер циклына синопсис жазды, оны «Бухарест шетіндегі алты әңгіме» деп атады (соның ішінде «Мырза Лазарескудің өлімі»). Ол бастапқыда оларды төмен бюджеттік фильмдер ретінде жоспарлаған, осылайша румын режиссерлері CNC-нің көмегінсіз фильмдер түсіре алатынын дәлелдеуді көздеді. Өзі стресс пен кең таралған колиттен зардап шегіп жүргенін анықтағанмен, Пуиу өлімге алып баратын ауруға шалдыққандығына көз жеткізді. Өлімнен қорқып, ол аурулар мен дәрі-дәрмектер туралы ақпарат жинаумен шұғылданды, дәрігерлердің кабинеттерінде және жедел жәрдем бөлімдерінде көп уақыт өткізді. Осы кезең фильмдегі медициналық жүйені бейнелеуіне әсер етті. «Бухарест шетіндегі алты әңгіме» циклына арналған алты фильмнің тұжырымдамасын аяқтағаннан кейін, Кристи Пуиу оларды 2001 жылы «Шырақ пен қамыр» және 2003 жылы Люциан Пинтилидің «Ники мен Фло» фильмдерін жазған жазушы және сценарист Рәзван Радулескуге көрсетті. Олар «Мырза Лазарескудің өлімі» туралы зерттеуді әртүрлі дәрігерлер мен ауруханаларға барып жүріп бастады, содан кейін сценарийді аяқтады. Фильмнің түсірілімі 2004 жылдың қараша-желтоқсан айларында 39 түнде аяқталды. Фильм жыл соңында аяқталғандықтан, топ оны 2005 жылғы Канн кинофестиваліне үлгеру үшін көп жұмыс істеді. Фильмнің жалпы бюджеті 350 000 евроны құрады. Сонымен қатар, 2007 жылы ол кәсіби сыншылар құрастырған 10-нан астам «2006 жылғы үздік он фильмнің» тізіміне енді, «Village Voice» журналындағы J. Hoberman тізімінде және «The Hollywood Reporter» журналындағы Sheri Linden тізімінде бірінші орынға ие болды. Роджер Эберт пен Дэвид Денби фильмді шынайылығы мен оқиғаны көрермендердің санасына терең бойлатуға мүмкіндік беретін фактілерге негізделген көзқарасы үшін мақтады, ал J. Hoberman оны «соңғы Канн кинофестивалінің маңызды ашылуы және бірнеше жағынан осы көктемде Нью-Йоркте көрсетілген ең керемет жаңа фильм» деп атады. «The Washington Post» газетінің журналисі Филипп Кенникотт фильмді «cinéma vérité-ның шедеврлік туындысы» деп сипаттады, «The New York Times» газетінің Стивен Холден оны «тікенді шедевр» деп атады, ал Филип Френч оны «соңғы жылдарда көрген ең ауыр және толыққанды сенімді фильмдердің бірі» деп сипаттадады. Көптеген сыншылар, соның ішінде J. Hoberman, фильмнің қара комедиялық аспектісін атап өтті. Майкл Филлипс «Chicago Tribune» газетінде фильмді «қара комедия, ең қарасының бірі» деп жазды, ал Питер Брэдшоу оны «қарадан да қара, өлі комедиядан да өлі» деп атады және тақырыбын ескере отырып, «бұл фильмнің күлкілі екенін айту таңғажайып көрінеді, бірақ ол солай» деді. Кейбір сыншылар фильмнің тым ұзақ екенін сынға алды. Дуэн Байрдж «The Hollywood Reporter» журналында «екі сағат 34 минутта біз де оның азабын бастан кешіруге мәжбүрміз» деді, ал Кайл Смит «The New York Post» газетінде «Бұл Кафкалық тәжірибе туралы болуы керек. Керісінше, бұл Кафканың өзінің тәжірибесі» деп жазды. Басқа сыншылар фильмнің ұзақтығын сынсыз атап өтті: Роджер Эберт «бұл ұзақ түн және ұзақ фильм, бірақ баяу емес» деді.

According to Cristi Puiu, he started work on the film after being frustrated by unsuccessfully trying to get grants from the National Council of Cinematography (CNC), a Romanian public institution which is the main provider of financing for filmmaking in Romania. Both in 2001 and 2003, Cristi Puiu, supported by other young Romanian film directors (such as Nae Caranfil and Cristian Mungiu), accused CNC of directing financing towards the members of its Advising Council, led by Sergiu Nicolaescu, and their protégés. In 2003 Puiu wrote in a few weeks the synopsis for a six film cycle of morality tales, which he called Six stories from the outskirts of Bucharest (including The Death of Mr. Lăzărescu). He initially planned them as low budget films, in order to prove that Romanian directors can make films without aid from the CNC. Although he learned that he was suffering from stress and a common form of colitis, Puiu became convinced that he had a terminal disease. The resulting fear of dying made him obsessively collect information on diseases and medication, and he spent much time in doctors' offices and emergency rooms. This period informed his portrayal of the medical system in this film. After finishing the synopsis for the six films in Six Stories from the Outskirts of Bucharest, Cristi Puiu showed them to Răzvan Rădulescu, a writer and screenwriter who collaborated with Puiu on writing Stuff and Dough (2001) and Lucian Pintilie's Niki and Flo (2003). They started researching The Death of Mr. Lăzărescu by going to various doctors and hospitals, then completed the screenplay. The filming was accomplished over 39 nights, in November–December 2004. Because the film was finished late in the year, the crew worked hard to complete it in time for 2005 Cannes Film Festival. The film was completed on an overall budget of €350,000. Moreover, in 2007 it appeared on more than 10 "Top Ten films of 2006" lists compiled by professional critics, reaching the first place in J. Hoberman's list in the "Village Voice" and Sheri Linden's list in The Hollywood Reporter. Roger Ebert and David Denby praised the film for its authenticity and the matter of fact approach which lets the story draw its audience deeply inside, while J. Hoberman called it "the great discovery of the last Cannes Film Festival and, in several ways, the most remarkable new movie to open in New York this spring". The Washington Post's Philip Kennicott called the film "a tour de force of cinéma vérité", Stephen Holden in the New York Times called it "a thorny masterpiece" and Philip French described it as "one of the most harrowing and wholly convincing movies I've seen for several years". Many critics, among which J. Hoberman also remarked the black comedy aspect of the film. Michael Phillips wrote in the Chicago Tribune that the film is "a black comedy, among the blackest", while Peter Bradshaw called it a "blacker than black, deader than deadpan comedy" and said that, given the subject, "it seems extraordinary to claim that this film is funny but it is". Some reviewers criticised the film for its excessive length. Duane Byrge in The Hollywood Reporter said that "at two hours and 34 minutes, we, seemingly, also endure his agony", while Kyle Smith in the New York Post wrote that "It's supposed to be about a Kafkaesque experience. Instead, it is a Kafkaesque experience". Other critics noted the length of the film without criticism: Roger Ebert said that "it is a long night and a long film, but not a slow one"

Өзінің туған елі Румынияда фильм 2005 жылдың 22 қыркүйегінде бұрын көрсетілді. Көрермендерді кинотеатрға тарту үшін дистрибьютор фильмді жарнамалағанда оның комедиялық қырын баса көрсетті. «Мырза Лазарескудің өлімі» ішкі нарықта 28 535 көрерменмен сәтті сауда жасады. Көрмешілер саны бойынша 2005 жылы ең табысты румын фильмі және 2001–2005 жылдары ең табысты 6-шы румын фильмі болды. Фильм Иоан Фискутануға әлемдік деңгейде танымалдылық әкелгенімен, өкінішке орай, ол оның соңғы рөлі болды. Ол 2007 жылы рактан қайтыс болды, фильмдегі кейіпкері сияқты.