Кіріспе

Ударник (; ағылшын тілінде көпше түрі udarniks немесе udarniki), сондай-ақ ағылшын тілінде "соққышы" немесе "ереуілші" (жинап айтқанда "соққы бригадалары" немесе "соққы еңбек тобы") деп те аталатын бұл термин, ерекше жоғары өнімділікке ие жұмыскерді білдіреді. Бұл термин негізінен Кеңес Одағында, Шығыс блогында және басқа коммунистік елдерде қолданылған. Ол "өте өнімді, құлшыныспен атқарылатын еңбек" деген мағынаны білдіретін "udarny trud" тіркесінен туындаған.

Кеңес Одағы

Кеңес Одағында бұл термин «Коммунистік еңбектің ударнигі» (Ударник коммунистического труда) – Кеңес үкіметінің құрметті атағы, сондай-ақ Алексей Стаханов және оның атымен аталған қозғалыспен байланысты болды. Дегенмен, «шоқ жұмысшысы» терминологиясы басқа социалистік мемлекеттерде де қолданылған, ең бастысы – Қытай Халық Республикасында, Солтүстік Кореяда, Болгария Халық Республикасында және Югославия Социалистік Федеративтік Республикасында. Кеңес шоқ жұмысшыларының барлығы да КСРО азаматы болған жоқ, мысалы, британдық коммунист және кәсіби одақ жетекшісі Джесси Иден Сталин автозауытында (кейіннен ZiL автокөліктері деп аталды) сайланды. «Шоқ еңбек» атқаруды ынталандырудың мақсаты – социалистік бәсекелестік арқылы жұмысшылердің қалғаны алдыңғы қатардан үйренеді деген үміт болды. Кеңес Одағы бірінші бесжылдық жоспар кезеңінде, жетілмеген машиналардың болмауына байланысты, адам күші арқылы өнімділікті арттыру үшін шоқ еңбекке қолдау көрсетті. Мәдениет теорияшысы Сьюзан Бак Морс шоқ еңбектің еңбекке құштарлықты өнімділікке ынталандыруын Тейлоризмнің стандартизациясымен салыстырады. Бұл – «өндірістің көшбасшысы» деген мағына беретін peredovik proizvodstva деген кеңестік/ресейлік терминнен алынған сөз. Польшадағы стахановтық қозғалыстың нұсқасы ретінде танылған поляк жұмысшыларына «przodownik pracy» атағы берілді, олардың арасында Петр Ожаньский және кейіннен Пстровский болды. Пстровский дұрыс емес тіс емдеу салдарынан қайтыс болды, бірақ ресми пропагандада бұл өлімге әкелген тығырықтан туды деген мәлімдеме жасалды.

Чехословакияда

Чехословакия Социалистік Республикасында ударник – удерник деп аталды (чех және словак тілдерінде аздап әртүрлі айтылды). Úderníci – бұл өз жұмыс квоталарын асып түскен, партия тарапынан үгіт құралы ретінде пайдаланылған еңбектегі үздік жұмысшылар еді. Өндіріс квоталарын орындау, көбінесе шын мәнінде болған және жиі бірнеше жүз пайызға жететін, төмен сапалы өнім, еңбек қауіпсіздігі ережелерінің сақталмауы және жеке денсаулыққа немқұрайлы қарау есебінен мүмкін болды. Ең маңыздысы, úderníci олар орындауға тиіс жұмыс стандарттарында қарастырылған шағын жұмыстарды орындамайтын. Бұл жұмыстарды басқа жұмысшылар жасады, бірақ олардың еңбегі úderník-тің квотасына қосылды.