Кіріспе

Джерси фунты (JEP, £) ∙ жыл = 1 қаңтар – 31 желтоқсан ∙ органдар = ∙ рейтинг = ∙ ЖІӨ = £4.89 миллиард ($6.63 миллиард) (2019) ∙ өсім = ∙ жан басына шаққанда = £45,320 (2019) ∙ кедейлік = ∙ Джини коэффициенті = ∙ еңбек = 53,790 (2011 жылғы желтоқсан) ∙ кәсіптер = қаржы және құқық (24%), көтерме және бөлшек сауда (16%), мемлекеттік сектор (13%) (2011) ∙ өнеркәсіптер = қаржы және құқықтық қызметтер, құрылыс, бөлшек және көтерме сауда, өндіріс, ауыл шаруашылығы, көлік және байланыс (2008) ∙ экспорт = экспорттық тауарлар = жеңіл өнеркәсіптік және электр тауарлары, сүт малдары, азық-түлік, тоқыма, гүлдер ∙ экспорт серіктестері = , импорт = импорттық тауарлар = машиналар және көлік құралдары, өндірілген тауарлар, азық-түлік, минералды отын, химиялық заттар. Экономикасы халықаралық қаржылық және құқықтық қызметтерге негіделген, олар 2019 жылы жалпы ұлттық табыстың (ЖҰТ) 39,5%-ын құрады, бұл 2018 жылмен салыстырғанда 4%-ға артты. Джерсиде микромемлекет болуға қажетті жағдайлар бар, бірақ ол Ұлыбританияның өзін-өзі басқаратын тәуелді территориясы болып табылады. Көптеген ұйымдар оны корпоративтік салықтық бейіт деп санайды. Басқа салалар: құрылыс, сауда, ауыл шаруашылығы, туризм және телекоммуникациялар. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін Джерси экономикасы ауыл шаруашылығымен басым болды, бірақ азаттықтан кейін аралға туризм танымал болды. Соңғы кезде қаржы индустриясы Джерсиде жұмыс істеудің тиімділігін мойындады, ол қазір аралдың басты индустриясына айналды. 2017 жылы Джерсидің жан басына шаққандағы ЖІӨ-і әлемдегі ең жоғары көрсеткіштердің біріне ие болды – 55 324 доллар. 2019 жылы арал экономикасы, ЖҰТ бойынша есептелгенде, нақты шамада 2,1%-ға өсіп, 4,97 миллиард фунт стерлингке жетті. 2020 жылғы желтоқсан айында 1350 адам жұмыс іздеп жүрді.

Ауыл шаруашылығы

16 ғасырға дейін Джерси экономикасы феодализмге және ашық даладағы өздігінен қамтамасыз ететін ауыл шаруашылығына негізделген. Басты егін – бидай экспортталып, Сент-Малодағы испан саудагерлеріне сатылды. Джерсиде жерді қоршау шаралары 16 ғасырдың соңында жүзеге асты. Англиядан өзгеше, шаруалар сидр өндіруден пайда табу үшін жерді қоршады, бұл Джерси экономикасын өздігінен қамтамасыз етуден ақшалай дақылдар өндіруге көшірді. Бірақ 1870 жылға қарай Джерсиден экспорт азайды. Ірі экспорттық нарықтарда сидрдың орнын сыра басты, тіпті ішкі нарықта да халықтың қалаға қоныс аууына байланысты сыраға көшті. Жерді қоршау және одан кейінгі ақшалай дақылдарға көшу, әсіресе жүгері сияқты маңызды егіндердің тапшылығына себеп болды, бұл аралда саяси тұрақсыздыққа әкелді, мысалы, 1769 жылғы Жүгері көтерілісі. Бау-бақшалар саны осылай төмендегендіктен, 1987 жылғы Ұлы дауылда ағаштардың қирауы аралдардың дәстүрлі сидр алма сорттарының көпшілігін жоғалтуға жақын болғанын көрсетті. Сақталған сорттарды анықтау және қорғау үшін күшті жұмыс жүргізілді, сондай-ақ жаңа бау-бақшалар отырғызылды. Диверсификацияның бір бөлігі ретінде фермерлер коммерциялық сидр өндірісіне көшті, ал сидр дәстүрі мұра ретінде тойланады және таныстырылады. 1800 жылдардан бері Джерси экономикасының маңызды бөлігін жылыжай шаруашылығы құрады, онда шыны астында жеміс-жидек, көкөніс және гүлдер өсіріледі. ХХІ ғасырда бұл қызмет азайды, көптеген жылыжайлар пайдаланылмайды, ал кейбіреулері қираған күйде. 2022 жылдың басында Джерси заң шығарушы органында пайдаланылмаған жылыжайларды тұрғын үйлер салу үшін пайдалану туралы ұсыныс енгізілді. Ұсынылған компромисс бойынша, пайдаланылмаған жылыжайлардың жартысы басқа мақсаттарға жұмсалуы керек еді. Алайда, бұл шаралар қабылданбады.

Тоқыма бұйымдары

Текстиль өнеркәсібі арал тұрғындары, әсіресе әйелдер үшін танымал экспорт саласына айналды. Шындығында, бұл сауда соншалықты танымал болды ki, 1608 жылы штаттар орақ шабу мен теңіз шөптерін жинау маусымдарында тоқуға тыйым салды. Бұл өнеркәсіп ауылдық жерлердегі жерсиліктерді кең дүниежүзілік экономикамен байланыстырды. Тоқу өнеркәсібі 1750 жылдан кейін тоқтап қалды. Джерси тарихына қараңыз.

Тарихи айырбас бағамы

Джерси фунты АҚШ долларына шаққанда 0,55 (2005), 0,6981 (2002 жылғы қаңтар), 0,6944 (2001), 0,6596 (2000), 0,6180 (1999), 0,6037 (1998), 0,6106 (1997); Джерси фунты британ фунтына тең.

Салық саясаты

Джерси Ұлыбританиядан қаржылық жағынан тәуелсіз. Ұлыбританияның мемлекеттік ақшасы аралда әдетте жұмсалмайды және Джерси тұрғындары Ұлыбританиялық салық және әлеуметтік қамсыздандыру жарналарын төлемейді. Ұлыбритания Джерсидің қорғанысы мен халықаралық өкілдігіне жауапты болғандықтан, британдық салық төлеуші үшін Джерсиге келетін шығын шамамен 55 миллион фунт стерлингті құрауы мүмкін, бірақ бұл шартты құн; егер Джерси тәуелсіз болғанда, қарулы күштерге жұмсалатын шығындар азаяр деген үміт аз. Джерси Парламенті Вестминстермен келісім бойынша, аралдағы аумақтық армия нысанында қарым-қатынас шығындарына үлес қосады.

Салық жүйесі

Джерсиде уақыт өте келе көп өзгермейтін "қарапайым және тұрақты" салық жүйесі бар. Бұл "төмен, кең, қарапайым және әділ" жүйеге шақыратын мемлекеттік саясатта көрініс табады. Аталған ел өз тұрғындарынан табыс салығын жинайды, сондай-ақ төмен және өте жоғары табысты тұрғындар үшін жеңілдіктер мен босатулар қарастырылған (соңғысы 2(1)(e) саясаты арқылы). Корпоративтік табыс салығы "нөлден онға" саясаты арқылы алынады, осының нәтижесінде көптеген кәсіпорындар корпоративтік салық төлемейді. Джерсиде мұрагерлік, байлық, корпоративтік табыс және капиталдан алынатын табыс салығы жоқ. Алайда, бұл мәселе даулы. Джерсидің ерекше конституциялық мәртебесіне байланысты салықтан қашу және контрабанданың ұзақ тарихы бар. 2023 жылғы ақпан айындағы тізімге Джерси енгізілмеген, бірақ бұрын енгізілген. Джерси және Ұлыбритания үкіметтері Джерсидің ынтымақтастық көрсететін юрисдикция екенін алға тартады, ал жергілікті қаржы индустриясы "салықтық бейкент" деген атауды қабылдамайды.

ЖСТ және ҚҚС-тан жалтару

Қосылған құн салығы жүйесі, Тауарлар мен қызметтерге салынатын салық (ТҚС) деп белгіленеді және 5 пайыздық мөлшерлемеде сақталады. Кейбір тауарлар салықтан босатылған, бірақ азық-түлік емес, ал 135 фунт стерлингтен төмен құны бар импортталған тауарлар салықтан босатылады. ТҚС пен Ұлыбритания/Еуроодақ ҚҚС жүйелері арасындағы айырмашылық бұрын арал арқылы салықтан қашуға мүмкіндік берді. Бұған Play.com және Amazon сияқты ірі саудагерлердің қызмет көрсетуі де кірді. Аз қымбатты жүктің жеңілдігі арқасында Ченнель аралдарынан Ұлыбританияға салықсыз импорт жасауға болады. 2012 жылдың сәуір айында Еуроодақ бұл мүмкіндікті жойды, нәтижесінде көптеген аралдық кәсіпорындар жабылып, аралда жұмыс орындары қысқарды. 2015 жылы қаржы секторының табысы шамамен 1,18 миллиард фунт стерлингті құрады. Джерси – әлемдегі ірі оффшорлық қаржы орталықтарының бірі. Оның салық салу саясаты сынға ұшырап, көптеген адамдар аралды «салық жұмағы» деп атайды. Арал азаматтарынан тыс жердегі клиенттердің салымдарын тартады, олар осындай орындар ұсынатын артықшылықтарды – мысалы, төмен салық ставкалары мен конфиденциалдылықты іздейді. 2020 жылы «Салық әділеттілігі» ұйымы Джерсиді Қаржылық құпиялылық индексінде 16-шы орынға қойды, бұл Ұлыбритания сияқты ірі елдерден төмен, бірақ оффшорлық құпиялылықтың «өте қауіпті аймағының» төменгі шегінде саналады. Дегенмен, Халықаралық валюта қоры (ХВҚ), Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымы (ЭЫДҰ) және Еуроодақ (ЕО) Джерсиді халықаралық қаржы орталығы ретінде мойындады. 2017 жылғы ЭЫДҰ бағалауында Джерси салық ашықтығы бойынша ЭЫДҰ-ның ең жоғары бағасын алды және «толық сәйкес» деген рейтингі берілді. 2019 жылы Еуропалық қаржы министрлері кеңесі (ЭКОФИН) Джерсиді ынтымақтастық көрсететін мемлекет деп ресми түрде растады. Сонымен қатар, Еуропа кеңесінің MONEYVAL бағалауы бойынша Джерси 49 бағалау саласының 48-і бойынша талаптарға сай немесе көбінесе сәйкес келеді, бұл бағалаудан өткен барлық мемлекеттер арасындағы ең жоғары көрсеткіш. 2020 жылдың төртінші тоқсанында Джерсидегі банктік депозиттердің жалпы сомасы 137,8 миллиард фунт стерлингтен 131,6 миллиард фунт стерлингке дейін төмендеді, ал басқарудағы реттелген қорлардың таза активтері 12,6 миллиард фунт стерлингке өсіп, 378,1 миллиард фунт стерлингті құрады. Джерси тізілімінде 33 626 жұмыс істеп тұрған компания тіркелген. Джерси Халықаралық биржамен (TISE) Гернсимен бірлесіп иеленеді, ол Гернсиде орналасқан.

Құрылыс

Құрылыс 2019 жылы жалпы қосылған құнның 7% құрады. Horizon және жаңа St Helier Waterfront жобасы. Құрылыс секторының жалпы қосылған құны 2018 мен 2019 жылдар аралығында 1%-ға төмендеді. Бірқатар онлайн-саудагерлер мен тауарларды жеткізу орталықтары Норманд аралдарынан, соның ішінде Джерсиден жұмыс істейді, олар CD, DVD, бейне ойындар және гаджеттер сияқты төмен құнмен бағаланған тауарларды ұсынады. Еуроодақ тұрғындары төмен құнмен тауарды жеткізуге арналған салық жеңілдігінен (LVCR) пайдалану үшін Джерсиден тауар тапсыруды қалаған. Бұл мүмкіндікті, әсіресе, Ұлыбритания тұрғындары пайдаланды. Жергілікті play.com компаниясы LVCR Джерсиге қолданылған кезеңде айтарлықтай өсті. Атап айтқанда, Amazon UK да төмен құнмен бағаланған кейбір тауарларды Джерсиден жөнелту арқылы осы мүмкіндікті пайдаланды. 2012 жылдың сәуірінде Ұлыбритания үкіметі Ла-Манш аралдарының LVCR-ді одан әрі пайдалануына жол бермеу үшін заңнамаға өзгерістер енгізді, яғни Ұлыбритания тұрғындары Ла-Манш аралдарынан импортталған тауарларға толық ҚҚС төлеуге міндетті болды. Бұл өзгерістерге қарамастан, кейбір тауарлар әлі де Джерсиден сатылуда және таратылуда.

Ауыл шаруашылығы

2017 жылы 33 301 гектар ауыл шаруашылығына арналды, әр шаруашылықтың орташа ауданы 78 гектар. 2006 жылдан бері кішкентай шаруашылықтардың саны азайды, сондай-ақ ірі шаруашылықтардың саны да азайды (2006 жылы 64, 2017 жылы 53). 2017 жылы бірыңғай аудандық төлемді алмастыру мақсатында Ауылдық қолдау схемасы енгізілді. Ауыл шаруашылығы алқаптарының 75%-ы АӨС-ке жатады, есепке алатыны – ауданы. 2007 жылдан бері ауыл шаруашылығы жұмыскерлерінің жалпы саны азайды. +10 жылдық орташа көрсеткіштер, жоғары маусым айларындағы қызметкерлер саны. 2007 2012 2017 Толық жұмыс уақыты 678 635 488 Жартылай жұмыс уақыты 138 188 114 Маусымдық 103 183 78 34 Жалпы 1847 1660 1436 2013 жылдан бері экспорттық дақылдардың жалпы құны артты. 2017 жылы ол 42,5 миллион фунт стерлингті құрады. Басты экспортталатын дақылдар: картоп (31,6 млн фунт), нарцисс гүлдері (891 мың фунт), кабачок (184 мың фунт) және гүлді капуста (22 мың фунт). 2007 мен 2017 жылдар арасында Jersey Royal картобының өндірісі 18%-ға өсті. 2013 жылдан 2017 жылға дейін жылыжайларға бөлінген жалпы аумақ 275,8 мың м2-ден 174,3 мың м2-ге дейін азайды. Джерси сүтті мал тұқымы бүкіл әлемде танымал. 2017 жылы Джерсиде 4842 бас ірі қара болды. 2017-18 жылдары Jersey Dairy компаниясына жеткізілген сүттің жалпы сату құны 13,9 миллион фунт стерлингті құрады. Сүт өнімдері Ұлыбритания және басқа да Еуропалық Одақ елдеріне жіберіледі.

Туризм және қонақжайлылық

Қонақжайлылық (мейманханалар, мейрамханалар және барлар) 2019 жылы Джерсидің жалпы ұлттық табысының 4,2% құрады. Туризм Джерсидің салық жинауы үшін маңызды, ол 12,5 миллион фунт стерлингтік ҚҚС (жалпы соманың 15%) әкеледі. Дегенмен, жалпы жұмсалатын сома одан әлдеқайда жоғары, шамамен 250 миллион фунт стерлингті құрайды. Бұл 6470 жұмыс орнын ашты. Көптеген туристік орындар жеке компаниялар мен коммерциялық емес ұйымдар, соның ішінде Джерси штатына тиесілі немесе қаржыландырылатын компаниялар басқарады. Мысалы, Елизавета қамалын Джерси мұрасы басқарады. Тағы бірнеше орындар Джерсидің Ұлттық қорына тиесілі. Ерекше орындардың бірі – Тринитидегі Джерси зообағы, оны табиғатты қорғаушы Джеральд Дюрелл құрған жабайы табиғат паркі.

Көлік, сақтау және байланыс

2019 жылы бұл сектор ЖІӨ-нің 3,5%-ын құрады. Телекоммуникациялық инфрақұрылымның басым бөлігі Джерси Телеком компаниясына тиесілі. 2020 жылдың желтоқсанында Джерсиде 154 300 көлік тіркелген. Кондор логистикасы және басқа да шағын операторлар Сент-Хелиер порты немесе Джерси әуежайы арқылы тасымал жүзеге асырады. 1984-1994 жылдар аралығында British Channel Island Ferries Ұлыбританиямен жүргізілетін көптеген кеме қатынастарына жауапты болды.

Нағыз Джерси

Нағыз Джерси – аралда жергілікті өндірілген өнімдерде кездесетін бренд таңбасы. Бұл бренд 2001 жылы жергілікті кәсіпкерлердің бастамасымен құрылған, олар өз өнімдерін импортталған тауарлардан ерекшелеуді мақсат еткен. Қазір ол жергілікті бизнесті қолдайтын және аралдық тұрғындар мен келушілерге арал өнімдерін кеңінен таныстыратын танымал аралдық брендке айналды. Джерси, Джерси сүті және Джерси корольдік картобы сияқты әлемдік деңгейде танымал өнімдерінің арқасында аралдық юрисдикциялардың ішінде ерекше беделге ие. Осы өнімдердің аттарында "Jersey" сөзін пайдалану, өнім брендімен аралды байланыстыруға және арал брендінің танымалдығын арттыруға көмектеседі. "Нағыз Джерси" ұйымы Джерси үкіметімен түрлі байланыстарда және Джерсидің шағын аралдық саяси және коммерциялық кеңістігінде мемлекеттік-жекешелік секторда жұмыс істейді. Ресторандарда "Нағыз Джерси" тағамдарының құрамында 20% жергілікті емес ингредиенттер болуы мүмкін. Қазіргі заманғы экологиялық саясат "Нағыз Джерси" брендіне жергілікті өнімдерді қолдаудың қазіргі заманғы талаптарына сай, экологиялық мақсаттармен үйлесуге мүмкіндік береді.

Тұрмыс-тіршілік шығындары

Жерсиде көлік шығындарының жоғары болуы және бәсекелестіктің жетіспеуі салдарынан өмір сүру құны жоғары. 2021 жылдың қаңтар айында Numbeo онлайн өмір сүру құны индексі Джерсині "әлемдегі ең қымбат тұру орны" деп хабарлады.

Инфляция

Джерсиде инфляция барлық тауарлардың бөлшек сауда бағалары индексіне (RPI) негізделген. 2020 жылдың наурызында бұл көрсеткіш 182,1-ге тең болды, ал 2000 жылдың маусымында 100-ге тең болды. RPI ең көп өскен салалар: тұрғын үй, тұрмыстық қызметтер және демалыс қызметтері. RPI-нің жылдық өзгеруі арқылы өлшенетін негізгі инфляция 2020 жылдың наурызына дейінгі он екі айда 2,3%-ға өсті. Тарихи тұрғыдан алғанда, ең жоғары RPI өзгеруі 2008 жылдың қыркүйегінде 6,4%-ды құрады, ал ең төменгі көрсеткіш 2009 жылдың қыркүйегінде 0,6%-ға жетті. +Жылдық орташа АЕК (2000 = 100) ЖылИнфляцияЖылИнфляция19494.3198547.819504.4198649.619514.6198751.919524.9198855.51953519896019545.1199065.719555.319917119565.6199275.319575.9199378.219586.1199480.319596.3199583.219606.3199685.819616.419978919626.7199892.9196371996.219647.22000100.419657.42001104.219667.72002108.719677.82003113.419688.22004118.919698.52005122.619709.12006126.41971102007131.8197210.72008137.9197311.82009138.9197414.32010142.5197517.42011148.9197620.22012153.6197723.42013155.9197825.92014158.5197929.12015159.5198033.62016162.2198137.32017167.2198240.12018173.8198342.52019178.8198444.9

Маусымдық жұмысшылар

Джерсидегі жұмыс күші жаз айларында көбейеді, 2008 жылдың жазында 2007 жылдың қысына қарағанда шамамен 3500 адамға артық жұмысқа орналасқан. Осы маусымдық жұмысшылардың көп бөлігі ауыл шаруашылығы, қонақүйлер, мейрамханалар және барларда жұмыс істейді.

Халықаралық экономикалық қатынастар

Джерси ұзақ жылдардан бері Ұлыбританияның кедендік аймағының бір бөлігі болып келді. Ұлыбритания Еуропалық Одақтың құрамында болған кезде, Джерси Еуропалық Одақтың кедендік одағының құрамына кірді. 2018 жылы Джерси Ұлыбританиямен кедендік одақ құрды. Сондықтан, аймақтар арасында тарифтер жоқ және кедендік одақтың сыртындағы елдерге қатысты ортақ сыртқы тариф қолданылады. Дегенмен, Джерси өзінің шекарасында нақты тыйымдар мен шектеулерді енгізу және кедендік жүйелер мен қаржылық мәселелерде автономиясын сақтау құқығын сақтайды. Джерсидің физикалық байланыстарының көп бөлігі географиялық жағынан жақын Солтүстік Францияға емес, Ұлыбританияның оңтүстігіне бағытталған. Жүк тасымалының көлемінің басым бөлігі Ұлыбританиямен байланысты, Еуропалық Одақпен емес. Бұл тұрғысынан, қаржы индустриясы Джерсидің бүкіл әлемдегі елдермен, әсіресе дамып келе жатқан нарықтармен экономикалық (әсіресе қаржылық) байланыстарын қамтамасыз етеді. 2014 жылы Джерсидің әлемдік саудасының артығы 600 миллион фунт стерлингті құрады (ұлттық өнімнің 18%), ал Ұлыбританиямен сауда тапшылығы 500 миллион фунт стерлингті көрсетті.