Кіріспе

Феликс кулпа – «felix» және «culpa» сөздерінен құралған латын тіліндегі фраза. «Felix» сөзі «бақытты», «сәтті» немесе «ырысқа толы» мағынасын білдірсе, «culpa» сөзі «қате» немесе «күнә» дегенді білдіреді. Католик дәстүрінде бұл фраза көбінесе католик Exsultet-тегідей «бақытты қате» деп аударылады. Басқа аудармаларында «ырысқа толы құлау» немесе «сәтті құлау» деп те аударуға болады.

Дін философиясы

Феликс кубала теологиялық ұғым ретінде, адамзаттың Иса Мәсіхтің өлімі мен қайта тірілуі арқылы құтқарылуы сияқты, Күнәнің құлдырауының оң нәтижелерін түсінудің бір жолы болып табылады. Бұл ұғым парадоксалды сипатқа ие, себебі ол бақытсыз оқиғаның бақытты салдарларын қарастырады, ал мұндай нәрсе бақытсыз оқиға болмаса, ешқашан мүмкін болмас еді. Діни философияда феликс кубала жамандық мәселесіне жауап ретінде теодицияның бір санаты ретінде қарастырылады. Күнәнің құлдырауын түсіндіру ретінде, бұл ұғым, әдетте Күнәнің түпкі себебі сияқты, құлдыраудың теріс аспектілерін баса көрсететін дәстүрлі түсіндірмелерден өзгеше. Бұл көбінесе тарихи контексте талқыланғанымен, Альвин Плантинга сияқты феликс кубала теодициясын қорғайтын заманауи философтар да бар.

Тарих

Бұл терминнің ең ерте кездескен түрі католиктік Пасхалық күтудің Mass Exsultet: O felix culpa quae talem et tantum meruit habere redemptorem, "О, біз үшін осындай ұлы, сондай салтанатты Құтқарушыны тапқан бақытты кінә". IV ғасырда, әулие Амвросий Адам атаның Едем бағында бақытты құлдырауы туралы айтады, өйткені оның күнәсі адамзатқа ол мүлдем кінәсіз болғаннан гөрі көп жақсылық әкелді. Бұл теология Амвросийдің шәкірті Сент-Августиннің Адамның күнәдан құлдырауына қатысты жазған еңбектерінде жалғасады: "Құдай жамандықтың болуына жол бермеуден гөрі жамандықтан жақсылық жасауды жақсы деп тапты". (латынша: Melius enim iudicavit de malis benefacere, quam mala nulla esse permittere.) Орта ғасырлардағы теолог Томас Аквинский "Құдай үлкен жақсылық әкелу үшін зұлымдыққа жол береді" деген қағиданың түпкі күнә мен Құдайдың құтқарушысының Инкарнациясы арасындағы себеп-салдар байланысының негізі қалай екенін түсіндіргенде осы жолды келтірді. Осылайша жоғары күйді күнә кедергі келтірмейді деген қорытындыға келді. XIV ғасырда Джон Уиклиф өзінің уағыздарында бақытты құлдырау туралы айтып, "Адамның және оның ұрпақтарының күнә жасағаны бақытты күнә болды; сондықтан да осы дүние жақсырақ болды" деп мәлімдейді. Роберт Фросттың "Жеміс жиналмаған" өлеңінде баяндаушы қабырға ар жағынан пісіп тұрған иіске тартылып, барлық алмаларын жерге төккен алма ағашын табады: "Алмалар құлап қалды / Алма адамға бергендей толық". Құлаған алмалардың иісі мен сұлулығына ләззаттанып, баяндаушы былай деп жариялайды: "Бір нәрсе әрдайым жиналмаған қалуы мүмкін! / Көп нәрсе біздің жоспарымыздан тыс қалуы мүмкін".