Кіріспе

Сингапур Жоғарғы Соты – Сингапур Жоғарғы Сотының төменгі бөлімі, ал жоғарғы бөлімі – Апелляциялық Сот. Жоғарғы Сотқа Бас судья және Жоғарғы Сот судьялары кіреді. Сот жүктемесін жеңілдету үшін жиі Сот комиссарлары тағайындалады. Екі мамандандырылған коммерциялық сот бар: Адмиралтейство соты және Интеллектуалдық меншік соты. Сондай-ақ, бірқатар судьялар төрелікке қатысты мәселелерді қарауға бекітілген. 2015 жылы Сингапур Халықаралық коммерциялық соты Сингапур Жоғарғы Сотының құрамында құрылды және ол Жоғарғы Соттың бөлімшесі болып табылады. Жоғарғы Соттың басқа бөлімдері: Жалпы бөлім, Апелляциялық бөлім және Отбасылық істер бөлімі. Жоғарғы Соттың орналасқан жері – Жоғарғы Сот ғимараты. Жоғарғы Сот азаматтық және қылмыстық істер бойынша бастапқы және апелляциялық сот құзыретін жүзеге асырады. Бастапқы құзыретінің арқасында Сот алғаш рет қаралатын істерді бірінші инстанция ретінде қарауға қабілетті. Соттың бастапқы құзыретінің ерекшелігі – сот төрелігін бақылау құзыреті, оның негізінде ол заңдардың және Үкімет қабылдаған әрекеттердің конституциялықтығын анықтайды. Сот апелляциялық құзыретін аудандық және магистратура соттары сияқты төменгі деңгейдегі соттардан түскен шағымдарды қараған кезде жүзеге асырады. Сонымен қатар, Сот төменгі деңгейдегі соттарға қатысты қадағалау және қайта қарау құзыретін де жүзеге асырады. Мемлекеттік органдар жүзеге асырған әкімшілік актілерді әкімшілік құқық принциптеріне сәйкестігін қамтамасыз ету мақсатында сот арқылы тексеру – Соттың қадағалау құзыретінің бір бөлігі болып табылады. Stare decisis (сот прецеденті) қағидаларына сәйкес, Жоғарғы Сот Апелляциялық Соттың шешімдерімен міндетті. Өз кезегінде, Жоғарғы Соттың шешімдері аудандық және магистратура соттары үшін міндетті болып табылады. Алайда, Жоғарғы Сот судьясы басқа Жоғарғы Сот судьяларының бұрынғы шешімдерімен шектеліп отырмайды. Бірақ, әдептік қағидаларға сәйкес, Сот бұрынғы шешімнен маңызды себептер болмаса бас тартпайды. Егер Жоғарғы Соттың қарама-қайшы шешімдері туындаса, қай шешім дұрыс екенін Апелляциялық Сот анықтайды.

Тарих

1826 жылы Сингапур Малаккамен және Принц Уэльс аралымен (қазіргі Пенанг) бірігіп, Тынық елді мекендерін құрды, оларға 1826 жылғы 27 қарашадағы Екінші Әділет жарғысымен Сот тағайындалды. Жарғыға сәйкес, Сотқа азаматтық, қылмыстық және кіріс мәселелері бойынша Корольдік соттардың, Канцелярияның, Жалпы шағымдардың және Қазынашылықтың құзыреті берілді, басқа да нәрселермен қатар. Соттың судьялары губернатор, резидент кеңесші және Принц Уэльс аралының, Сингапур мен Малакканың тіркеушісі болды. Губернатордың тіркеушінің шешімдерін жоққа шығару өкілеттігі наразылық тудырды, себебі тіркеуші Соттың кәсіби судьясы болған жалғыз мүшесі еді, және атқарушы және сот тармақтарын бөлу туралы талаптар болды. Бұл мәселе 1855 жылғы 12 тамыздағы Үшінші Әділет жарғысымен шешілмеді, бірақ енді екі тіркеуші болуы керек еді, біреуі Пенанг үшін, екіншісі Сингапур мен Малакка үшін. Тек 1867 жылы ғана губернатор мен резидент кеңесшілер сот өкілеттіктерін жүзеге асыруды тоқтатты. Тынық елді мекендердің Соты 1868 жылы таратылып, оның орнына Тынық елді мекендердің Жоғарғы Соты құрылды. 1873 жылы Жоғарғы Сот қайта ұйымдастырылды. Бұл кезде Сингапур Тынық елді мекендерінде үкімет пен сауданың орталығы болды, сондықтан Бас судья мен аға судья Сингапурда тұрды, ал Пенанг судьясы мен кіші судья Пенангта орналасты. Жоғарғы Сотқа апелляциялық сот ретінде отырыс өткізуге де құқық берілді. 1885 жылы қабылданған заңның нәтижесінде Жоғарғы Сот Бас судья мен үш судьядан тұрды. 1907 жылы Сот айтарлықтай өзгертілді. Енді оның екі бөлімі болды, біреуі азаматтық және қылмыстық істер бойынша бастапқы сот төрелігін жүзеге асырды, ал екіншісі азаматтық және қылмыстық істер бойынша апелляциялық сот төрелігін жүзеге асырды. Сингапурдың жапондық оккупациясы кезінде (1942–1945), британдықтардың басқаруындағы барлық соттар жапон әскери әкімшілігі құрған жаңа соттармен ауыстырылды. 1942 жылғы 29 мамырда Сион Кото Хоин (Жоғарғы Сот) құрылды; сондай-ақ апелляциялық сот болды, бірақ ол ешқашан шақырылмады. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін соғысқа дейінгі соттар қалпына келтірілді және Сингапур Ұлыбританиядан тәуелсіздік алғанға дейін 1963 жылы Малайзиямен біріккенге дейін көбінесе өзгеріссіз қалды. Малайзияның сот билігі Федералды сотқа, Малайзияның Жоғарғы сотына, Борнеодағы Жоғарғы сотқа (қазіргі Сабах және Саравак Жоғарғы соты) және Сингапурдағы Жоғарғы сотқа берілді. 1965 жылы Сингапур Малайзия Федерациясынан шығып, тәуелсіз республика болды. Алайда, Жоғарғы Сот 1969 жылға дейін, Сингапур сот жүйесін реттеу үшін Жоғарғы Сот туралы заң қабылдағанға дейін Федералды сот құрылымының бөлігі болып қала берді. 1970 жылдың 9 қаңтарында күшіне енген заң бойынша Сингапурдың Жоғарғы Соты апелляциялық соттан, қылмыстық апелляциялық соттан және Жоғарғы Соттан тұрады. Құпия кеңестің сот комитеті азаматтық және қылмыстық шағымдар бойынша тұрақты апелляциялық сот құрылғанға дейін Сингапурдың ең жоғары апелляциялық соты болып қала берді. 1994 жылы Құпия кеңеске шағым жасау толығымен жойылды.

Соттың құрылуы

Сингапурдың Жоғарғы соты – елдің жоғары соты. Ол Сингапурдың төменгі соттарымен салыстырғанда азаматтық және қылмыстық істерді қарау құзыреті шексіз, және төменгі соттардың апелляцияларын тыңдайды. Соттың іс қағаздарын сақтайтын орган ретінде, ол өзінің ісінің толық және мәңгілік тізімін жүргізеді. Жоғарғы соттың төменгі бөлімі – Жоғарғы сот, ал жоғары бөлімі – Апелляциялық сот. Жоғарғы сот Сингапурдың Бас судьясы мен Жоғарғы сот судьяларынан тұрады. Сотқа тағайындалуға үміткер адамдар заңгерлік мамандық туралы заңда белгіленген талаптарға сәйкес кем дегенде он жыл жұмыс тәжірибесіне ие болуы керек, немесе Сингапур заң қызметінің қызметкері болуы керек, немесе екеуі де болуы мүмкін. Жоғарғы соттың Бас судьясы мен судьяларын Сингапур Президенті тағайындайды, егер ол Премьер-Министрдің кеңесімен келісіп, өз құзыреті шегінде әрекет етсе. Судьяларды тағайындау мәселесінде Премьер-Министр Президентке кеңес беру алдында Бас судьямен кеңесуге міндетті. Сонымен қатар, Жоғарғы соттың жұмысын жеңілдету үшін Президент, Премьер-Министрдің кеңесімен келіскен жағдайда, судья болуға білікті тұлғаларды Жоғарғы соттың сот комиссарлары етіп тағайындауға құқылы. Сот комиссарлары Жоғарғы сот судьяларымен бірдей өкілеттіктерге ие және олармен бірдей функцияларды атқарады. Алайда, 65 жасқа дейін қызмет ететін судьялардан айырмашылығы, сот комиссарларының қызметтік кезеңіне кепілдік жоқ. Жалпы алғанда, соттағы барлық істер бір судьяның қарауында болады және шешіледі. Соттың жұмысы қажет болған жағдайда, Апелляциялық соттың судьясы Жоғарғы сотта отырып, Жоғарғы сот судьясының міндеттерін атқара алады. Егер сотқа белгілі бір іс бойынша көмек қажет болса, ол іске қатысты білімі мен тәжірибесі бар тұлғаларды шақырып, сот отырысында сарапшы ретінде жұмыс істеуге тарта алады. Бас судья жалпы немесе жеке сипаттағы нұсқаулар беру арқылы соттың жұмысын басқа судьялар арасында бөлуге құқылы. 2002 жылы сот жүйесінің Сингапурды сот, төрелік және медиация саласындағы халықаралық сауда дауларын шешудің жетекші орталығына айналдыруға деген міндеттемесін көрсету мақсатында Жоғарғы сотта мамандандырылған коммерциялық соттар құрылатыны туралы жарияланды. Адмиралтейство соты 2002 жылдың ақпан айында адмиралтейство құқығы мәселелерін қарау үшін құрылды. 2003 жылдың сәуір айында судья Джудит Пракаш Жоғарғы сотқа келіп түскен барлық төрелік мәселелерді қарауға тағайындалды, ал Жоғары сот судьялары Белинда Анг Сау Эан мен В.К. Раджа келесі жылы қараша айында осы қызметке тағайындалды. Жоғарғы сот жыл бойы, сенбі, жексенбі және мемлекеттік мерекелерден басқа барлық күндері отырыс өткізеді, бірақ судья Бас судьяның бұйрығымен немесе қарастырылатын мәселенің өте шұғыл екендігіне көз жеткізген жағдайда мұндай күндері де отырыс өткізуге құқылы. Жоғарғы сот Бас судья белгілейтін уақытта және орында отырады. Жоғарғы сот 1 және 3 Сент-Эндрю жолындағы Ескі Жоғарғы сот ғимараты мен Қалалық зал ғимаратынан 1 Жоғарғы сот жолындағы қазіргі Жоғарғы сот ғимаратына көшкен кезде Бас судья 2005 жылғы 20 маусымдағы хабарлама арқылы жаңа ғимаратты Жоғарғы соттың отырыс орны ретінде ресми түрде бекітті.

Құзыреті

Жоғары сот азаматтық және қылмыстық істер бойынша бастапқы және апелляциялық юрисдикцияны жүзеге асырады. Бастапқы юрисдикцияға ие болу арқасында, Сот істерді бірінші сатыда қарауға қабілетті; яғни, сотқа алғаш рет келіп түскен істерді қарауға мүмкіндігі бар. Теориялық тұрғыдан алғанда, Соттың бастапқы юрисдикциясы шексіз – ол кез келген азаматтық немесе қылмыстық істі, оның маңыздылығына қарамастан, қарауға құқылы. Алайда, іс жүзінде, егер тараптар азаматтық істі Жоғары сотқа беруді таңдаса, онда олар төменгі сотқа қарастырылғанда, одан жоғары сот шығындарын (заңгерлік ақы) төлеуге міндетті болуы мүмкін. Мысалы, әкімшілік сот талап етілген сома 60 000 теңгеден аспайтын азаматтық істерді қарауы мүмкін. Егер талапкер келісімшарт, зиян келтіру немесе кез келген жазбаша заң негізінде ақша сомасын өндіріп алу үшін Жоғары сотта іс қозғаса, ал бұл іс әкімшілік сотта қарастырылуы мүмкін болса, егер талапкер ақырында 60 000 теңгеден аспайтын соманы өндіріп алуға қол жеткізсе, ол жауапкерден алуға тиіс шығындар (заңгерлік шығындар) әкімшілік соттың белгілегенінен артық болмайды. Жалпы, мұрагерлік істерден басқа, егер талаптың құны 250 000 теңгеден асса, азаматтық іс Жоғары сотта басталуы керек. Мұрагерлік мәселелер Жоғары сотта тек егер қайтыс болған адамның мүлкінің құны 3 миллион теңгеден асса немесе іс шетелдік мұрагерлік немесе басқару құжаттарын қайта бекітуді қамтитын болса ғана қарастырылады. Жазбаша заңдарда кейбір қылмыстық істерді Жоғары сот емес, төменгі соттарда қарау керектігі де көрсетілген. Мысалы, аудандық сот он жылдан аспайтын мерзімге бас бостандығынан айыру немесе айыппұл салуға әкеп соғатын барлық құқық бұзушылықтарды қарауға юрисдикциясы бар, сондықтан мұндай құқық бұзушылықтар бойынша сот процестері, әдетте, Жоғары сотта өткізілмейді. Сот апелляциялық юрисдикцияны төменгі соттарда басталған істер бойынша шағымдарды қараған кезде жүзеге асырады. Сонымен қатар, Сот төменгі соттарға қатысты қадағалау және қайта қарау юрисдикциясын жүзеге асырады.

Азаматтық сот

Азаматтық істердің көпшілігінде талапкер іс жүргізуді істі ашу сөзімен бастайды. Талапкер барлық дәлелдерді ұсынғаннан кейін, жауапкер дәлелдер ұсыну қажеттігі туралы шешім қабылдауы керек. Егер жауапкер дәлелдер ұсынбаса, талапкер істі қорытындылау сөзін айта алады, содан кейін жауапкер өз позициясын білдіреді. Бірақ, егер жауапкер дәлелдер ұсынғысы келсе, жауапкер өз ісін ашады, дәлелдерді ұсынады және істі қорытындылау сөзін айтады. Одан кейін талапкер жауап сөзін айтуға мүмкіндік алады. Егер тараптардың бірі қорытынды сөйлеу кезінде жаңа құқықтық мәселе көтерсе немесе бұрын сілтеме жасалмаған құқықтық норманы келтірсе, екінші тарап осы мәселе бойынша немесе нормаға жауап ретінде қосымша сөйлеуге құқылы. Егер іс бойынша барлық мәселелерді дәлелдеу міндеті жауапкерге жүктелсе, жауапкер талапкердің орнына бірінші болып сөйлеуге құқылы. Содан кейін сот жауапкердің позициясына талапкердің жауабын тыңдайды, және т.б.

Міндеттемелік тыңдаулар мен жіберу рәсімдері

Айыпталушыны Жоғары Сотта соттауға жібермес бұрын, тергеу судьясының алдында сот отырысы өткізіліп, айыпталушыны сотқа беруге жеткілікті дәлелдер бар-жоғын анықтау қажет. Айыпталушы кінәсін бірден мойындап сотқа жіберуі мүмкін (өлім жазасы көзделген қылмыстан басқа), егер айыптау тарапы ұсынған іс фактілері айыпталушыны сотқа беруге жеткілікті негіздерді көрсетсе және судья айыпталушының тағылған айыптаудың мәнін түсінгенін, сондай-ақ оған қарсы жасалған қылмысты ешқандай шектеусіз мойындауға ниеттенгенін растаса. Басқа жағдайларда тергеу судьясы айыптау тарапы ұсынған дәлелдерді қарастырып, айыпталушыны сотқа беруге жеткілікті негіздер бар-жоғын шешуі керек. Дәлелдер жеткіліксіз болса, судья айыпталушыны босатуға құқылы. Егер іске қатысты ерекше қиындықтар немесе жағдайлар туындаса немесе судьяға прокурор осылай тапсырыс берсе, судья сотқа ұсынған дәлелдерді прокурорға мәселенің шешілуі жөнінде нұсқау алу үшін жіберуі тиіс. Әйтпесе, тергеу судьясы айыптау тарапының дәлелдеріне сүйене отырып, айыпталушыны Жоғары Сотта соттауға жіберу қажет деп есептесе, айыптау тарапы ұсынған айыптауды айыпталушыға оқып, түсіндіріп, судья келесі сөздерді немесе оларға ұқсас мәні бар сөздерді айтуы керек: Егер айыпталушы қорғанысын ұстап тұруды қаласа (яғни, айыпталушы осы сатыда айыптауға жауап беруден бас тартса), судья айыпталушыны сотқа жіберуі керек. Егер айыпталушы қорғануды қаласа, ол жазбаша немесе ауызша нысанда болуы мүмкін, ал ауызша мәлімдеме судьямен жазбаша түрінде тіркелуі керек. Қорғаныс жайында тыңдағаннан кейін судья айыпталушыны босатуға немесе сотқа жіберуге құқылы. Белгілі бір жыныстық қылмыстарға қатысты, егер прокурор толыққанды және дұрыс қылмыстық іс жүргізуге негіз болатын жеткілікті дәлелдер бар деп санса, сот отырысы қажет емес. Мұндай жағдайларда прокурор жарлық арқылы істі Жоғары Сотта, немесе Аудандық сотта, немесе Магистраттық сотта қарауға белгілеуі мүмкін. Жарлық алғаннан кейін судья айыпталушыға тағылған айыптауды оқып, түсіндіріп, содан кейін істі тиісті сотқа жіберуі керек.

Қылмыстық сот

Жоғары соттағы барлық қылмыстық істер бір судьяның қарауында болады. Сот процесін бастауға дайын болған кезде айыпталушы сотқа келдіріледі немесе әкелінеді. Оған тағылған айып оқылып, түсіндіріледі, содан кейін кінәлі екенін мойындай ма әлде сотталуды талап ете ме деп сұралады. Егер айыпталушы кінәсін мойындаса, бұл жазбаға тіркеледі, және ол бойынша айыпты деп танылып, жазасы белгіленуі мүмкін. Егер айыпталушы кінәсін мойындаудан бас тартса немесе мойындау білдірмесе, немесе сотталуды талап етсе, сот істі қарауға кіріседі. Прокурордың өкілі айыптың мәнісін және айыпталушының кінәсін дәлелдеу үшін ұсынылатын дәлелдерді қысқаша баяндай отырып, істі ашады. Содан кейін айыптау куәлері тексеріледі, қорғаныс тарапынан қарсы сұрақтар қойылады және қажет болған жағдайда айыптау тарапынан қайта тексеріледі. Прокуратура тарапынан ұсынылған іс аяқталғаннан кейін, қорғаныс тарапы соттан іс бойынша жауап беруге негіз жоқ деп шешім шығаруды сұрауға құқылы. Сот айыпталушыға қарсы айғақтар бар екенін анықтауы керек, бұл айғақтар сенімсіз болмауы керек және тағылған айыптың барлық элементтерін толықтыруы тиіс. Егер мұндай айғақтар болмаса, айыпталушы ақталуға тиіс. Егер сот айыпталушыға қарсы іс қозғалған деп тапса, ол айыпталушыны қорғаныс ұстанымын білдіруге шақыруы керек. Айыпталушының қорғаныс білдіруі немесе білдірмеуі – оның өз құқығы. Айыпталушы немесе оның адвокаты қорғаныс тарапынан істі ашып, айыпталушының негізделген фактілерге немесе заңға сүйенетінін және айыптау тарапының дәлелдеріне қатысты пікірлерін білдіре алады. Содан кейін айыпталушы куәлерді тексеруге құқылы, ал олардың айыптау тарапынан қарсы сұрақтар қоюынан және қорғаныс тарапынан қайта тексеруінен кейін, іс бойынша қорытынды жасай алады. Одан кейін айыптау тарапы куәгерлерді шақыруға немесе жауап беру мақсатында бұрын тексерілген куәлерді қайта шақыруға құқылы, ал мұндай куәлерді қорғаныс тарапы қарсы тексеруге және айыптау тарапы қайта тексеруге құқылы. Айыпталушы айғақтар ұсынған болса да, жоқ болса да, айыптау тарапының іс бойынша соңғы сөзді айтуға құқығы бар. Егер сот айыпталушыны кінәсіз деп тапса, ол ақтау туралы қаулы шығарады. Егер сот айыпталушыны кінәлі деп тапса, онда ол заңға сәйкес жаза тағайындайды. Жоғары сот – өлім жазасын тағайындауға құқылы алғашқы сот инстанциясы болып табылады. Сондай-ақ, егер адам екі жыл немесе одан көп мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланатын қылмыс жасады деп айыпталса және бұрын Сингапурда немесе басқа елде осындай қылмыс жасағаны үшін айыпталған болса, сот басқа жазалардан өзге, осы қылмыстардың соңғысы үшін белгіленген жаза аяқталғаннан кейін бірден басталатын, жеті жылдан аспайтын мерзімге полиция бақылауына алу туралы шешім қабылдауы мүмкін. Сонымен қатар, тек Жоғары және Аудандық соттар ғана сотталғандарды түзеу жұмыстарына, реформалық оқуға немесе алдын ала ұстауға кесуге құқылы. Сот процесінің кез келген кезеңінде, үкім шығарылғанға дейін, прокуратура сотқа айыпталушыға қатысты айыпты одан әрі қараудан бас тартатынын хабарлауға құқылы. Осылайша, айыпталушыға қатысты барлық іс тоқтатылады және ол босатылады. Прокуратура мұндай шешімге әр түрлі себептермен келуі мүмкін; мысалы, егер ол айыпталушының қылмыс жасады деген сенімге ие болмаса, егер айыпталушыға қарсы іс әлсіз деп санаса, немесе іске қатысты айғақтарды жинау үшін қосымша тергеу қажет деп санаса. Егер судья басқаша шешім қабылдамаса, мұндай босату ақтауға тең емес. Бұл дегеніміз, егер прокуратура ісін нығайту үшін қосымша айғақтар жинай алса, ол айыпталушыға қарсы қылмыстық іс жүргізуді кейінірек қайта бастауы мүмкін.

Соттың тексеру құзыреті

Жоғары соттың бастапқы құзыретінің ерекше бір қыры – сот төрелігін қарау құзыреті. Бұл құзырет кез келген заңда тікелей айтылмаған, бірақ көрінеді. Сот екі түрлі сот төрелігін жүзеге асырады: Сингапур Конституциясына сәйкес сот төрелігі және әкімшілік актілерді сот төрелігі. Дегенмен, тек бірінші түрі ғана Соттың сот төрелігін қарау құзыретін жүзеге асыру болып табылады, себебі әкімшілік актілерді сот төрелігі Соттың қадағалау құзыретіне жатады деп есептеледі (төменде қараңыз). Сингапур Конституциясы – Сингапурдың жоғарғы заңы. 1965 жылғы 9 тамызда Конституция күшіне енгенге дейін қолданыста болған заңдар Конституция күшіне енгеннен кейін де қолданыста болады, бірақ оларды Конституцияға сәйкес келтіру үшін қажетті өзгерістермен, бейімделулермен, шектеулермен және ерекшеліктермен түсіндірілуі керек. Конституция күшіне енгеннен кейін заң шығарушы орган қабылдаған және Конституцияға қайшы келетін кез келген заң, қайшылық көлемінде күшін жояды. Заңды түсіндіру соттардың құзыретінде болғандықтан, олар қарапайым заңдардың Конституцияға қайшы келетінін анықтауға және егер солай болса, мұндай заңдарды жарамсыз деп жариялауға құқылы. Сингапур Жоғары Соты 1994 жылғы Чан Хианг Ленг Колинге қарсы Мемлекеттік прокурор ісінде де осындай ұстанымды қабылдады:

Қылмыстық іс жүргізу кезінде Конституцияның кез келген ережесін түсіндіру немесе оның әсері туралы заң мәселесі туындаса, тарап сотқа заңдық мәселе бойынша шешім шығару үшін «тиісті сотқа» іс беру туралы өтініш бере алады. Егер сот төменгі дәрежелі сот болса, тиісті сот – Жоғары сот; ал егер сот Жоғары сот болса, тиісті сот – Апелляциялық сот. Мемлекеттік прокурор аталған істі қарау кезінде тыңдауға құқылы. Азаматтық іс жүргізуде мұндай ережелер болмағандықтан, төменгі дәрежелі сотта конституциялық мәселелер туындаса, оларды сол сот қарастырады және одан кейін олар Жоғары сотқа және мүмкін Апелляциялық сотқа әдеттегі тәртіппен шағымдануға болады. Сонымен қатар, азаматтық іс жүргізудің тарапы конституциялық мәселені шешу үшін Жоғары сотқа жеке іс қозғауы мүмкін.

Азаматтық сот төрелігі

Азаматтық істер бойынша апелляциялық юрисдикцияны жүзеге асырған кезде Жоғары сот аудандық соттардан, әкімшілік соттардан және басқа да трибуналдардан шағымдарды қабылдайды. Аудандық соттың немесе әкімшілік соттың рұқсаты қажет, егер дау сомасы немесе нысананың құны 50 000 доллардан аспаса, апелляциялық шағым беру үшін. Мұндай шағымдарды әдетте бір судья қарастырады, бірақ судья қажет деп тапса, шағым үш судьядан тұратын алқаның қарауына берілуі мүмкін. Мұндай жағдайларда шағым судьялардың көпшілігінің пікіріне сәйкес шешіледі. Егер Сот алғашқы сот шешімінің дұрыс екенін анықтаса, ол шағымды қабылдамайды және төменгі соттың шешімін күшінде қалдырады. Әйтпесе, шағым қанағаттандырылады және алғашқы сот шешімі жойылады. Шағымдар қайта қарау жолымен беріледі, яғни Жоғары сот істі жаңадан қарауға құқылы және төменгі соттың шешімімен байланысқан емес. Дегенмен, шағым барысында куәгерлер өздерінің куәліктерін қайталау үшін сотқа қайтадан шақырылмайды. Оның орнына, Сот алғашқы сот отырысын жүргізген судьяның жазбаларына немесе, егер бар болса, іс жүргізудің толық стенограммасына сілтеме жасайды. Сондай-ақ, Сот тараптардың адвокаттары ұсынған заңдық аргументтерді тыңдайды. Шағым барысында Соттың өкілеттіктері Жоғары соттан түскен шағымдарды қарағандағы Апелляциялық соттың өкілеттіктерімен бірдей.

Тексеруші төрелік

Жоғары сот кез келген төмен тұрған соттың алдындағы азаматтық іс жүргізудің материалдарын сұратып алып, оларды тексеруге және қабылданған әрбір шешімнің дұрыс, заңды және орынды екеніне, ал іс жүргізудің бұрмаланбағанына көз жеткізе алады. Материалдарды сұрап алғаннан кейін, сот қажет деп тапқан жағдайда, істі қайта қарауды, оның ішінде жаңа сот отырысын тағайындауды көздейтін бұйрықтарды шығара алады, осылайша әділдік қамтамасыз етіледі. Сот өзінің бастамасымен де, тараптың өтініші бойынша да әрекет ете алады, бірақ егер тарап төмен тұрған соттың шешіміне шағымдануға мүмкіндігі болғанмен, оны пайдаланбаса, сот оның қайта қарау құқығын қолдану туралы өтінішін қарастырмайды. Жоғары сот қылмыстық іс жүргізу және төмен тұрған соттардағы істер бойынша қайта қарау өкілеттіктерін жүзеге асыра алады. Қылмыстық іс жүргізудің материалдарын сұрап алып, қарап шыққаннан кейін, сот әкімшілік судьяға қылмыстық құқық бұзушылық туралы шағымдарды қосымша тергеуді немесе босатылған күдіктінің ісін қарауды тапсыруға құқылы. Сот сондай-ақ апелляциялық сатыдағы өкілеттіктерді пайдалана алады, мысалы, сот шешімін күштен шығару немесе жазаны өзгерту, бірақ ақтау үкімін айыптау үкіміне өзгерту үшін қайта қарау құзыретін қолдануға құқығы жоқ. Азаматтық істердегідей, сот қайта қарау өкілеттіктерін жүзеге асырған кезде тараптардың ұсыныстарын тыңдау немесе тыңдамау туралы шешімді өзі қабылдайды және ешбір тарап тыңдалуға құқығы жоқ деп талап ете алмайды. Дегенмен, айыпталушыға жеке өзі немесе адвокаты арқылы қорғануға мүмкіндік берілмесе, оған зиян келтіретін бұйрық шығарылмайды. Жоғары сот істі қайта қарағаннан кейін, ол өзінің шешімін немесе бұйрығын алғашқы сотқа жібереді, ол расталған шешімге сәйкес қосымша бұйрықтар шығаруға құқылы.

Сот прецеденті

Старе децисис (сот прецеденті) қағидаларына сәйкес, Жоғары сот Апелляциялық соттың шешімдерімен шешілген мәселелерге бағынышты. Яғни, егер Апелляциялық соттың шешімі Жоғары сотта қаралып жатқан іске қатысты болса, Жоғары сот оны қолдануға міндетті, тіпті ол шешім қате деп саналса немесе әділетсіздікке алып келуі мүмкін болса да. Өз кезегінде, Жоғарғы соттың шешімдері аудандық және магистратура соттары үшін міндетті болып табылады. Жоғары сот судьясы басқа Жоғары сот судьяларының бұрынғы шешімдерімен байланысты емес. Дегенмен, сот әдепкерлігінің арқасында, сот бұрынғы шешімнен маңызды себеп болмаса, әсіресе ол шешім ұзақ уақыт бойы күшінде болса, бас тартпайды. Егер Жоғары соттың қайшы шешімдері болса, олардың қайсысы дұрыс екенін анықтау Апелляциялық соттың құзыретінде.

Мақалалар мен веб-сайттар

Please provide the English text you want me to translate. I need the content of the "English text" section to perform the translation. I will use the "Existing translation reference" only as a guide for terminology, prioritizing accuracy to the original English meaning.

Сериялық

Please provide the English text you want me to translate. I need the content of the "English text" section to perform the translation. I will use the "Existing translation reference" only as a guide for terminology, prioritizing accuracy to the original English meaning.