Кіріспе
Сингапурдың Жоғарғы апелляциялық соты
Сингапурдың апелляциялық соты – Сингапурдың сот жүйесіндегі жоғарғы сот. Бұл Сингапур Жоғарғы Сотының жоғарғы бөлімі, ал төменгі бөлімі – Жоғары Сот. Апелляциялық сотқа бас судья, соттың төрағасы, және Апелляциялық сот судьялары кіреді. Бас судья жекелеген істерді қарау үшін Жоғары Сот судьяларын Апелляциялық сот мүшелері ретінде шақыруы мүмкін. Апелляциялық соттың орналасқан жері – Жоғарғы Сот ғимараты. Сот тек азаматтық және қылмыстық істер бойынша апелляциялық құзыретті жүзеге асырады. Яғни, сотқа алғаш рет келіп түскен істерді қарамайды – бастапқы құзыреттілігі жоқ. Жалпы алғанда, сот Жоғары Соттың бастапқы және апелляциялық құзыреттерін пайдалана отырып қабылданған шешімдер бойынша азаматтық шағымдарды қарайды, яғни Жоғары Сотта басталған және Сингапур мемлекеттік соттарынан Жоғары Сотқа шағым түскен істер бойынша шешімдерді қарайды. Дегенмен, бұл ережеге түрлі шектеулер қойылады. Жоғары Соттың кейбір шешімдеріне Апелляциялық сотқа шағымдану мүмкін емес, ал кейбіреулеріне тек соттың рұқсатымен шағымдануға болады. Қылмыстық істер бойынша сот тек Жоғары Соттан түскен істер бойынша шағымдарды қарайды. Жоғары Сот мемлекеттік соттардан алған шағым бойынша қараған істер Апелляциялық сотқа қайта шағымдануға жатпайды, бірақ заң мәселелері сотқа қарау үшін жіберуге болады. «Старе децисис» (сот прецеденті) қағидаларына сәйкес, Апелляциялық соттың шешімдері Жоғары Сот пен мемлекеттік соттар үшін міндетті болып табылады. Сингапурдың соңғы апелляциялық соты ретінде Апелляциялық сот өзінің бұрынғы шешімдерін де, бұрынғы соттардың, мысалы, Малакка жоғары соты мен Сыртқы істер жөніндегі кеңестің сот комитетінің шешімдерін де орындауға міндетті емес. Егер қажет деп санаса, мұндай шешімдерден бас тартуға немесе күшін жоюға құқылы. Алайда, мұндай қадамға негізсіз бармайды. Бірақ, Апелляциялық сот белгілі жағдайларда Сингапур Республикасы Конституциялық трибуналының шешімдерін сақтауға міндетті. Сингапур Конституциясында белгіленгендей, егер Президент Конституцияның заң жобасына қатысты мәселені трибуналға жіберсе, Апелляциялық сотты қоса алғанда, ешбір сот трибуналдың заң жобасына қатысты пікірін немесе заң жобасы конституциялық деп табылған жағдайда, оған негізделген заңның заңдылығын сөзге келтіре алмайды.
Тарих
Апелляциялық сот – Сингапурдың жоғарғы соты, демек, соңғы апелляциялық соты. Оның ең алғашқы алдыңғысы – 1873 жылы енгізілген заң өзгерістерінен кейін үш судьядан кем емес Апелляциялық толық құрам ретінде және әрбір елді мекенде бөлімшелік сот ретінде отырыс өткізу құзыретіне ие болған Тынық елді мекендерінің Жоғарғы соты еді. Алайда, Тынық елді мекендерінің Апелляциялық соты колонияның жоғарғы апелляциялық соты болған жоқ. 1826 жылдан бастап, Сингапурдың алғашқы соты – Уэльс принці аралы, Сингапур және Малакка соты құрылғаннан кейін шағымдар Патша Кеңесіне берілді. Мұндай шағымдарды 1844 жылдан бастап Құпия Кеңестің Сот комитеті қарады. Апелляциялық шағым беруге ниеттенген тарап Сот комитетінен рұқсат алуы тиіс еді. 1934 жылы Тынық елді мекендерінде Қылмыстық апелляциялық сот құрылды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, 1942 жылдың ақпан айында Сингапурды жапондықтар басып алғанда барлық соттар жұмысын тоқтатты. Жапон әскери билігі апелляциялық сот құрғанмен, ол ешқандай істі қараған жоқ. 1945 жылы оккупация аяқталғаннан кейін соғысқа дейінгі барлық соттар қайта жаңғыртылды. 1946 жылы Тынық елді мекендері таратылып, Сингапур өз тәуелсіз колониясына айналғанда сот жүйесінде ешқандай өзгеріс болған жоқ, бірақ Тынық елді мекендерінің Жоғарғы соты Сингапур Жоғарғы соты ретінде белгілі болды. Сингапур 1963 жылы Малайзия Федерациясына қосылғанда Ұлыбритания империясының құрамында болуын тоқтатты. 1964 жылы Сингапур колониясының Жоғарғы соты Сингапурдағы Малайзияның Жоғарғы сотымен алмастырылды, оның апелляциялық шағымдары Куала-Лумпурдағы Малайзияның Федералды сотына жіберілді. Құпия Кеңес соңғы апелляциялық сот болып қалды, бірақ апелляция берушілер өздерінің өтініштерін Янг ди Пертуан Агонгқа (Малайзияның мемлекет басшысы) ұсынды, ол оларды Сот комитетіне жіберді. Өз кезегінде, Сот комитеті апелляция бойынша ұсыныстарын Янг ди Пертуан Агонгқа жеткізді, содан кейін соңғы бұйрықтар шығарылды. Сингапур 1965 жылы Федерациядан шықты. Ел тәуелсіздік алғаннан кейін сот жүйесіне ешқандай өзгеріс енгізілген жоқ. Тек 1970 жылдың 9 қаңтарынан бастап Сингапур Республикасының Жоғарғы соты құрылды, ол Апелляциялық соттан және Жоғарғы соттан тұрды. 1966 жылғы Сот комитеті туралы заң Сингапурдың соңғы апелляциялық соты ретіндегі рөлін сақтап қалу және апелляция үшін британ монархына немесе Янг ди Пертуан Агонгқа өтініш беру қажеттілігін жою үшін қабылданды. 1985 жылы Құпия Кеңес қараған 142 шағымның 21-і Сингапурдан түскен. Ұлыбританиядан толық заңдық автохтонияға қарай қадамдар 1989 жылы басталды, онда 1988 жылғы Құпия Кеңестің шешімі Апелляциялық соттың оппозициялық саясаткер Дж. Б. Джеяретнамды адвокаттар мен заңгерлер тізімінен алып тастауын кері қайтарды, оның чекпен алдағаны және Сингапур жұмысшы партиясының шоттары туралы жалған мәлімдеме жасағаны үшін айыпталғаны белгілі болды. Құпия Кеңес Джеяретнамды Сингапур соттарында "ауыр әділетсіздіктің" құрбаны деп таныды, оның "қылмыстары үшін айыпталғаны, түрмеге қамалғаны және [оның және оның серіктестерінің] кінәсіз екендігіне қарамастан, көпшілік алдында ұятқа қалдырылғаны" айтылды. Жаңа ережелерге сәйкес, азаматтық істерде Құпия Кеңеске апелляция жасау үшін іс жүргізудегі барлық тараптар келісім беруі керек, ал қылмыстық істерде апелляциялар тек өлім жазасы қарастырылған істер бойынша, Қылмыстық апелляциялық соттың шешімі бірауыздан болмаған жағдайда ғана берілуі мүмкін. Кейіннен, 1994 жылдың 8 сәуірінен бастап, Құпия Кеңеске барлық қалған шағымдар жойылды. Қылмыстық апелляциялық сот таратылды және азаматтық және қылмыстық апелляциялық сот құзыретіне ие бірыңғай тұрақты Апелляциялық сот құрылды, оның төрағасы – Бас судья, ал оның құрамында Жоғарғы сот судьяларынан жоғары тұратын Апелляциялық сот судьялары болды.
Соттың құрамы
Апелляциялық сот Бас судьядан – ол Соттың төрағасы, – және Апелляциялық сот судьяларынан құралады. Бас судья Апелляциялық судьяларды Соттың вице-президенттері етіп тағайындай алады. 2023 жылғы 22 қаңтарда Бас судья Сундареш Менон болды, ал Апелляциялық сот судьялары Джудит Пракаш және Тай Йонг Кванг (екеуі де 2016 жылғы 1 тамызда тағайындалды), Стивен Чонг Хорнг Сионг (2017 жылғы 1 сәуірде тағайындалды) және Белинда Анг Сау Эан (2022 жылғы 1 қарашада тағайындалды) болды. Азаматтық және қылмыстық істерді қарағанда Апелляциялық сот әдетте үш Апелляциялық судьядан тұрады, олардың бірі Бас судья болуы мүмкін. Дегенмен, Сот Апелляциялық судьялардың жұп емес санымен де отырыс өткізе алады. Мұндай жағдайлар ерекше қиындық тудырған немесе маңызды мәселелерді қарау кезінде болады. Соңғы рет 5 судьямен отырыс өткізілген жағдай – 2022 жылғы «Хау Вэн Фан және басқалар v Сэнканг қалалық кеңесі» және басқа да шағымдар ісі. Сот азаматтық істер бойынша аралық бұйрықтарға және сотқа шақыру арқылы басталған сот процесінен немесе басқа бастау процесі арқылы басталған сот отырысынан кейін шығарылған шешімдерге қатысты шағымдарды қарағанда тек екі Апелляциялық судьямен де отырыс өткізе алады. Бас судья Жоғары сот судьяларын белгілі бір шағымдарды қарау үшін Апелляциялық сот судьялары ретінде отырысқа шақыруы мүмкін. Апелляциялық судьялар, егер шағым олардың өзі шығарған шешімдерге немесе бұйрықтарға, айыптау үкімдеріне немесе жазаға қатысты болса, немесе олар Жоғары сот судьясы ретінде әрекет еткен кезде Апелляциялық сотқа қарауға қалдырылған заң мәселелеріне қатысты болса, Сот құрамына кіре алмайды. Егер Сот белгілі бір іс бойынша көмекке мұқтаж болса, ол іске қатысты білімі мен тәжірибесі бар адамдарды шақырып, оларды Сот отырысына қатыстырып, сарапшы ретінде жұмыс істеуге тарта алады. Сотқа қаралатын мәселелерді Сот мүшелерінің көпшілігінің пікірі бойынша шешіледі. Егер апелляциялық шағымды қарағанда тек екі судья болса және олар келіспесе, шағым қабылданбайды және бұрынғы шешім күшінде қалады. Сот отырыстарының кестесін жыл сайын Бас судья бекітеді. Жалпы алғанда, Сот жыл бойы жұмыс істейді, бірақ жыл ортасындағы және жыл соңындағы сот демалысы кезінде (әдетте мамырдың соңынан маусымның соңына дейін және желтоқсанның басынан қаңтардың басына дейін) жұмыстан босатылады. Бас судья Сот отырыс өткізетін орындарды да белгілейді.
Құзыреті
Апелляциялық сот – тек апелляциялық сот. Ол Жоғары соттан келіп түскен шағымдарды ғана қарастырады және ешқандай сот отырысын немесе басқа да бірінші инстанциядағы істерді қарамайды, яғни сотқа алғаш рет түскен істерді қарамайды.
Азаматтық сот төрелігі
Жалпы алғанда, Сот Жоғарғы Соттың кез келген үкімі немесе қаулысы бойынша азаматтық шағымдарды қабылдайды. Бұл Жоғарғы Соттың бастапқы құзыретін пайдаланған кезде (яғни, іс Жоғарғы Сотта басталатын жағдайларда) немесе оның апелляциялық құзыретін (Мемлекеттік соттардан Жоғарғы Сотқа келіп түскен шағымдар) жүзеге асырған кезде болуы мүмкін. Дегенмен, бұл жалпы ережеге бірқатар шектеулер қойылады. Жоғарғы Соттың белгілі бір аралық қаулыларына шағымдануға болмайды, егер үкім немесе қаулы тараптардың келісімімен шығарылса және заң Жоғарғы Соттың үкімін немесе қаулысын түпкілікті деп жарияласа. Кейбір басқа жағдайларда, шағым беру үшін Жоғарғы Сот судьясының рұқсаты қажет. Мұндай жағдайларға сотта қарастырылып жатқан мән-жайдың сомасы немесе құны 250 000 теңгеден аспайтын істер, бала асырап алуға қатысты Жоғарғы Соттың шағымдары, отбасылық зорлық-зомбылықтан қорғауға арналған бұйрықтарды жасау және әйелдер мен балаларға алимент төлеу туралы даулар жатады. Сотқа шағымдар қайта қарау жолымен беріледі. Сот Жоғарғы Соттың фактілер мен құқық туралы қорытындыларын міндетті түрде қабылдамайды, бірақ апелляциялық шағымдағы мәселелер бойынша тараптардың ұсыныстарын қайта тыңдайды және тәуелсіз шешім шығарады. Алайда, Сот төменгі сатыдағы сотта ұсынылған дәлелдерге сүйенеді және ерекше жағдайларда ғана жаңа дәлелдерді қабылдауға рұқсат береді. Апелляция кезінде Сот Жоғарғы Соттың барлық өкілеттіктері мен міндеттерін иеленеді және "Сотқа түскен кез келген іс бойынша әділеттілік орнату үшін қажетті кез келген мәселені шешуге толық құқығы бар". Атап айтқанда, Сот Жоғарғы Соттың кез келген мәселе бойынша жаңа сот отырысын тағайындауға құқылы, бірақ Жоғарғы Соттың дәлелдерді дұрыс қабылдамауы немесе қабылдамауы жаңа сот отырысын тағайындауға негіз болмайды, егер Апелляциялық Сот маңызды қателік немесе заң бұзушылық орын алды деп таныса ғана. Апелляциялық Сот жаңа сот отырысын тағайындауға немесе Жоғарғы Соттың үкімін немесе қаулысын күштен шығаруға немесе маңызды өзгерістер енгізуге тек маңызды негіздер болған жағдайда ғана құқылы. Ол істің мәніне немесе Жоғарғы Соттың құзыретіне әсер етпейтін маңызсыз қателер, кемшіліктер немесе бұзушылықтар негізінде мұндай шаралар қолданбайды.
Қылмыстық шағымдар
Апелляциялық сот тек Жоғарғы соттың бастапқы қылмыстық юрисдикцияны жүзеге асырған кезде шығарған шешімдері бойынша шағымдарды қарайды. Яғни, Жоғарғы сот Мемлекеттік соттардан алған шағым бойынша қараған мәселелер Апелляциялық сотқа шағымдануға жатпайды, бірақ құқықтық мәселелерді сот қарауы мүмкін (төменде қараңыз). Жоғарғы сотта сотталған адамдар айыптау үкіміне, жазаға немесе екеуіне де шағымдануға құқылы. Бірақ, кінәсін мойындаған адамдар тек жазаның мөлшері мен заңдылығына шағымдана алады. Мұндай жағдайда Апелляциялық сот кінәсін мойындаған адамға, егер бұл әділеттілікке сай деп есептесе, айыптау үкіміне шағымдануға рұқсат беруі мүмкін. Прокурор айыпталушының ақталуына немесе тағайындалған жазаға шағымдануға құқылы. Егер шағымның негіздері заңдық мәселелерді қамтымаса, айыптау үкімі дәлелдермен расталса және жағдайлар айыптаудың дұрыстығына күмән тудырмаса немесе сот жазаны жеңілдету қажет деп сайнаса, сот шағымды қарапайым тәртіппен қабылдамауға құқылы. Шағымды қарапайым тәртіппен қабылдамау Апелляциялық сот судьяларының бірауыздан қабылдаған шешімімен ғана жүзеге асырылады. Егер қосымша дәлелдер қажет деп табылса, сот оларды өзі алуға немесе сотқа алуды тапсыруға құқылы. Сот сондай-ақ сот процесіне қатысты кез келген мәселе бойынша соттан есеп сұрауы мүмкін. Шағымды тыңдағаннан кейін сот Жоғарғы соттың шешімін растауы, жоюы немесе өзгерте алады. Сондай-ақ, қайта қарауға бұйыруы, Жоғарғы сотқа мәселе бойынша пікірін білдіріп, одан әрі қарау үшін қайтаруы немесе әділет деп санайтын кез келген басқа да шешім шығаруы мүмкін, сот төрелігінде қолданылатын кез келген өкілеттіктерді пайдалана отырып. Сот сондай-ақ Жоғарғы соттың тағайындаған жазасын жоюға және оның орнына жеңілірек немесе ауыррақ жаза тағайындауға құқылы. Сот үкімі, жазасы немесе қаулысы тек заңдық тұрғыдан дұрыс емес немесе дәлелдердің салмағына қайшы келген жағдайда ғана жойылуы немесе күшінен шығарылуы мүмкін. Жаза тек істің мән-жайларына байланысты тым ауыр немесе тым жеңіл болған жағдайда ғана өзгертілуі мүмкін. Егер сот шағымда көтерілген мәселе шағымданушының пайдасына шешілгенін көрсе де, егер сот төрелігінде маңызды қателік болмаған деп есептесе, шағымды қабылдамауға құқылы. Сот әдетте бір ғана шешім шығарады, бірақ Апелляциялық сот төрағасы бұйырса, бөлек шешімдер шығарылуы мүмкін. 2009 жылғы Yong Vui Kong v. Public Prosecutor ісінде сот жаңа дәлелдер пайда болған жағдайда істі қайта қарау үшін апелляциялық шағым аяқталғаннан кейін өзінің ішкі юрисдикциясы бар-жоғы туралы мәселені ашық қалдырды. Ол "соттың іс жүргізудегі қателікті түзетуге құқығы болуы әділетті, себебі атқарушы билікке сот процесіндегі қателікті түзетуді жүктеудің қажеті жоқ" және "жаңа дәлелдердің мәнін бағалауда сот атқарушы биліктен гөрі жақсырақ жағдайға ие" деген пікір білдірді. Бұрынғы істерде сот шешімін апелляциялық шағымда шығарғаннан кейін, соттың өзінің міндеттерін толық орындаған деп есептеліп, енді әрекет етуге құқығы жоқ деп қарастырылған. Алайда, Yong Vui Kong ісінде сот былай деді: Сотқа әлі ұсынылмаған мүмкін аргумент – Конституцияның 93-бабы, Сингапурдың сот билігін Жоғарғы Сотқа беретін, Апелляциялық сотқа аяқталған шағымдарды қайта қарау құқығын береді. Сот билігі тек сотта юрисдикция болған кезде ғана жүзеге асырыла алатын болса да, "SCJA [Жоғарғы Сот Актісі] қылмыстық шағымда оның юрисдикциясы қашан аяқталады деп нақты айтпаған жағдайда, бұл соттың өз юрисдикциясын шектеуіне ешқандай себеп жоқ, бұл кез келген уақытта әділетсіздікті түзету мүмкіндігін жоққа шығарады".
A possible argument, which had not yet been posed to the Court, was that Article 93 of the Constitution, which vests the judicial power of Singapore in the Supreme Court, conferred on the Court of Appeal the power to reopen concluded appeals. Although judicial power is only exercisable when the court has jurisdiction in a matter, "where the SCJA [Supreme Court of Judicature Act] does not expressly state when its jurisdiction in a criminal appeal ends, there is no reason for this court to circumscribe its own jurisdiction to render itself incapable of correcting a miscarriage of justice at any time".
Құқық мәселелерін анықтау
Егер адам Жоғарғы сотта кінәлі деп танылса, сот төрешісі мен прокурор сот барысында туындаған және оның нәтижесіне әсер ететін кез келген құқықтық мәселені Апелляциялық соттың қарауына қалдыра алады. Сот ісіне қатысушы кез келген тарап сот төрешісінен заңдық мәселе бойынша іс бойынша түсініктеме беруді сұрай алады, ал судья бас тартса, тарап Апелляциялық сотқа сот төрешісінен түсініктеме беруді талап етуге өтініш бере алады. Мемлекеттік соттағы сот процесінде, сот төрешісінен Жоғарғы соттың пікірін алу үшін іс қарауға рұқсат сұраудың орнына, сот ісіне қатысушы тарап Апелляциялық сотқа тікелей осы сотқа қарау үшін рұқсат беруді сұрай алады. Істі қарағаннан кейін Апелляциялық сот мәселе бойынша шешім қабылдайды және содан кейін шығарылған үкімді өзгерте алады, жаңа үкім шығара алады немесе қажет деп тапқандай шешім немесе бұйрық шығара алады. Апелляциялық сот Жоғарғы соттың немесе прокурордың қарауына қалдырылған құқықтық мәселелерді шешу үшін де осындай өкілеттіктерді қолданады, бұл Жоғарғы сот Мемлекеттік соттан шағымдарды тыңдағаннан кейін немесе қайта қарау құзыретін пайдаланғаннан кейін болады. Құқықтық мәселелер бойынша сот практикасында қайшылықтар болған жағдайда, ол мәселе қоғамдық мүддеге жататын болып есептеледі.
Сот прецеденті
Сингапурдың жоғарғы соты және соңғы апелляциялық соты ретінде, Апелляциялық соттың шешімдері Жоғарғы сот пен Мемлекеттік соттар үшін міндетті болып табылады. Бұл соттардың судьялары Апелляциялық соттың нақты істердегі негіздемесімен келіспесе де, олар сол істерде белгіленген құқықтық принциптерді қолдануға міндетті. Апелляциялық сот 8 сәуір 1994 жылдан бастап Приви кеңесіне (Privy Council) шағымдар жойылғаннан кейін Сингапурдың соңғы апелляциялық соты болды. Сол жылдың 11 шілдесінде Сот өзінің бұрынғы шешімдерінен немесе Приви кеңесінің шешімдерінен ауытқуға құқылы екенін жариялаған практикалық мәлімдеме жасады.
Сот бұл жаңа принципті «Сингапур тәуелсіз және егемен республика болғаннан бері саяси, әлеуметтік және экономикалық жағдайлар өте көп өзгерді. Біздің заңның дамуы осы өзгерістерді және Сингапур қоғамының негізгі құндылықтарын көрсетуі керек» деген негізде негіздеді. Егер Президент Конституцияның заң жобасына қатысты мәселені Сингапур Республикасының Конституциялық трибуналына (Tribunal) жіберсе, онда ешбір сот – Апелляциялық сотты қоса алғанда – кейіннен трибуналдың заң жобасы бойынша пікірін немесе егер заң жобасы конституциялық деп табылса, оған негізделген кез келген заңның заңдылығын сұраққа түсіре алмайды.
Заңнама
. ("CPC") деп аталады. ("SCJA") деп аталады.
Басқа жұмыстар
. Yong Vui Kong v. Public Prosecutor [2010] 2 S. L. R. [Singapore Law Reports] 190, Апелляциялық сот (Сингапур).
Мақалалар мен веб-сайттар
Please provide the English text you want me to translate. I need the content of the "English text" section to perform the translation. I will use the "Existing translation reference" only as a guide for terminology, prioritizing accuracy to the original English meaning.
.
.
.
.
Сериялық
Please provide the English text you want me to translate. I need the content of the "English text" section to be able to fulfill your request. I will then use the "Existing translation reference" only as a guide for terminology, prioritizing accuracy to the original English meaning.
.