1898-1912 жылдарғы Германия Әскери-теңіз заңдары

Кіріспе

Неміс империясының теңіз күштерін кеңейтетін заңдар 1898 жылдан 1912 жылға дейін қабылданды. Теңіз заңдары (Flottengesetze, "Флот заңдары") – Германия империясы 1898, 1900, 1906, 1908 және 1912 жылдары қабылдаған бес жеке заң. Бұл заңдарды император Вильгельм II және оның әскери-теңіз министрі, Ұлы адмирал Альфред фон Тирпиц қолдады. Олар Германияны Ұлыбритания Корольдік теңіз флотымен бәсекелесе алатын теңіз күшін құруға міндеттеді.

Германияның қалаулары және стратегиялық пікірталас

Кейзер Германияны «күн астындағы орын» деп атаған жерге жеткізетін үлкен теңіз күшін көптен бері қалаған еді. Германияның ірі теңіз флоты Германияның отарларға қол жеткізуге тырысуына, сондай-ақ әлемнің басқа жерлерінде елдің экономикалық және коммерциялық мүдделерін дамытуға көмектесе алады. Ол өз елін Африка мен Тынық мұхитында отарлаушы державаға айналдыруды мақсат тұтты. Ол сондай-ақ өте милитаристік адам болды және неміс қарулы күштерінің күшін арттырғысы келді; әсіресе ол британдық Корольдік теңіз флотына теңестіретін әскери-теңіз флотын дамытқысы келді. Ол өзінің өмірбаянында жазғандай:

Вильгельм теңіз күшін жақсы көргенмен, бастапқыда неміс теңіз күшінің қандай формада болатынына көзі жетпеді: негізінен крейсерлер сияқты кіші кемелерден, немесе линкорлар сияқты үлкен кемелерден тұратын күш. Ол бастапқыда крейсерлерді таңдады, өйткені олар әлемнің барлық бұрыштарына бара алады және қайда барса да неміс туын көрсетуге болады, ал линкорлар үлкен және ауыр болғандықтан Балтық немесе Солтүстік теңізде қалу керек еді. Неміс императорлық теңіз кеңсесінің хатшысы, адмирал Фридрих фон Холльманн да крейсерлерді арзан және неміс теңіз стратегиясына көбірек сай келгендіктен, жағалауды қорғауға баса назар аударды. Алайда, Германия теңіз флотының линкорларды құрудың жетекші жақтасы, адмирал Альфред фон Тирпиц Германияның көптеген отарлары немесе шетелдегі көмір станциялары болмағандықтан, крейсерлік соғыс жүргізудің мәні жоқ деп мәлімдеді. Керісінше, ең күшті теңіз державасына жақын жерде үлкен линкорларды шоғырландыру маңызды болды, өйткені бұл Германияның Ұлыбританиямен (әлемдегі алдыңғы қатарлы теңіз және отаршылдық держава) бәсекелесуінің жалғыз жолы және осылайша өзі үшін әлемдік билікке қол жеткізу еді. Тирпиц сонымен қатар, үлкен линкорлар флотының бар болуы, линкорлардың шектеулі қашықтығына қарамастан, тікелей емес түрде неміс колонияларын және бүкіл әлемдегі сауданы қорғайды деп мәлімдеді. Бұл стратегиялық пікірталаста линкорлардың жеңісі Тирпиц Холльманның орнын Теңіз мемлекеттік хатшысы лауазымына ауыстырған кезде бекітілді. 1897 жылдың 15 маусымында Тирпиц Еуропа тарихын өзгертетін меморандумды жариялады. Бұл құжатта ол ең күшті теңіз күшін жеңу үшін линкорлар флоты қажет деп мәлімдеді. Ол содан кейін өз дәлелін кері қайтарды: егер линкорлар қажет болса, Германияның жауы ең күшті теңіз күші болуы керек – Ұлыбритания. Тирпицтің жоспарлары «қауіп теориясына» негізделген – егер неміс флоты Ұлыбритания флотынан кішірек болса да, ол британдық теңіздерде үстемдікті қауіпке тігуге жеткілікті дәрежеде Корольдік теңіз флотына зиян келтіре алуы керек еді. Бұл соғыс кезінде ауыр зардап шеккендіктен, басқа бір держава, мүмкін Германияның одақтасы немесе Ұлыбританияның жауы, британдық флоттың қалдықтарын жойып жіберуі мүмкін еді. Германиямен осындай қымбатқа түсетін теңіз қақтығысынан аулақ болу үшін британдық дипломатия неміс отаршылдық және экономикалық қалауларына көбірек бейімделетін болады. Тирпиц мұндай ірі кеме жасау бағдарламасы оның нақты мәліметтері заңда бекітілген жағдайда ғана жұмыс істей алады деп санады; бұл әскери-теңіз флотын алдын ала белгіленген санда кеме жасауды міндеттейді, флоттың үнемі жасалып отыруын қамтамасыз етеді және рейхстагта әрбір кеме жасау үшін ақшаны сатудан аулақ болады. Осылайша ағылшын-герман қарым-қатынастарының өзгеруін тездететін заңдар жиынтығына жағдай жасалды.

Though Wilhelm loved naval power, he was initially unsure what form the German Navy would take: a force made up primarily of smaller vessels such as cruisers, or larger vessels such as battleships. He initially leaned toward cruisers because they could go to all corners of the globe and display the German flag wherever they went, while battleships were large and cumbersome and thus needed to stay in the Baltic or North Sea. The Secretary of the German Imperial Naval Office, Admiral Friedrich von Hollmann, also favoured cruisers because they were cheaper and more suited to German maritime strategy, which then emphasized coastal defence. However, Admiral Alfred von Tirpitz, the leading proponent of battleships for the German Navy, argued that because Germany did not have many colonies or overseas coaling stations, cruiser warfare did not make sense. Rather, it was important to concentrate a large fleet of battleships in close proximity to the strongest sea power, as this was the only way that Germany could compete with Britain (the world's leading naval and colonial power) and thus achieve world power for itself. Tirpitz further claimed that the mere existence of a large battleship fleet would indirectly protect German colonies and commerce the world over, despite the battleships' limited range. The victory of the battleship camp in this strategic debate was cemented when Tirpitz
replaced Hollmann as State Secretary for the Navy. On 15 June 1897, Tirpitz unveiled a memorandum that was to alter European history. In this document, he argued that in order to defeat the strongest naval power, a fleet of battleships was necessary. He then proceeded to reverse his argument: if battleships were necessary, Germany's enemy must be the strongest naval power – Britain. Tirpitz's plans were predicated on "risk theory" – even if the German fleet was smaller than that of Britain, it had to be able to inflict damage on the Royal Navy that was severe enough to endanger British dominance of the seas. The losses would be so heavy that another power, perhaps a German ally or British foe, could then swoop in and destroy the remnants of the British fleet. To avoid such a costly naval confrontation with Germany, British diplomacy would become more accommodating towards German colonial and economic desires. Tirpitz felt that such a massive shipbuilding program could only work if its particulars were enshrined in law; this would commit the navy to building a fixed number of ships in advance, ensure that the fleet was built up continuously, and avoid the need to haggle for the money to build each ship in the Reichstag. The stage was thus set for a set of laws that would precipitate the transformation of Anglo German relations.

Теңіз заңдары

20 ғасырдың басында Ұлыбритания "Екі күш стандартын" ұстанды: Корольдік теңіз флоты келесі екі теңіз күшінің біріктірілген күшіне тең болуы керек еді. Бұл стандарт ұзақ уақыттан бері бейресми түрде қабылданған болатын, ал 1889 жылғы "Теңіз қорғанысы заңы" арқылы ресми мәртебе алды. Онда Франция және Ресей теңіз күштері Ұлыбританияның ашық теңіздегі ең мүмкін қарсыластары ретінде белгіленді. Алайда, Тирпиц қолдаған неміс теңіз заңдары бұл стандартқа қауіп төндіре бастады. 1897 жылдың соңында Рейхстагқа енгізілген Бірінші теңіз заңы флоттың құрамын кеме класы бойынша, 1904 жылға дейін салынатын кемелердің санын және шығындар лимитін анықтады. Ол жыл сайынғы парламенттік дауыспен өзгертілмейтін, белгілі бір мөлшердегі соғыс кемелерін салуға рұқсат берді, соның ішінде келесі үш жылда 16 соғыс кемесі салынуы тиіс еді. Бұл заң 1898 жылдың 26 наурызында консервативтік партия мен социал-демократиялық партияның қарсылығына қарамастан Рейхстагта қабылданды. Оның салдары бірден байқалмады, себебі ол талап еткен жеті соғыс кемесі британдық немесе француздық теңіз күштерімен күресуге жеткіліксіз болды. Германияның Корольдік теңіз флотына нақты қатері Екінші теңіз заңымен басталды. Екінші Бур соғысы (1899–1902) кезінде немістер бурларға үлкен симпатиямен қарады, оларды нәсілдік және мәдени жағынан жақын туысқан халық деп есептеді. 1900 жылдың қаңтарында британдық крейсерлер Африка жағалауында үш неміс почта кемесін тоқтатты және оларды бурларға қару-жарақ жеткізіп жүр деген күдікпен тексерді. Британдықтар тез кешірім сұрағанымен, немістер ашуланды, ал адмирал фон Тирпиц осы ашуды пайдаланып, сол жылдың 14 маусымында Рейхстагтан аз қарсылықпен қабылданған жаңа теңіз заң жобасын енгізді. Бұл заң флоттың мөлшерін 19-дан 38-ге дейін екі есеге арттырды: 1901 жылдан 1917 жылға дейін 17 жыл ішінде екі флагмандық кеме, әрқайсысы сегізден тұратын төрт шайқас эскадрильясы және төрт резервтік соғыс кемесі салынуы керек еді. Бұл заң Германияның жағалау қорғаныс күші емес, күшті шайқас флоты болуы керектігін (осы арқылы Германияны әлемдегі екінші ең күшті теңіз күшіне айналдыру процесінде) және осы кеңейтілген флоттың басты қарсыласы Ұлыбритания болатынын нақты көрсетті. Келесі 12 жылда Рейхстаг 1906, 1908 және 1912 жылдары тағы үш теңіз заңын қабылдады; әр жолы Тирпиц Германиядағы дағдарыс пен алапаттық сезімін пайдаланып, заңнаманың қабылдануын қамтамасыз етті. 1906 жылдың маусымында Алжирас конференциясында Германияның Entente Cordiale келісімін бұзуға сәтсіздікке ұшырағаннан кейін, алты ірі крейсерді салуды талап ететін Үшінші теңіз заңы қабылданды. 1908 жылдың сәуіріндегі Төртінші теңіз заңы соғыс кемелерін ауыстыру жасын 25-тен 20 жылға дейін қысқартты, бұл король Эдуард VII мен Ұлыбритания Германияны қоршауға тырысып жатыр деген сезімге байланысты болды. 1911 жылғы Агадир дағдарысында немістердің шегінуінен туындаған Бесінші теңіз заңы 1912 жылдың маусымында қабылданды және құрылыс бағдарламасына тағы үш соғыс кемесі қосылды.

At the turn of the 20th century, Britain adhered to the "Two Power Standard": the Royal Navy had to be equal in strength to that of the next two naval powers combined. The standard, long accepted unofficially, was made official by the Naval Defence Act 1889, and designated the French and Russian navies as the most likely adversaries for Britain on the high seas. However, the German Naval Laws advocated by Tirpitz began to threaten this standard. The First Naval Law, introduced to the Reichstag in late 1897, outlined the composition of the fleet by vessel class and the number of ships to be constructed by 1904 and also set a cost limit. It authorized a fixed number of battleships that would not be altered by an annual parliamentary vote, proposing that 16 battleships be built in the following three years. The law passed the Reichstag on 26 March 1898 over the opposition of the Conservative Party and the Social Democratic Party, who were against spending vast amounts of money on naval warfare. Its ramifications were not immediately evident, as the seven battleships it called for would not be sufficient to fight either the British or French navies. Germany's real threat to the Royal Navy began with the Second Naval Law. During the Second Boer War (1899–1902), the Germans greatly sympathized with the Boers, whom they considered a racially and culturally akin people. In January 1900, British cruisers on patrol detained three German mail steamers off the coast of Africa to search them, suspecting them of carrying materiel to the Boers. Although the British quickly apologized, the Germans were outraged, and Admiral von Tirpitz took advantage of the anger to introduce a new naval bill, which passed through the Reichstag with very little opposition on 14 June of that year. This law doubled the size of the fleet from 19 to 38 battleships; two flagships, four battle squadrons of eight battleships each, and four reserve battleships were to be constructed over seventeen years, from 1901 to 1917. This law made clear that not only was the German Navy to be a powerful battle fleet instead of a coastal defence force (in the process turning Germany into the second strongest naval power in the world), but that the primary opponent of this enlarged fleet was to be the United Kingdom. The next 12 years saw the Reichstag pass three more Naval Laws, in 1906, 1908, and 1912; in each case, Tirpitz took advantage of a sense of crisis and alarm in Germany to ensure the success of the legislation. In June 1906, the Third Naval Law, mandating the construction of six large cruisers, became law following the German failure to break the Entente Cordiale at the Algeciras Conference. The Fourth Naval Law of April 1908 pared down the age at which battleships were to be replaced from 25 to 20 years, and was sparked by a feeling that King Edward VII and Great Britain were trying to encircle Germany. The Fifth Naval Law, sparked by the German retreat in the Agadir Crisis of 1911, passed in June 1912 and added three more battleships to the building program.

1898 жылғы теңіз заңдары

1898 жылдың 10 сәуірінде заңға қол қойылды.

1900 Теңіз құқығы

1900 жылдың 14 маусымында заң ретінде бекітілді.

1906 жылғы түзету

1906 жылғы 19 мамырда бекітілді; шетелдік флот үшін 5 аса ірі крейсер, материалдық резервте 1 аса ірі крейсер және қосымша 48 торпедалық қайықтан басқа, күш өзгеріссіз қалды.

1908 жылғы түзету

1908 жылғы 27 наурызда бекітілді; флоттың штаттық саны өзгеріссіз қалды, бірақ линкорларды ауыстыру мерзімі 20 жылға дейін қысқартылды (осы арқылы жаңа заманауи кемелердің құрылысы үдетілді) және жаңа үлкен крейсерлердің барлығы жеңіл крейсерлер болуы тиіс болды.