Кіріспе

Джон Сассамон, сондай-ақ Уссаусмон ретінде белгілі (шамамен 1620-1675), колониялық дәуірде Жаңа Англияда өмір сүрген масачусеттік адам болды. Ол христиан дініне көшті және дұға оқитын үнділік болып, Жаңа Англия отарлаушыларына аудармашы ретінде көмектесті. 1675 жылдың қаңтар айында Сассамонға шабуыл жасалып, өлтірілді. Отарлаушылар мен үнді ақсақалдарынан құралған қосымша сотқа қатысушылар оның өліміне үш вампаноагты кінәлі деп танып, жазалады. Бұл оқиғалар «Филипп патшасының соғысы» деп белгілі қақтығыстың басталуына себеп болды, онда Жаңа Англия колониялары вампаноагтарды жеңіп, Оңтүстік-Шығыс Жаңа Англияның жергілікті американдықтарының қарулы қарсылығын тоқтатты.

Ерте өмір және білім

Джон Сассамон Массачусет тайпасының мүшесі болды, ол Массачусет штатында, Пункапог плантациясында Пункапог ата-анасының отбасында дүниеге келді. Тарихшылар оның Ричард Калликоттың үйінде өскенін, онда ол үнді тілінің аудармашысы Коккенемен бірге шартты жұмыс істеген болуы мүмкін деп санайды. Жасөспірім шағында ол христиан дінімен танысып, ағылшын тілін үйренді. Осы кезеңде ол христиан миссионері Джон Элиотпен кездесіп, одан тәлім алған деп есептеледі және онымен 40 жылға дейін танысып, бірге жұмыс істеген болуы мүмкін. Элиот күнделігінде Сассамонның қазасы туралы айтқан. 1637 жылы Пеквот соғысы кезінде, қазіргі Коннектикут штатындағы Пеквот тайпасын басу үшін отаршылар мен Түпкілікті Америкалықтардың бірлескен күшіне Сассамон ағылшын тілін жетік меңгергендіктен, отаршылар үшін аудармашы ретінде қызмет ете алды. Ол Калликотпен бірге капитан Джон Андерхиллдің әскерінде соғысты. Соғыстан кейін Сассамон Элиотқа үнді тілін үйреткен, ал Элиот оған ағылшын тілін және христиандық өмір салтын үйреткен. 1651 жылы Элиот Натик қаласын алғашқы «Дұға қаласы» ретінде құрды. Дұға қалалары христиан дініне өткен және еуропалық үлгідегі тұрақты ауыл шаруашылығы қоныстарында өмір сүруге дайын болған Түпкілікті Америкалықтарға арналған. Элиот Сассамонды екі мектеп мұғалімінің бірі ретінде тағайындап, тұрғындарға ағылшын тілін және христиан дінін үйретуді тапсырды. Сассамонның зиялы қабілеттері мен ағылшын тілін білуінің арқасында Элиот 1653 жылы оның Гарвард колледжінде оқуын ұйымдастырды. Бұл Евангелия тарату қоғамы Гарвардпен бірлесіп, арнайы «Үнді колледжін» құрудан екі жыл бұрын болды. Сассамон Гарвардта бір жыл оқыды. Ол Инкрийс Мэзер, Сэмюэл Брэдстрит және Джон Элиот кіші сияқты жас пуритандықтармен бірге оқыған болуы мүмкін.

Өлтіру

1675 жылдың қаңтар айында Сассамон Плимут колониясының губернаторы Джозиа Уинслоуға Метакометтің (Пилип патша) жоспарлап отырған үнділіктердің шабуылы туралы ескертті. Пуритандар оның ескертуін елемеді. Біраз уақыттан кейін Сассамонның жоғалғаны хабарланды. 1675 жылдың 29 қаңтарында оның денесі Ассавомпсет көлінде табылды. Алғашқыда пуритандар оның балық аулап жүргенде жазабасқа кеткенін ойлады. Бірақ, одан әрі тексеру оның мойны сынғанын, көбінесе күшті бұрылудан болған өлтіру екенін көрсетті. Қосымша дәлел христиан дініне келген Патуксоннан түсті, ол Метакометтің үш адамының Сассамонды өлтіріп, оны мұзды көлге тастағанын көргенін куәландырды. 1675 жылдың маусым айында Массачусетс штатының Бас соты Сассамонды өлтіргені үшін үш вампаноаг үндісін – Тобиас, Вампапакуан және Матташунамоны – айыптады және сотқа берді. Бұл Плимут колониясында аралас құрамы бар алқамен қараған алғашқы сот болды. Алқа құрамында он екі отаршыл және алты үнділік ақсақал болды. Алқа үш адамды Сассамонды өлтіргені үшін кінәлі деп тапты, олар өлім жазасына кесіліп, атқыланды. Тарихшылар вампаноагтардың Сассамонды өлтіруіне қатысты түрлі себептерді ұсынды. Мүмкін, себептердің бірі – оның отаршылдарға соғыс жоспарлары туралы айтқаны үшін кек алуы, немесе оның дінге өтуіне және басқа тума тайпаларға уағыз айтуға тырысуына наразылық болған. Тарихшы Джилл Лепоре жазғандай, осы түрлі түсіндірмелердің артында Сассамонның «мәдени делдал» ретіндегі орны тұр, ол «ағылшын да, үнділік те емес, бірақ екі халықпен де келіссөз жүргізген» адам саналды.

Салдары

Соттан кейін екі тарап арасындағы шиеленіс күшейді, өйткені олар бір-біріне көбірек сенімсіздікпен және ашумен қарады. Пуритандықтар Метакометтің агрессиясы мен әскери стратегияларына алаңдады. Үш ер адамның кінәсіздігін қорғаған Вампаноагтар пуритандардың оларды сотқа тартып, қудалағанына наразы болды. Метакомет, әсіресе, үндістерге қатысты заңдық мәселелерде отаршылдарға сенбеді. Әлі сот үкімі жарияланбастан бұрын, Массачусетс шығанағы колониясы және Метакомет тайпасы күштерін соғысқа дайындауды бастады. Маусым айының соңында Вампаноагтар Плимут қаласының Суонси ауылындағы отаршылдарға шабуыл жасағанда шайқас басталды.

Маңыздылығы

Ағылшын тілін сөйлеп, жаза білетін Массачусеттік ретінде Сассамон 17 ғасырдағы Жаңа Англия қоғамында ерекше рөл атқарды. Ол пуритандықтармен де, үндістермен де жақын қарым-қатынаста болды және екі қоғамда да элита саналды. Ол әрбір елді мекенде ықпалды болды, оның мұғалімдік қызметі жоғары бағаланды. Пуритандықтар үшін Сассамон олардың дінге өткізу және индейлерді отарлық қоғамға ассимиляциялаудағы жетістіктерін көрсететін болды. Уампаноагтар оны өзімен және пуритандықтармен байланыс құру үшін маңызды тірек ретінде қарастырды. Соңында, ол Уампаноагтар мен пуритандықтар арасындағы түбегейлі келіспеушілікті бейнеледі. Оның екі қоғамнан тыс тұрған орны екі тараптың арасындағы тепе-теңдіксіз айырмашылықтары мен сенімсіздігін аңғартатын.