Ион Хелиаде Рăдулеску: Румынияның көрнекті қайраткері
Ion Heliade Rădulescu
Ион Хелиаде Рэдулеску (1802-1872) – румын жазушысы, саяхатшы, ақын, тарихшы. Румыния академиясының негізін қалаушы, румын мәдениетін дамытуға үлкен үлес қосты.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
сол аттас ауыл
румын жазушысы және саясаткері (1802–1872)
the village of the same name
Romanian writer and politician (1802–1872)
Ион Хелиаде Радулеску немесе Ион Хелиаде (Елиаде немесе Элиаде Радулеску деп те аталады; 6 қаңтар 1802 – 27 сәуір 1872) – валах, кейіннен румын ғалымы, романтикалық және классицизм ақыны, эссеші, мемуаршы, әңгімелер авторы, газет редакторы және саясаткер. Румын тіліне көптеген шетел әдебиеттерін аударған, сондай-ақ тіл білімі және тарих бойынша кітаптар жазған. Өмірінің көп бөлігінде Хелиаде Радулеску Бухаресттегі Сент-Сава колледжінде оқытушы болып жұмыс істеді, оны қайта ашуға көмектесті. Румын академиясының негіздеуші мүшесі және алғашқы президенті болды. Хелиаде Радулеску 19 ғасырдың бірінші жартысындағы румын мәдениетінің ең көрнекті жақтаушыларының бірі саналады, ол Георге Лазармен байланысы арқылы және Лазардың грек тіліндегі білім беруді тоқтатуға жасаған тырысын қолдауы арқылы танымал болды. Келесі онжылдықтарда ол қазіргі румын тілінің қалыптасуында маңызды рөл атқарды, бірақ итальяндық неологизмдерді румын лексикасына кеңінен енгізуді ұсынған кезде дау тудырды. Романтикалық ұлтшыл землевладель, умеренный либералдардың жағында болған Хелиад 1848 жылғы Валахия төңкерісінің жетекшілерінің бірі болды, одан кейін ол бірнеше жыл бойы жер аударылуға мәжбүр болды. Румыния тарихында аристократиялық боярлардың рөлін баса назар аударатын консерватизмнің ерекше түрін қабылдап, ол Осман империясын қолдағаны үшін марапатталды және 1848 жылғы төңкерісшілердің радикалдық қанатымен келіспеді.
Ion Heliade Rădulescu or Ion Heliade (also known as Eliade or Eliade Rădulescu; ; January 6, 1802 – April 27, 1872) was a Wallachian, later Romanian academic, Romantic and Classicist poet, essayist, memoirist, short story writer, newspaper editor and politician. A prolific translator of foreign literature into Romanian, he was also the author of books on linguistics and history. For much of his life, Heliade Rădulescu was a teacher at Saint Sava College in Bucharest, which he helped reopen. He was a founding member and first president of the Romanian Academy. Heliade Rădulescu is considered one of the foremost champions of Romanian culture from the first half of the 19th century, having first risen to prominence through his association with Gheorghe Lazăr and his support of Lazăr's drive for discontinuing education in Greek. Over the following decades, he had a major role in shaping the modern Romanian language, but caused controversy when he advocated the massive introduction of Italian neologisms into the Romanian lexis. A Romantic nationalist landowner siding with moderate liberals, Heliade was among the leaders of the 1848 Wallachian revolution, after which he was forced to spend several years in exile. Adopting an original form of conservatism, which emphasized the role of the aristocratic boyars in Romanian history, he was rewarded for supporting the Ottoman Empire and clashed with the radical wing of the 1848 revolutionaries.
Ерте өмір
Хелиаде Радулеску грек текті отбасында Тырговиштеде дүниеге келді; ол 1810 жылдары патрульдік бөлімнің басшысы болған бай жер иесі Илье Радулеску мен грек әйел Евфросина Даниэлопольдің ұлы болды. Оның үш бауыры 1829 жылға дейін жұқпалы обадан қайтыс болды. Кейіннен ол танымал романдарды әуеқойша оқыды, әсіресе 1813 жылы Гарбовиде болған кезде (ол елдің басқа аймақтары Карагея обасынан зардап шеккеннен кейін сол жерге жіберілген еді). 1813 жылдан кейін жас Радулеску православие монахы Наум Рямничанудың шәкірті болды; 1815 жылы Бухаресттегі Шиту Мэгуреанудағы грек мектебіне, ал 1818 жылы Георге Лазардың жетекшілігімен оқыған Сент-Сава мектебіне оқуға түсті. 1820 жылғы бітіруі мен 1821 жыл арасында, Валахия көтерілісі салдарынан мектеп қызметін тоқтатуға әкелген кезде, ол Лазардың көмекшісі болып, арифметика және геометриядан сабақ берді. Осы жылдары ол Heliade (сондай-ақ Heliad, Eliad немесе Eliade) тегін қабылдады, ол кейіннен өзінің әкесінің атының грекше нұсқасы екенін түсіндірді, ал ол румын тіліндегі Илия атынан шыққан.
Heliade Rădulescu was born in Târgoviște, into a family of Greek ancestry; he was the son of Ilie Rădulescu, a wealthy proprietor who served as the leader of a patrol unit during the 1810s, and Eufrosina Danielopol, a Greek woman, who was also educated in Greek. Three of his siblings died of bubonic plague before 1829. He subsequently became an avid reader of popular novels, especially during his 1813 sojourn in Gârbovi (where he had been sent after other areas of the country came to be ravaged by Caragea's plague). After 1813, the teenaged Rădulescu was a pupil of the Orthodox monk Naum Râmniceanu; in 1815, he moved on to the Greek school at Schitu Măgureanu, in Bucharest, and, in 1818, to the Saint Sava School, where he studied under Gheorghe Lazăr's supervision. Between his 1820 graduation and 1821, when effects of the Wallachian uprising led to the School ceasing its activities, he was kept as Lazăr's assistant teacher, tutoring in arithmetics and geometry. It was during those years that he adopted the surname Heliade (also rendered Heliad, Eliad or Eliade), which, he later explained, was a Greek version of his patronymic, in turn stemming from the Romanian version of Elijah.
Григор Гиканың басшылығымен
1822 жылы Георге Лазар ауырып қалғаннан кейін, Хелиада Сент-Сава мектебін қайта ашты және оның бас мұғалімі болды (бастапқыда ешқандай төлемсіз). Бұл қайта құру ханзада Григорий IV Гика шығарған жарлықтардың нәтижесінде болды, ол Фанариоттар билігі жойылғаннан кейін Осман империясымен Валахия тағына тағайындалған болатын, бұл бұрынғы онжылдықтарда мемлекеттік қызметтерге тағайындалған грек этносының ықпалын азайтуға бағытталған. Сонымен қатар, Soţietatea румын тіліндегі газеттерді құруға ұмтылып, баспа машиналарына мемлекеттік монополияны жоюға шақырды. Сол шарада Хелиада, оның буынның көп бөлігі сияқты, масондыққа қосылған. 1828 жылы Хелиада румын грамматикасына арналған алғашқы мақаласын Трансильваниядағы Херманштадт қаласында (сол кезде Австрия империясының бір бөлігі) жариялады. Ал 1829 жылдың 20 сәуірінде Бухарестте Curierul Românesc газетін басып шығара бастады. Бұл жергілікті газет құруға жасалған бірнеше әрекеттің ең сәттісі болды, бұл әрекетті Голеску 1828 жылы алғаш рет жасаған. Curierul Românesc апта сайын, кейін екі ай сайын 1839 жылға дейін шығарылды, содан кейін аптасына үш немесе төрт рет жариялана бастады. Оның ең белгілі авторлары – Хелиаданың өзі, Григоре Александреску, Костаке Негруцци, Димитрие Болинтинеану, Иоан Катина, Василе Кэрлова және Янко Вэкареску. 1823 жылы Хелиада Мария Александрескумен танысып, оған жақын сезім тудырып, кейіннен оған үйленді.
In 1822, after Gheorghe Lazăr had fallen ill, Heliade reopened Saint Sava and served as its main teacher (initially, without any form of remuneration). He was later joined in this effort by other intellectuals of the day, such as Eufrosin Poteca, This re establishment came as a result of ordinances issued by Prince Grigore IV Ghica, who had just been assigned by the Ottoman Empire to the throne of Wallachia upon the disestablishment of Phanariote rule, encouraging the marginalization of ethnic Greeks who had assumed public office in previous decades. In addition, Soţietatea attempted to encourage the establishment of Romanian language newspapers, calling for an end to the state monopoly on printing presses. around that time, Heliade is known to have become a Freemason, as did a large section of his generation. In 1828, Heliade published his first work, an essay on Romanian grammar, in the Transylvanian city of Hermannstadt (which was part of the Austrian Empire at the time), and, on April 20, 1829, began printing the Bucharest based paper Curierul Românesc. This was the most successful of several attempts to create a local newspaper, something Golescu first attempted in 1828. Curierul Românesc was edited as a weekly, and later as a bimonthly, until 1839, when it began to be issued three or four times a week. Its best known contributors were Heliade himself, Grigore Alexandrescu, Costache Negruzzi, Dimitrie Bolintineanu, Ioan Catina, Vasile Cârlova, and Iancu Văcărescu. In 1823, Heliade met Maria Alexandrescu, with whom he fell passionately in love, and whom he later married.