Париж салондарының сұлу әйелі: Греффуль графинясының өмірі мен әсері

Кіріспе

Француз әлеуметтік өмірінің белгілі тұлғасы, графиня Мари Анатоль Луиза Элизабет Греффулх (туған есімі Рике де Караман Шимай; 11 шілде 1860 – 21 тамыз 1952) – Париждегі Фаубур Сен-Жермен салондарының көрнекті сұлулығы және патшайымы ретінде белгілі француз әлеуметтік өмірінің белгілі тұлғасы.

Өмір

Ол Парижде, Жозеф де Рике де Караманның қызы, 18-ші принц де Шимай (1836–1892) және оның әйелі Мари де Монтескю Фезенсак (1834–1884) отбасында дүниеге келді. Әкесі арқылы ол Директория кезінде Париждің әлеуметтік өмірінің көшбасшыларының бірі болған Тереза Кабаррустың немересі, ал Наполеонның қызымын деп мәлімдеген мемуаршы Эмили Пеллапраның шөбересі болды. Графиня өзінің ағайындысы, көркем әсемдікті ұнататын граф Роберт де Монтескюдің сертін ұнатты, оның көмегімен ол Париж қоғамының ең танымал өкілдерімен байланыста болып, rue d'Astorg көшесіндегі сарайында оларды жиі қабылдады. Ол оның көздерін "қара шырындар" деп сипаттады. Оның көздерінің түсі ерекше еді; оны көрген Мина Кертисс байқағандай, оның көздері "сирек кездесетін жалбырдың қою күлгін қоңыр, лебізді жапырақтарына" ұқсады. 1881 жылдың 28 қыркүйегінде ол бельгиялық банкирлер отбасынан шыққан Генри, граф Греффюльге (1848–1932) үйленді. Ол адал емес, шаршағыш мінезді адам еді. Олардың бір қызы болды – Элейн (1882–1958), ол Арманға, 12-ші Грамон герцогіне, ашық түрде бісексуалды жазушы Клермон-Тоннер герцогинясының жартылай ағасына үйленді. Ол Элизабет туралы былай деп жазды: «Греффульге графинясы әрдайым әдемі және әрдайым басқа жерде. Бірақ оның өмірі тек ләззат іздеуден ғана тұрады деп ойлау қателік болар еді. Ол ғана емес, ол – әйел. Асторг көшесіндегі және Бой-Будрандағы өз үйінің тыныштығын қалайтын Греффульге графинясы британ елшілігінен басқа ешқайда тамақ ішкен емес. Эдуард VII Парижге келгенде, ол оның үйінде бейресми түрде тамақтанды. Жастық шағында шектеулі өмір сүргеніне қарамастан, ол музыканттарды, ғалымдарды, физиктерді, химиктерді және дәрігерлерді өз басына тартуға кірісті». Графиня Джеймс Уистлердің өнерін дамытуға көмектесті және Огюст Роден, Антонио де Ла Гандара және Густав Моро сияқты суретшілерді белсенді түрде қолдады. Габриэль Форе өзінің «Паван» шығармасын оған арнады, ол Боа де Булоньде өткен бақша кешінде қосымша хормен толық орындалды. Ол Сергей Дягилевтің «Орыс балетінің» демеушісі болды және грейхаундтардың жарысына сән енгізді. Ғылымға қызығушылық танытқан ол Мари Кюриге Радий институтын құруды қаржыландыруға, ал Эдуард Бранлиге радиохабар тарату және телемеханикалық жүйелерді зерттеуге көмектесті. Ол Марсель Прусттың «Жоғалған уақытты іздеу» романындағы герцогиня де Германтес кейіпкерінің басты шабыт көзі болды. Оның күйеуі граф Греффюльге герцог де Германтес кейіпкерінің негізгі және дерлік жалғыз шабыт көзі болып табылады. Жақында жарық көрген өмірбаянында автордың жазбаларын зерттеу нәтижесінде графиня Греффюльге мен оның отбасы, «Жоғалған уақытты іздеу» романының кейіпкерлеріне шабыт бергені, сондай-ақ осы туындының пайда болуында және «Германтес» есімінің табылуында маңызды рөл атқарғаны дәлелденді. Ол 1952 жылдың 21 тамызында Швейцарияның Лозанна қаласында қайтыс болды.

She was born in Paris, the daughter of Joseph de Riquet de Caraman, 18th Prince de Chimay (1836–1892) and his wife, Marie de Montesquiou Fézensac (1834–1884). Through her father, she was a granddaughter of Teresa Cabarrús, one of the leaders of Parisian social life during the Directory, and a great granddaughter of memoirist Émilie Pellapra, who claimed to be a daughter of Napoleon. The countess greatly enjoyed the company of her cousin, the exquisite aesthete Count Robert de Montesquiou, in concert with whom she was in contact with the cream of Parisian society, whom she regularly entertained at her salon in the rue d'Astorg. He would describe her eyes as "black fireflies". The colour of her eyes was unusual; as Mina Curtiss, who visited her, noticed, her eyes were like "the dark purple brown tinged petals of a rarely seen pansy." She married Henri, Count Greffulhe (1848–1932), of the Belgian family of bankers, on 28 September 1881. He was an unfaithful, quick tempered man. They had one daughter, Élaine (1882–1958), who married Armand, 12th Duke of Gramont, half brother of the openly bisexual writer the Duchess of Clermont Tonnerre, who wrote about Élisabeth: "The Comtesse Greffulhe is always beautiful and always elsewhere. But it would be a mistake to think that her life was merely the pursuit of pleasure ( ) not only is she beautiful, but she is a lady. Preferring the privacy of her own house in the rue d'Astorg and at Bois Boudran in the country, the Comtesse Greffulhe never dined out except at the British Embassy. When Edward VII came to Paris, he dined informally at her house. After a restricted youth ( ) she set herself to attracting musicians, scholars, physicists, chemists, doctors." The countess helped establish the art of James Whistler, and she actively promoted such artists as Auguste Rodin, Antonio de La Gandara and Gustave Moreau. Gabriel Fauré dedicated to her his Pavane, which received its first full performance, with the optional chorus, at a garden party she held in the Bois de Boulogne. She was a patron of Sergei Diaghilev's Ballets Russes, and launched a fashion for greyhound racing. Fascinated by science, she helped Marie Curie to finance the creation of the Institute of Radium, and Édouard Branly to pursue his research on radio transmission and telemechanical systems. She is one of the main inspirations for the character of the duchesse de Guermantes in Marcel Proust's À la recherche du temps perdu. Her husband, Count Greffulhe, is the main and almost unique inspiration for the character of the duc de Guermantes. A recent biography demonstrates – relying in particular on research into the author's draft notebooks – that Countess Greffulhe and her family, who inspired several of the characters in À la recherche du temps perdu, played a major role in the genesis of the work and in the discovery of the "magic" name of Guermantes. She died in Lausanne, Switzerland, on 21 August 1952.