Кіріспе

1913 жылдан 1994 жылға дейін құқық қорғау органы

Оңтүстік Африка полициясы (ОАП) 1913 жылдан 1994 жылға дейін Оңтүстік Африканың ұлттық полиция күштері және құқық қорғау органы болды; ол 1939 жылдан 1981 жылға дейін Оңтүстік-Батыс Африка (Намибия) аумағындағы де-факто полиция күштері еді. 1994 жылы Оңтүстік Африка көпшілік билікке көшкеннен кейін ОАП Оңтүстік Африка полиция қызметіне (SAPS) қайта ұйымдастырылды.

Тарих

Оңтүстік Африка полициясы Оңтүстік Африкадағы құқық қорғау саласында Кейп колониясы, Натал колониясы, Оранж өзені колониясы және Трансваал колониясының полиция күштерінің орнына келді. 1910 жылы Оңтүстік Африка Одағы құрылғаннан кейін, 1913 жылғы 1 сәуірде Оңтүстік Африка полициясы төрт бұрынғы колонияның полиция күштерін біріктіру арқылы құрылды. Бірінші полиция комиссары полковник Тео Г. Трутер болды, оның басқаруында 5882 адам болды. 1948 жылы Оңтүстік Африкадағы сайлауда консервативті Ұлттық партия либералды қарсыластарын басып озғанда, жаңа үкімет полиция мен әскери арасындағы қарым-қатынасты күшейтетін заңнама қабылдады. Осыдан кейін полиция, әсіресе тәртіпсіз немесе жауырық көңілді халықпен кездескенде, ауыр қаруланған. 1958 жылғы Полиция туралы заң (No. 7) SAP-ның міндеттерін заңдылық пен тәртіпті сақтау, қылмысты тергеу және алдын алу сияқты дәстүрлі полициялық функциялардан тысқары кеңейтті және полицияға тәртіпсіздікті басу және бүлікшілдікке қарсы іс-қимылдар жүргізу үшін ерекше өкілеттіктер берді. 1965 жылғы Полиция туралы заңға енгізілген өзгертулер (No. 70) полицияға кез келген ұлттық шекарадан бір миль қашықтықтағы кез келген адамды, контейнерді, көлікті, ұшақты немесе ғимаратты ордерсіз тінтіп қарауға және мұндай тінтіп қарау кезінде табылған кез келген затты тәркілеуге рұқсат берді. 1979 жылы бұл тінтіп қарау және тәркілеу аймағы шекарадан сегіз мильге дейін кеңейтілді, ал 1983 жылы – бүкіл елге тарады. Апартеид дәуіріндегі SAP шпиондарының арасында белгілі Крейг Уильямсон және оның ең танымал әйел рекруты Оливия Форсайт болды. 1981 жылы SAP Оңтүстік-Батыс Африка үшін жауапкершіліктен бас тартты. 1986 жылы Оңтүстік Африка теміржол полиция күштерін өз қанатына алды.

Арнайы бөлімшелер

Полицияда бірнеше арнайы бөлімдер болған. Олар нақты бір міндетті орындау үшін немесе қылмыстың жекелеген түрлерімен күресу үшін құрылған.

Көше

Koevoet, ағылшын тілінен аударғанда "crowbar", бірақ ресми түрде Полицияның көтеріліспен күрес бөлімі (COIN) немесе "K операциясы" деп танылатын, Оңтүстік Африка басқаратын Оңтүстік-Батыс Африкада, қазіргі Намибия Республикасындағы ірі жарымәскери полиция бөлімі болды. Намибияның тәуелсіздік соғысы жылдары, 1979-1989 аралығында белсенді қызмет еткен бұл бөлім көптеген адам құқықтарын бұзуға жауапты деп есептеледі. Оңтүстік-Батыс Африка полициясымен бірге, 1989 жылы Намибия тәуелсіздік алғаннан кейін таратылып, қазіргі Намибияда Арнайы дала күштерімен алмастырылды.

Арнайы жұмыс тобы

Оңтүстік Африка мен Родезия арасындағы шекараны қорғау қажеттілігі туындағаннан кейін, Родезия Буш соғысы кезінде 1967 жылы Арнайы топтар тобы бейресми түрде құрылды және COIN операцияларын жүргізу, полиция қазаларын күрт азайту мақсатында аман қалу және жартасты дағдылары сияқты жетілдірілген тактикаларды қолдануға оқытыла бастады. Бұл бөлімше "Бликс" деген атпен танылды. 1975 жылға қарай, Арнайы топтар тобын құруға қолдау Мемлекеттік қауіпсіздік бюросына жетті, бұл Йоханнесбургтегі Израиль елшілігіндегі кешірімсіз жағдаймен күресуде полицияның күші жетпегенінен кейін және Оңтүстік-Батыс Африкадағы қақтығыс COIN оперативтігіне деген сұранысты арттырды. Бірнеше ұсыныстар мен бұрын айтылған мәселелерді ескере отырып, Арнайы топтар тобын құруға ресми рұқсат берілді. Бұл бөлімше бүгінгі күні де Оңтүстік Африкада қызмет етуде.

Бөлім: Ішкі тұрақтылық

1992 жылы апартеид режимі аяқталғаннан кейін, 1994 жылғы Оңтүстік Африка сайлауына дайындық кезінде құрылған "Бөліну: Ішкі тұрақтылық" бөлімшесіне сайлауға дейін және одан кейінгі даулы жылдары зорлық-зомбылықпен күресудің маңызды міндеті жүктелді. Бұл бөлімше 41 дивизиядан тұрады және ірі саяси зорлық-зомбылық кезінде мыңдаған адамның қаза болуына жол бермеуде өте құнды болып табылды.

Апартеидті қолдау

Оңтүстік Африканың апартеид режимі тұсында САП елдің сайлау құқығынан айырылған, ақ емес көпшілігі арасындағы наразылықты басу үшін жұмыс істеді. Төтенше жағдайларда оларға әскери күштер көмектесті. Құқық тәртібін сақтау және қылмысты тергеу сияқты стандартты полиция функцияларынан өзге, САП апартеидке қарсы белсенділерге және ақ нәсілді үкіметті сынағандарға қарсы бүлікке қарсы күрес және қорқыту тактикасын қолданды. 1961 жылдан 1990 жылға дейін Оңтүстік Африка полициясының қамақтарында 67 адам асылып, азаптаудан және полиция мәлімдегендей, табиғи себептерден қайтыс болды.

Шарпвилл қазағы

1960 жылы 21 наурызда Трансваалдың Шарпвилл қалашығындағы SAP қызметкерлері жергілікті полиция бөлімшесінің алдындағы апартеидке қарсы үлкен наразылыққа оқ атып, 69 демонстрантты өлтіріп, 180 адамды жарақаттады. Оқиға орнындағы полиция есептерінде, полиция қызметкерлерінің үрейленуден күшейіп келе жатқан наразылық толқынына оқ атқандығы айтылды; алайда, басқа деректер наразылық оқ атылғанға дейін бейбіт болғанын көрсетеді. 1998 жылы Ақиқат және келісім комиссиясына ұсынылған мәліметтер полицияның "оқ ату туралы шешімді белгілі бір дәрежеде ойластырып қабылдағанын" көрсетті.

Влакплас

1983 жылы SAP полиция полковнигі және бұрынғы Koevoet операторы Евгений де Кок басқаратын C1 қарсы көтеріліс бөлімін құрды. C1 1992 жылға дейін Влакплас деп аталатын шалғайдағы шаруашылықта орналасқан болатын. Ол жарымәскери соққы жасау тобы ретінде жұмыс істеді, Ұлттық партия үкіметінің саяси қарсыластарын ұстап, оларды "өз жағына қайтаруға" немесе атып тастауға мүмкіндік берді. C1 сонымен қатар апартеидке қарсы белсенділерге, оның ішінде Африка Ұлттық Конгресінің мүшелеріне қарсы бірнеше өлімге әкелген бомбалық шабуылдарға жауапты болды. Влакплас шаруашылығы апартеид үкіметінің саяси қарсыластарын көптеп өлтірген орынға айналды.

Резерв

1973 жылы құрылған Полиция резерві үкіметке бұрынғы полиция қызметкерлерін жыл сайын отыздан тоқсан күнге дейін активті қызметке шақыруға және төтенше жағдайларда қосымша қызмет көрсетуге мүмкіндік берді. 1966 жылы тағы бір резервтік (ерікті) күш құрылды, ол жалақысыз, көбінесе полициялық міндеттерді орындауға дайын ақ нәсілді азаматтардан тұрды. Бұл резервтік күштің жастар бөлімі 1980-ші жылдардың соңында полицияға көмектесу үшін шамамен 3000 студент пен жасты шақырғанын хабарлады. 1980-ші жылдары зорлық-зомбылықтың өсуін тоқтату үшін полиция арнайы констебльдерді (африкаанс тілінде kitskonstabels – «жедел констебльдер») сияқты жартылай штатты, мамандандырылған қызметкерлерді көбірек пайдаланды. Мысалы, 1987 жылы полиция шамамен 9000 констебльді жұмысқа алды және оларға алты апталық оқу курсын өткізді. Бұл констебльдердің көпшілігі қара және аралас нәсілді адамдар болды. Бұл «жедел» полиция көмекшілері содан кейін қарусыз қарулармен жарақтандырылып, тәртіпсіздік ошақтарына, көбінесе ең жағдайы нашар қалаларға жіберілді. Оқу курстары үш айға дейін ұзартылса да, олардың көбінесе қатыгез және тиімсіз әрекеттері 1980-ші жылдардың соңында полиция мен халық арасындағы алауыздықты күшейтті. 1970-ші жылдары полицияның міндеттері дәстүрлі полициялық міндеттерден асып кетсе де, полиция күшінің саны халық санына қатысты азайды. 1981 жылы полиция күшінің шамамен 48 991 адамнан тұратын саны 1000 адамға 1,5-тен аз полицияны құрады, бұл 1960-шы жылдары 1000 адамға 1,67-ден төмен болды. 1980-ші жылдардың ортасындағы саяси зорлық-зомбылық пен қылмыстың өсуіне және полицияның жеткілікті қолдауына алаңдаған шенеуніктер полиция күшінің санын 93 600-ге дейін ұлғайтты. Полиция басқа мемлекеттік органдардың атынан әрекет етуге уәкілді болды. Мысалы, ауылдық жерлерде және шағын қалаларда прокурор болмаған жағдайда полиция қызметкерлері қылмыстық іс қозғауы мүмкін. Полиция қызметкерлері заң бойынша күзетшілер, сот хатшылары, хабаршылар, сондай-ақ иммиграциялық, денсаулық сақтау және салық органдарының қызметкерлері ретінде жұмыс істей алатын. Кейбір жағдайларда полиция көлік инспекторлары, пошта агенттері және жергілікті сот қызметкерлері ретінде де жұмыс істеуге құқылы болды. Президент Фредерик Виллем де Клерк 1990 жылы қара нәсілді саяси ұйымдарға қойылған тыйымды алып тастап, түрмеден бас көтерушілерді босатып жібергеннен кейін полициямен кездесіп, апартеидті жоюға көмектесуді, саяси төзімділікті арттыруды және қара нәсілді қауымдастықтардағы беделін жақсартуды бұйырды. 1980-ші жылдардың басында полиция бөлімшелері біріктірілді, бірақ полиция қызметкерлерінің көпшілігі бір нәсілдік топтарда, кейде бір нәсілдік топқа арналған мекемелерде оқытылды. Мысалы, қара нәсілді полицейлердің көпшілігі Претория маңындағы Хамсманскраалда, ақ нәсілділердің көпшілігі Преторияда, аралас нәсілділердің көпшілігі Кейптаундағы епископ Лавис қаласында, ал азиялықтар Дурбан маңындағы Чатсвортта оқытылды. 1980-ші жылдардың соңында Хамсманскраал колледжінде қара нәсілді полицейлердің көптеп оқуға түскені байқалды. Апартеид дәуірі аяқталғаннан кейін бұл бағдарламалар нәсілдік төзімділікті және негізгі адам құқықтарын құрметтеуді баса көрсету үшін қайта құрылды. 1993 жылы алғашқы расалық интеграцияланған рекруттар кішігірім түрде қабылданды және интеграция 1995 жылы аяқталды. Бүгінде Преторияда жаңадан қабылданғандарды даярлайтын бір ғана полиция колледжі бар. Полиция сондай-ақ қара нәсілді жастарды жұмысқа алуды арттырды және қызметтегі нәсілдік қатынастарды жақсартудың жолдары туралы кеңес беру үшін халықаралық полиция мамандарын шақырды. Полицияның негізгі оқу бағдарламасына қылмыстық тергеу процедуралары, өзін-өзі қорғау, мылтықпен ату, тактикалық қарулар, жаттығулар, инспекциялар, қоғамдық қатынастар және құқық курстары кіреді. Мамандандырылған курстарға көпшілік пен тәртіпсіздікті бақылау, детективтік дағдылар, атпен жүру және ветеринариялық оқыту, сондай-ақ жоғары деңгейдегі басқару дағдылары кіреді. Олардың негізгі дайындығы 6 айға созылды. Оңтүстік Африка шекаралық соғысы кезінде барлық полиция қызметкерлері 6 апталық қарқынды қарсы көтеріліс (COIN) жаттығуларын Малеоскопта (қазір жабық) арнайы қару-жарақ пен «жартасты соғысына» дайындалып, 3 айлық «шақыруға» дайындықтан өтті. (Кейбіреулері ерікті түрде қатысып, жиі шақырылды.) 1990 жылдан бастап Оңтүстік Африка Лесото, Свазиленд, Малави және (сол кездегі) Заирден келген полиция қызметкерлеріне де оқу орталықтарын ұсынды. 1990-шы жылдардың басындағы зорлық-зомбылықтың күшеюі полицияға 1980-ші жылдардағыдан да қиындықтар тудырды, өйткені зорлық-зомбылық үкіметке қарсы әрекеттерден саяси бәсекелестік пен топтық қақтығыстарға ауысты. Сонымен қатар, көптеген оңтүстік африкалықтар полиция қылмыстық және саяси зорлық-зомбылықтың себебі екенін қорқынышты сезінді және апартеид дәуіріндегі әділетсіздіктерді жою үшін полиция күшіне дереу өзгерістер енгізуді талап етті. Жаңа қиындықтарға жауап беру үшін 1991 жылы 91 000 активті полиция қызметкері, әкімшілік және қолдау персоналымен бірге, 1993 жылы 110 000-нан астам, ал 1995 жылы 140 000-ға дейін ұлғайтылды. Осы кезеңде полиция резервінде кем дегенде 37 000 адам болды. 1996 жылы активті және резервтік полицияның біріктірілген саны 1000 адамға шаққанда 4,0-қа жуық полицияны құрады. Полицияның жалпы қайта ұйымдастыруының бір бөлігі ретінде үкімет бұрынғы қорқынышты Қылмыстық тергеу департаментін (CID) және полицияның қауіпсіздік бөлімін Біріктірілген Қылмыспен күресу және тергеу (CCI) бөліміне біріктірді. Жаңа CCI, өсіп келе жатқан қылмыс деңгейін төмендетуге жауапты, қауіпсіздік полициясының барлау және жедел ресурстарын CID-тің қылмысқа қарсы қабілеттерімен біріктірді. 1991 жылы Заң және тәртіп министрі Хернус Криэль полицияның қанағаттанбас әрекеттерін тергеу үшін омбудсменді тағайындады. Ол қара нәсілді полиция қызметкерлерін жұмысқа алуды арттырды, SAP-тан бөлек, бірақ онымен бірге жұмыс істейтін азаматтық тәртіпсіздікке қарсы күш құрды, көптеген саяси партиялар мен қауымдастықтар келіскен полиция мінез-құлқы кодексін жасады және полиция оқу базаларын едәуір арттырды. 1992 жылы Криэль SAP-ты үш деңгейлі күшке қайта құрылымдауды бастады, оның құрамына ішкі қауіпсіздікке және ауыр қылмыстарға жауапты ұлттық полиция, қылмыстық алдын алуға және жалпы құқық тәртібіне жауапты автономды аймақтық күштер және жергілікті құқық тәртібін сақтауға және ұсақ қылмыстық мәселелерге жауапты муниципалитет полициясы кірді. Ол сонымен қатар дерлік әр полиция бөлімінде полиция-қауымдастық форумдарын құрды. 1995 жылы күш Бопутатсвана, Сикей, Газанкулу, Кангване, Квандебеле, Квазулу, Лебова, КваКва, Транскей және Венда полиция күштерін сіңіріп алды және Оңтүстік Африка полиция қызметі деп қайта аталды.

Медальдар мен марапаттар

Полиция қызметкерлері түрлі марапаттарға үміткер болатын. Олар:

1923-1963 жылдар

SAP Британ патшасының полиция медаліне үміткер болатын, ол Британ империясы бойынша жыл сайын табысталды. Оңтүстік Африка жаңа Британ Достастығының мүшесі ретінде тәуелсіздік алғандықтан, 1933 жылы бұл медаль беру тоқтатылды және 1937 жылы оның орнына Оңтүстік Африканың арнайы нұсқасымен алмастырылды. 1923 жылдан бастап SAP-тың өз ұзақ қызмет медалі болды, ол сонымен қатар батырлық үшін де табысталды. Осылайша, 1923 және 1963 жылдар аралығында SAP-қа қол жетімді медальдар:

1963 - 2003 жылдар

Оңтүстік Африка республика болғаннан кейін (1961 жылы), үкімет ОАР полициясы үшін толыққанды жаңа ордендер мен медальдар жиынтығын құрды. Ол жылдар бойы бірнеше рет толықтырылды: