Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
888–933 жылдардағы франк мемлекеті, «Трансжуран» деп аталатын тас жол.
Frankish kingdom from 888 to 933
the motorway called Transjurane
Жоғарғы Бургундия патшалығы – 888 жылы Бургундияның Вельф әулетінен Рудольф I патшасы бұрынғы Орта Франкия аумағында құрған франк билігі болды. Ол Каролингтердің Трансжуран Бургундия (Трансжурания) маркграфтығынан, Юра тауларынан шығысқа қарай ( «транс» сөзі «ар жағында» мағынасында қолданылған) және солтүстік-батыстағы Бургундия графтығымен (Франш-Конте) бірге дамыды. «Жоғарғы» деген сөз оның Рона өзені ағысы бойындағы орналасуын көрсетеді, ол Төменгі Бургундиядан (Цисжуран Бургундия және Прованс) және Саона өзенінен батысқа қарай орналасқан Бургундия герцогтығынан ерекшеленеді. Жоғарғы Бургундия 933 жылы Төменгі Бургундия патшалығымен бірігіп, Бургундия патшалығын құрды, кейіннен (12 ғасырдан бастап) Арль немесе Арелат патшалығы деп аталды.
The Kingdom of Upper Burgundy was a Frankish dominion established in 888 by the Welf king Rudolph I of Burgundy within the territory of former Middle Francia. It grew out of the Carolingian margraviate of Transjurane Burgundy (Transjurania, ) southeast of ( trans in the sense of 'beyond') the Jura Mountains together with the adjacent County of Burgundy (Franche Comté) in the northwest. The adjective 'upper' refers to its location upstream in the Rhône river valley, as distinct from Lower Burgundy (Cisjurane Burgundy and Provence) and also from the Duchy of Burgundy west of the Saône river. Upper Burgundy reunited with the Kingdom of Lower Burgundy in 933 to form the Kingdom of Burgundy, later (from the 12th century) known as Kingdom of Arles or Arelat.
Тарих
Трансжурания бастапқыда Каролинг империясының герцогтігі болды, ол Орталық платоны Юра тауларынан бастап Батыс Альп тауларындағы Ұлы Сен-Бернар өтегішіне дейін қамтыды. Осылайша ол шамамен Батыс Швейцарияға сәйкес келді, атап айтқанда Брюниг-Напф-Рейсс сызығының батысындағы аймақтар, соның ішінде Женева, Лозанна және Сион қалалары бар Романдия, сондай-ақ Аргау, Берн және Вале кантондары, Франция департаменттерінің іргелес бөліктері, және бүгінде Италияға қарасты Аоста алқабы. Юра тауларының солтүстік-батысындағы Дубс өзені бойындағы Безансон және Доль маңындағы Бургундия графтықтарымен бірге Трансжуран аймақтары 843 жылғы Верден шарты бойынша император Лотар I-нің қысқа ғұмырлы Орта Франк мемлекетінің құрамына кірді.
Transjurania originally was a duchy of the Carolingian Empire, covering the Central Plateau from the Jura Mountains up to the Great St Bernard Pass in the Western Alps. It thereby roughly corresponded to western Switzerland, i. e. the parts west of the Brünig Napf Reuss line, including the Romandy with the cities of Geneva, Lausanne and Sion, as well as the cantons of Aargau, Bern and Valais and adjacent parts of the French départements Haute Savoie and Ain, as well as the Aosta Valley which today belongs to Italy. Together with the Burgundian comital estates around Besançon and Dole on the Doubs river northwest of the Jura range, the Transjurane territories became part of the short lived Middle Frankish realm of Emperor Lothair I upon the 843 partition by the Treaty of Verdun.
Лотарингия патшалығы
855 жылы Прум келісімінің екінші бөлігі мен император Лотарьдің қайтысынан кейін, оның екінші ұлы Лотарь II Жоғарғы Бургундияның бөлігін өзінің Орта Франк патшалығы – Лотарингияға қосты, ал кіші інісі Карл Кисжуран Бургундиясын және Прованс патшалығын алды. 863 жылы Карл қайтыс болғанда, Лотарь II марқұм патшалығының солтүстік аймақтарының бір бөлігін де иеленді. Оңтүстіктегі Прованс аймағы ағасы, Италия королі Людовик II-ге өтті. Трансжурандық герцогтықты Босонид әулетінен шыққан, Арль графы Босоның кіші ұлы Гукберт басқарды, ол әпкесі Тютберга арқылы Лотарь II-нің жеңгесі болды. Алайда, Лотарь II Тютбергамен ажырасқаннан кейін Гукберт қолдауын жоғалтты, 864 жылы Орб шайқасында жеңіліске ұшырады және Вельфтер (Рудольфингтер) әулетінен Аусер графы Конрад II оны алмастырды, ол 866 жылдан бастап Трансжуранияны маркграф ретінде басқарды. 869 жылы Лотарь II мұрагер қалдырмай қайтыс болғаннан кейін, оның Лотарингия патшалығы 870 жылғы Мерсен келісімі бойынша оның туыстары Карл Тоқал мен Людовик Неміс арасында Батыс және Шығыс Франк бөліктеріне бөлінді. Людовик Немістің ұлы, император Карл Ірі, 884 жылға қарай Босо Виеннның 879 жылы құрған Прованс Корольдігінен басқа, барлық Каролингтер аймақтарын қайта біріктірді. 888 жылы Карл тақтан түсіріліп, қайтыс болғаннан кейін Каролингтер империясы қайтадан ыдырады. Жоғарғы Бургундияның ақсүйектері мен жетекші дін қызметкерлері Агаунумдағы Сент-Морис монастырында жиналып, Конрад II-нің ұлы, Трансжуран маркграфы Рудольф I-ді Бургундия королі етіп сайлады.
Upon the second partition by the Treaty of Prüm and Emperor Lothair's death in 855, his second son Lothair II subsumed his portion of Upper Burgundy into his Middle Frankish kingdom of Lotharingia, while his younger brother Charles received Cisjurane Burgundy and the Kingdom of Provence. When Charles died in 863, Lothair II also gained some northern districts of the deceased's kingdom. The Provence territory in the south passed to the eldest brother King Louis II of Italy. The Transjurane duchy was then ruled by Hucbert, a scion of the Bosonid dynasty, the younger son of Count Boso the Elder of Arles, and through his sister Teutberga brother in law to King Lothair II. Hucbert, however, fell out of favour after Lothair II divorced Teutberga, was defeated at the Battle of Orbe in 864 and replaced by Count Conrad II of Auxerre from the Elder House of Welf (Rudolfings), who from 866 ruled Transjurania as a margrave. When Lothair II died without heirs in 869, his Lotharingian realm was divided into a West and East Frankish part between his uncles Charles the Bald and Louis the German by the 870 Treaty of Meerssen. Emperor Charles the Fat, son of Louis the German, by 884 had once again reunited all Carolingian territories, except for the Lower Burgundian Kingdom of Provence established by Boso of Vienne in 879. When Charles was deposed and died in 888, the Carolingian Empire disintegrated again. The nobles and leading clergy of Upper Burgundy assembled at the Abbey of St. Maurice, Agaunum and elected the Transjurane margrave Rudolph I, son of Conrad II, King of Burgundy.
Жоғарғы Бургундия патшалығы
Басында король Рудольф I марқұм Лотар II-нің Лотарингия патшалығын қайта біріктіруге тырысты, бірақ Шығыс франк королі Арнольф Каринтияның күшті қарсылығы оны Трансжурания және батыс Франш-Конте иеліктеріне назар аударуға мәжбүр етті. Арнольф Рудольфтің Жоғарғы Бургундиядағы үстемдігін мойындады, бірақ 895 жылы өзінің заңсыз ұлы Звентибольдты Лотарингияның патшасы деп жариялады. Рудольф Прованстың Гвилласымен (Вилла) үйленді, ол Төменгі Бургундия королі Босоның қызы болуы мүмкін. 912 жылы қайтыс болғаннан кейін оның орнын ұлы Рудольф II басты. Оның жесірі 924 жылы Төменгі Бургундияның патшасы болған Арль графы Гюге екінші рет үйленді. Рудольф II өзінің патшалығын кеңейтуге тырысып, жақын орналасқан Германияның швабтік герцогтығының территорияларына шабуыл жасады. Ол Жоғарғы Рейн өзені бойымен ілгерілеп, 916 жылы Базель қаласын басып алды. Бірақ 919 жылы Винтертур шайқасында герцог Бурхард II-нің әскерінен жеңілгеннен кейін Тюргау және Цюрихгау сияқты шваб иеліктерінен айырылды. Бейбітшілік орнату үшін ол Бурхардтың қызы Бертаға үйленді. Осыдан бастап Рудольф II Италия Корольдігінде әрекет етуге кірісіп, бүлікші маркграф Адалберт I Ивреямен одақтасып, 923 жылы Фиорензуолада император Беренгар I-ді жеңді. Келесі жылы ол Италияның патшасы атанды. Алайда, оның үстемдігіне қарсылық көрсеткен ақсүйектер оның келіншегі, Төменгі Бургундияның королі Арль графы Гюгені Италияға қарсы жорыққа шығарды. Қиын жағдайға тап болған Рудольфтің қайын атасы, Швабия герцогы Бурхард II көмекке келді, бірақ Милан архиепископы Ламберттің қолдарынан Новарада қаза тапты. Гюге Рудольфті Италиядан қуғынға шығарды және 926 жылы Павияда Ломбардияның темір тәжін иеленді. 933 жылы Рудольф II, ақыры Гюгемен келісімге келді: ол Италияға деген барлық талаптарынан бас тартып, орнына Гюгенің Төменгі Бургундия патшалығын алды, осылайша екі аймақты қайта біріктірді. Рудольфтің Уэльфтер әулетінен тараған ұрпақтары, Конрад Бейбітшіл (937–993) және Рудольф III (993–1032) осы біріккен Бургундия Корольдігінде оның орнын басты. 1032 жылы Уэльфтер әулетінің тамыры құрығаннан кейін Бургундия Германия мен Италиядан кейін Киелі Рим империясының үшінші құраушы патшалығы ретінде император Конрад II-нің құрамына енді. Осыдан кейін Рим королі және Киелі Рим императоры Бургундия королінің титулын алды. Бұрынғы Трансжурания маркграфының мәртебесін еске түсіретін Бургундиялық «ректорлық» атағы 1127 жылы Германия королі Лотар II-нің бұйрығымен шваб герцогтары Зеренген әулетіне қайта жандандырылды.
At first, King Rudolph I tried to re unite the Lotharingian realm of late Lothair II, but strong opposition by the East Frankish king Arnulf of Carinthia forced him to focus on his territory of Transjurania and the western Franche Comté estates. Arnulf acknowledged Rudolph's rule in Upper Burgundy, but finally declared his illegitimate son Zwentibold King of Lotharingia in 895. Rudolph was married with Guilla of Provence (Willa), probably a daughter of the Lower Burgundian king Boso. After his death in 912, he was succeeded by his son Rudolph II. His widow secondly married Count Hugh of Arles, who succeeded as King of Lower Burgundy in 924. Rudolph II attempted to enlarge his realm by attacking the adjacent territories of the German stem duchy of Swabia in the northwest. He advanced towards the Upper Rhine river and in 916 occupied the city of Basel. However, he again lost the Swabian estates of Thurgau and Zürichgau when he was defeated by the forces of Duke Burchard II in the 919 Battle of Winterthur. To make peace, he married Burchard's daughter Bertha. From this point, Rudolph II began to campaign in the Kingdom of Italy, allied with the rebellious margrave Adalbert I of Ivrea and defeated Emperor Berengar I at Fiorenzuola in 923. The next year, he was crowned Italian king. His rule was, however, contested by insurgent nobles, and they summoned his stepfather, the Lower Burgundian king Hugh of Arles, who marched against Italy. In the tense situation, Rudolph's father in law Duke Burchard II of Swabia hurried to help, but was killed at Novara by the henchmen of Archbishop Lambert of Milan. Hugh had Rudolph expelled from Italy and gained the Iron Crown of Lombardy at Pavia in 926. In 933 Rudolph II finally came to terms with Hugh: he waived all claims to Italy and in return gained Hugh's Lower Burgundian kingdom, thus re uniting the two territories. Rudolph's descendants from the Elder House of Welf, Conrad the Peaceful (937–993) and Rudolph III (993–1032), succeeded him in this united Kingdom of Burgundy. Upon the extinction of the Welf line in 1032, Burgundy was incorporated by Emperor Conrad II as the third constituent kingdom of the Holy Roman Empire, after Germany and Italy, having defied claims raised by Count Odo II of Blois. Thereupon the King of the Romans and Holy Roman Emperor assumed the title of a Burgundian king. The title of a Burgundian 'rectorate', referring to the former Transjuranian margraviate, was re created for the Swabian ducal House of Zähringen by King Lothair II of Germany in 1127.