Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ботсвананың асхана дәстүрлері
Culinary traditions of Botswana
Ботсвана асханасы ерекше, бірақ Оңтүстік Африканың басқа асханаларымен кейбір қасиеттері ортақ. Сетсвана тағамдарының мысалдары: пап, самп, веткоек, богобе және мофан құрттары. Ботсванаға тән, ерекше тағам – сесва, тұздалған, ұсатылған ет.
The cuisine of Botswana is unique but shares some characteristics with other cuisines of Southern Africa. Examples of Setswana food include pap, samp, vetkoek, bogobe and mophane worms. A food unique to Botswana is seswaa, salted mashed up meat.
Шолу
Қарбыздың Ботсванадан шыққандығына сеніледі. Басқа тағамдар: морого ва динава, мадиля және дикгобе. Ботсваналықтар жергілікті жерден сиыр еті, ешкі еті, қой еті, ботсвана тауығы, мофан құрттары және балық сатып алады. Ботсваналықтар қарбыз, морула және имбирь ұнтағын пайдаланып, үйде жасалған сергітетін сусындар дайындайды. Тойларда көбінесе сорго ұны пісіріліп, қауынмен араластырылады, ал бұл қоспа богобе джа лероце деп аталады. Қауын әдетте қышқыл сүтке қосылып алдын ала дайындалады және қажет болғанда қолдану үшін сақталады. Ботсваналықтар тағамды сақтауда да шебер. Басқа әдістердің қатарында, олар етті жіптей кесіп, содан соң кептіреді. Ет осылай болғанда дигвапа деп аталады. Олар бұршақ жапырақтарын да пісіріп кептіреді. Ботсваналықтардың арасында қалған ботқа немесе паптан магеу жасау да кең таралған. Кейбір тайпалар бұзылған немесе шіріген етті ұзақ уақытқа дәмдеуіш ретінде пайдалану үшін кептіреді. Осы ет түрі мокунгвана деп аталады. Тойларда дайындалатын басқа тағамдар – бұршақ қосылған немесе бұршақсыз пісірілген, және ұнтақталған етпен берілетін сесуа.
Watermelons are believed to have originated in Botswana. Other foods include morogo wa dinawa, madila and dikgobe. Batswana procure beef, goat meat, sheep, tswana chicken, Mophane worms and fish locally. Batswana also make home made refreshing drinks using watermelon, morula and ginger powder. At weddings, sorghum meal is usually cooked and mixed with melon and this mixture is called bogobe jwa lerotse. Usually the melon is pre prepared with sour milk and stored to be used whenever needed. Batswana are also good at food preservation. Among other methods, they preserve meat by cutting it into small lengths like strings, then dry it. When meat is like this, it is called digwapa. They also cook and dry bean leaves. It is also common among Batswana to make mageu from leftover porridge or pap. Some tribes also preserve spoiling or rotten meat by drying it to be used as relish for a long time. This type of meat is called mokungwana. Other foods prepared during weddings are samp mixed with beans or cooked without beans and eaten with pounded meat called seswaa.
Құрамында бар заттар
Ботсвана базарлары әртүрлі тағамдарға толы. Маусымы келгенде олардың өнімі мол болады. Сондай-ақ, лероце немесе лекатан деп аталатын басқа бір түрлі қарбыз да өсіріледі. Құмды шөлді аймақтарда табиғи қарбыздың кейбір түрлері кездеседі, олар сол аймақтарда тұратын адамдар үшін маңызды тағам және су көзі болып табылады. Көптеген көкөністер маусымдық, сондықтан оларды сақтау үшін құрғатуға немесе тұздауға болады. Құрғақ көкөністерді пісірудің көптеген әртүрлі тәсілдері бар.
The markets of Botswana are filled with a large variety of foods. are plentiful in season. Another kind of melon, called lerotse or lekatane, is also grown. There are some kinds of wild melon found in sandy desert areas which are an important food and water source for the people who live in those areas. Many vegetables are seasonal and are often dried or salted for preservation. There are many different ways of cooking dried vegetables.
Халықтың сүйікті тағамдары
Сесуа, тшотло немесе лесвао (ұнтақталған сиыр еті) – ерекше жағдайларда дайындалатын өте танымал дәстүрлі ет тағамы. Әдетте оны ер адамдар дайындайды, үш аяқты темір қазанда тұз, пісіру майы және су қосылып, жұмсақ болғанша қайнатылады. Ол көбінесе ешкі немесе сиыр етінен жасалады және жерлеу, тойлар сияқты дәстүрлі шаралардағы негізгі тағам болып табылады. Тағы бір түрі – серобе, онда ешкі, қой немесе сиырдың ішегі мен кейбір ішкі органдары жұмсақ болғанша пісіріледі. Пісіру алдында ішек-қарын мұқият жуылады. Егер мал қой немесе ешкі болса, төбесі де қосылады. Бұл тағам серобе болу үшін, ет кесуге арналған қайшымен ішек ұсақ-ұсақ кесіледі. Тағы бір ет түрі – тауық еті. Дәстүрлі шаруалықта өсірілген тауық (бос жүретін) коммерциялық өсірілген тауықтан дәмді деп есептеледі. Қонаққа дәстүрлі тауық пісіріп беру – артық қонақжайлықтың белгісі. Ашық отта үш аяқты темір қазанда пісірілген тауық ең жақсы дәмді береді. Тауық еті көбінесе пелменьлермен немесе қамырмен беріледі. Богобе – сорго, жүгері немесе қарақұмық ұнын қайнап тұрған суға салып, жұмсақ қоспаға айналдырып, содан кейін баяу пісіру арқылы дайындалады. Кейде сорго немесе жүгері бірнеше күн қышқылданып пісіріледі. Бұл тағам тинг деп аталады. Бұл қышқыл қоспаны етпен немесе сүт пен қант қосып жеуге болады. Сүт пен қант қосылмаған тинг – бөлек тағам. Богобе дайындаудың тағы бір жолы – қышқыл сүт және жемісті қабақ (леротсе) қосу. Бұл тағамды Каланга тайпасы тофи деп атайды. Нан ұны негізгі тамаққа жатпайды, бірақ бірнеше жылдан бері импортталып келеді, сондықтан ұлттық тағамның бір бөлігіне айналған түрлі нан рецепттері бар. Ең көп таралғандары – пелменьлер (матлебелекване немесе мадомби), жалпақ нан (дифафата) және майлы нан (магвиня). Оларды дайындау үшін ұннан қамыр жасалып, етпен қайнату, ыстық майда қуыру немесе ыстық көмірге қойып пісіру сияқты әртүрлі тәсілдер қолданылады. Шабыс аймақтарында кең таралған тағамдарға морама бұршағы (жер астындағы үлкен түйіршік) және жеуге жарамды саңырауқұлақ жатады. Мопане құрты (Gonimbrasia belina көбелегінің дернәсілі) ыстық күлде пісіріледі, қайнатылады немесе кептіріліп, қуырылады.
Seswaa, tshotlho or leswao (pounded beef) is a very popular traditional meat dish made for most special occasions. Usually prepared by men, it is cooked in a three legged iron pot, simmered until soft, with only salt, cooking oil and water. It is usually prepared using goat meat or beef and it is a staple in most traditional occasions such as funerals and weddings. Another type is serobe, in which the intestines and some offals of goat, sheep or cow are cooked until soft. Before cooking, the intestines are thoroughly washed. If the animal is sheep or goat, the trotters are included. For this food to be serobe, a scissor used to cut meat is used to cut the intestines into small pieces. The other type of meat is of chicken. Traditionally grown chicken (free range) is considered to be tastier than commercially grown chickens. By cooking a traditionally grown chicken for a guest, a host shows special hospitality. Cooking chicken in a three legged iron pot on an open fire gives it the best flavour. Chicken meat is usually eaten with dumplings or pap. Bogobe is made by putting sorghum, maize or millet flour into boiling water, stirring into a soft paste, and then cooking it slowly. Sometimes the sorghum or maize is fermented before cooking for some days to make it sour. This dish is called ting. This sour porridge can be cooked and eaten with meat or milk and sugar. Without the milk and sugar, ting Another way of making bogobe is to add sour milk and a cooking melon (lerotse). This dish is called tophi by the Kalanga tribe. Bread flour is not part of the basic diet, but has been imported for some years, so there are various bread recipes that have become part of the national food. The most common are dumplings (matlebelekwaneor madombi), flat cakes (diphaphatha) and fat cakes (magwinya). For these, the flour is made into dough which is cooked in different ways such as boiling with meat, cooking in hot oil or on hot coals putting on a pot lead. Popular foods in remote areas include morama bean, a huge underground tuber, and an edible fungus. Mopane worm, caterpillar of the moth Gonimbrasia belina, is cooked in hot ashes, boiled, or dried and fried.
Ішкіштер
Ботсванада көптеген газдалған және алкогольді сусындар өндіріледі, оның ішінде Фанта және Кока-Кола. Жергілікті брендтер – Касл және Лайон сыралары. Сүт ашытылып, мадила (қымыз) жасалады, оны жеке ішеді немесе қамырға қосады. Танымал алкогольсіз үй ішімдігі – имбирлі сыра. Бұл сусын көбінесе арнайы шараларда, мысалы, тойларда және мерекелерде ұсынылады. Оны имбирь ұнтағын суға қайнатып, қант, вин қышқылы және крем тартар қосып, салқындатып, бір күнге ашытады. Традициялық түрде дайындалатын әртүрлі алкогольді сусындар бар. Боджалуа жа Сецвана (Ботсвана сырасы) ашытылған сорго тұқымынан пісіріледі. Бакаланга сияқты басқа тайпалар лебелеле (таққа) қолданады. Жүгері немесе соргодан жасалған, коммерциялық түрде өндіріліп, қаптамаланған Чибуку сырасы, әсіресе ауылдарда, қалаларда және қаланың кейбір аймақтарында танымал. Чибуку сондай-ақ Малави, Оңтүстік Африка (Умкомботи), Замбия және Зимбабве сияқты көрші елдерде де пісіріледі. Әртүрлі ингредиенттерден, ең пайдалысы жабайы жидектерден жасалатын Хади ішімдігі, әсіресе төмен кірісті топтар арасында кеңінен таралған. Қомедиметсен және Лонгман деп аталатын мятты сусындар да бар. Бұл жапырақтар көбінесе жақсы хош иісті шаймен араластырылады.
Many soft drinks and alcoholic drinks are produced in factories in Botswana, including Fanta and Coca Cola. Local brands are Castle and Lion beers. Milk is fermented to make madila (sour milk) which is eaten on its own or added to porridge. A favorite non alcoholic homemade drink is ginger beer. This drink is popularly served at special occasions like weddings and parties. It is prepared by boiling ginger powder in water, adding sugar, tartaric acid and cream of tartar then left to cool and fermented for one day. There are various traditionally produced alcoholic drinks. Bojalwa ja Setswana (the beer of Botswana) is brewed from fermented sorghum seeds. Other tribes, like Bakalanga, use lebelebele (millet). A commercially produced and packaged beer, Chibuku, brewed from either maize or sorghum, is a favourite drink particularly in the villages, towns, and in some parts of the city. Chibuku is also brewed in other neighbouring countries such as Malawi, South Africa (Umqombothi), Zambia and Zimbabwe. Khadi, which is brewed from various ingredients, the healthiest of which is wild berries, is also a widely consumed alcoholic drink among low income groups in particular. There are other beverages such as mints called kgomodimetsing and longman. These are leaves that are usually mixed with tea for a good scented taste.