Кіріспе

Бананның тағамдық сорттары Бананның пісірілген түрлері Банандар Батыс және Орталық Африка, Кариб аралдары, Орталық Америка және Оңтүстік Американың солтүстігінде маңызды тағам болып саналады. Musa туысының өкілдері Оңтүстік-Шығыс Азия мен Океанияның тропикалық аймақтарында табиғатта өседі. Банандар жыл бойы жеміс береді, сондықтан олардың тұрақты түрде қолжетімділігі бар. Тағамдық банандар крахмалға толы жеміс ретінде қарастырылады, олар пісірілген кезде бейтарап дәм мен жұмсақ текстураға ие. Тағамдық банандарды шикі күйінде де жеуге болады, бірақ көбінесе оларды қуырып, қайнатып немесе ұнға немесе қамырға айналдырады. Жасыл банандардың қабығы қатты болады, оны жұмсарту үшін пышақпен кесу қажет болуы мүмкін. Піскен, сары банандарды әдеттегі десерттік банан сияқты қабығынан айыруға болады, олардың қабығы жас, жасыл банандарға қарағанда жұмсау келеді, ал крахмалдың бір бөлігі қантқа айналады. Оларды шикі күйінде жеуге болады, бірақ десерттік банан сияқты дәмді емес, сондықтан көбінесе пісіріледі. Сары банандарды қуырып пісіргенде, олардың беті қанттанады, алтын қоңыр түске ие болады. Оларды қайнатуға, пісіруге, микротолқынды пеште дайындауға немесе көмірде пісіруге болады, қабығын аршып тастап немесе қабығымен бірге. Банан тропикалық аймақтардағы маңызды тағам болып табылады және әлемдегі ең маңызды тағамдардың он біріншісі саналады. Басты тағам ретінде, банандар картоп сияқты қолданылады, піспеген жемістің дәм мен текстурасы буға пісіру, қайнату немесе қуыру арқылы дайындалғанда ұқсас болады. Банан плантациялары дауылдарға ұшырауы мүмкін, себебі Musa түрлері күшті желге төтеп бере алмайды. Орташа банан шамамен азық энергиясын қамтамасыз етеді және калий мен диеталық талшықтардың жақсы көзі болып табылады. Жемістің қабығынан және бүкіл өсімдіктен шыққан шырын киім мен қолды бояп, оны кетіру қиынға соғуы мүмкін.

Таксономия

Линней бастапқыда банандарды тағам ретінде қолданылуына қарай екі түрге жіктеді: Musa paradisiaca – платандар үшін, ал Musa sapientum – десерттерге арналған банандар үшін. Қазір екеуі де Musa acuminata (A геном) және Musa balbisiana (B геном) түрлерінің араласуынан пайда болған гибридтер екені белгілі. Алғашқы жарияланған атау, Musa × paradisiaca, енді барлық осындай гибридтердің ғылыми атауы ретінде қолданылады. Көптеген қазіргі платандар стерильді триплоидтар болып табылады және ААБ тобына жатады, кейде оларды "Плантан тобы" деп те атайды. Экономикалық тұрғыдан маңызды басқа да банан топтарына AAA тобының Шығыс Африка таулы банандары (Mutika/Lujugira кіші тобы) және AAB тобының Тынық мұхитындағы платандары (Popoulo, Maoli және Iholena кіші топтарын қоса алғанда) кіреді.

Піскен

Pisang goreng ("индонезия және малай тілдерінде "жарылған банан") - кокос майында қатты қуырылған плантаиннан жасалған дәмді тағам. Pisang goreng қамырмен жабыстырылып немесе қамырсыз қуырылуы мүмкін. Бұл тағам көбінесе Индонезия, Малайзия, Сингапур және Брунейде кездеседі. Эттакка аппам, пажам (банан) боли немесе пажам пори – Үндістанның Керала штатында қуырылған плантаинды атауға қолданылатын терминдер. Плантаин әдетте тәттілендірілген күріш және ақ ұн қамырына малып, кокос немесе өсімдік майында қуырылады, бұл Pisang goreng-ке ұқсас. Оны Оңтүстік Үндістан штаттарында баджжи деп те атайды, онда ол әдетте дәмді, жылдам дайындалатын тағам ретінде ұсынылады. Филиппинде қуырылған банан арроз а ла кубанамен бірге беріледі және оның маңызды құрамының бірі ретінде сипатталады. Плантаин Кот-д'Ивуардағы алоко тағамының негізгі ингредиенті болып табылады. Қуырылған плантаин пияз және томат соусына салынып, көбінесе банан мен соустың арасына грильденген балық қосылады. Боли немесе боле – Нигерияда пісірілген плантаинды атауға қолданылатын термин. Плантаин әдетте жармалап пісіріліп, пісірілген балық, ұнтақталған жер жаңғағы және ыстық пальма майынан жасалған соуспен бірге беріледі. Бұл Батыс Нигерияның йоруба халқының дәстүрлі тағамы. Ол жұмыс істейтін адамдардың арасында арзан түскі астың танымал түрі. Плантаин Батыс және Орталық Африкада, әсіресе Камерун, Конго Демократиялық Республикасы, Бенин, Гана және Нигерияда кең таралған; піскен плантаин қуырылғанда, оны әдетте додо ("қамыр-қамыр") деп атайды. Піскен плантаин әдетте үлкен сопақ пішінде диагональды кесіледі, содан кейін майда алтын қоңыр түске дейін қуырылады. Диагональды кесу бетін кеңейтіп, плантаинның тегіс пісуіне мүмкіндік береді. Қуырылған плантаинды осы күйінде жеуге болады немесе сорпа немесе соуспен бірге дайындауға болады. Ганада бұл тағам келевеле деп аталады және көше сатушыларынан сатып алуға болады. Келевеленің тәтті және дәмді нұсқалары бар, бірақ көбінесе мускат жаңғағы, чили ұнтағы, имбирь және тұзбен дәмделеді. Батыс жарты шарда тостоне (Гаитиде банан пезе, Кубада тахинос немесе шатинос, Колумбияда, Коста-Рикада, Эквадорда, Гондураста, Панамада, Перуде және Венесуэлада патаконе деп те аталады) – екі рет қуырылған плантаиннан жасалған қуырылған нан, көбінесе гарнир, аперитив немесе жеңіл тағам ретінде беріледі. Плантаин ұзын тілімдерге кесіліп, майда қуырылады. Содан кейін тілімдер алынып, бастапқы биіктігінің жартысына дейін басылады. Плантаинде бета-каротиннің мөлшері аз (100 граммға 457 микрограмм), сондықтан ол А витаминінің жақсы көзі емес (кесте).

Басқа негізгі азықтармен салыстыру

Келесі кестеде шикі платанның және басқа да маңызды негізгі азық-түліктердің құрамындағы қоректік заттар, судың мөлшерінің айырмашылығын ескере отырып, құрғақ салмақ бойынша көрсетілген.

Аллергия

Жабағы мен бананға аллергия тағамдық аллергияның немесе латекс жемістер синдромының қалыпты белгілерімен көрінеді, оларға еріннің, тілдің, ауыз ағзасының немесе жұтқыншақтың қышынуы және жеңіл ісігі, тері бөртпесі, асқазан шағымдары немесе анафилактикалық шок кіреді. Musa тұқымдас өсімдіктерінде анықталған 1000-нан астам ақуыздың арасында бұрын сипатталған көптеген ақуыз аллергендері табылды.