Кіріспе

Құс түрі

Капыр-қапыр (Podiceps gallardoi) – Аргентинаның оңтүстік аймағында кездесетін орташа денелі су құсы. Оның ұзындығы шамамен 30-35 см-ге жетеді және қара-ақ түсті болады. Патагонияның ең шалғай аймақтарындағы оқшауланған көлдерде мекендейді, ал қыста сол аймақтың жағалауында болады. 2012 жылы IUCN түрдің статусын «Қауіпті түрлер» санатынан «Төтенше қауіпті түрлер» санатына көтерді.

Экология

Жауырындыру маусымында капотталы греб Патагония даласындағы 500–1200 м биіктіктегі базальтты көлдерде кездеседі. Тұзды және ащы тұзды көлдерді көбеймейтін топтар мен Аргентина жағалауында қыстайтын кейбір құстар пайдаланады. Гребке жауырындыру кезеңінде көлдеріндегі су өсімдіктері (негізінен Myriophyllum elatinoides) қажет, оларды ұя салу үшін пайдаланады. Бұл өсімдіктер сонымен қатар капотталы гребтің жеміне айналатын су омыртқасыздарының да мекені болып табылады. Мысалы, жұмыртқадан шыққаннан кейінгі аптада балапандарға су қоңыздары (Limnaea spp.) беріледі. Көбейтуде сәттілік болмаса да, ересектердің тірі қалуына қажетті ресурстар жеткілікті, нәтижесінде ересектердің өлім-жітімі төмен деңгейде қалып отыр.

Тарату

Бұл түрдің көбейетін жерлері – Санта-Крустағы базальттық көлдер, Аргентинаның оңтүстік-батысы. Қыстау орындары – Санта-Крустың Атлантика жағалауындағы Рио-Койль, Рио-Гальегос және Рио-Чико эстуарийлері. Бұл түр Чилидің оңтүстігіндегі Магаллан аймағында да кездейсоқ кездесетіні болжанып отыр. 2013 жылдың қазан айында Лагуна Бланкадағы көлде екі жеке дарақ байқалған.

Халық саны

1997 жылы жалпы популяциясы 3000-5000 жеке түлкіге бағаланды, олардың жартысы Стробель үстіртінде (Meseta de Strobel) болды. Алайда, соңғы жылдары қыстау орындарындағы санаулар көрсеткендей, қыстау орындарындағы популяция 7 жыл ішінде 40%-ға төмендеген. Сонымен қатар, 2006 жылғы желтоқсан мен 2009 жылғы қаңтарда жүргізілген зерттеулер, алғашқыда 1987 және 1998 жылдары зерттелген негізгі көбейту орындарын қайта қарап, Laguna del Sello көлінде 452-ден 51-ге, Laguna del Islote көлінде 700-ден 0-ге, Tolderia Grande көлінде 90-дан 0-ға және Lagunas Encadenadas көлінде 198-ден 0-ға дейін популяцияның күрт төмендеуін анықтады. Сол сияқты, 2010-2011 жылдарғы көбейту маусымында да санау жүргізілді, нәтижесінде соңғы 26 жылда популяция 80%-дан астам төмендегені анықталды. 2013 жылы түлкілердің бұрыннан бар екені белгілі барлық үстірттерде және олардың тарихи жазбалары бар барлық көлдерде бір мезгілде санау жүргізілді. Зерттеу нәтижелері 12 колонияда 691 ересек және 144 балапан бар екенін көрсетті. Әрі, 2014-2015 жылдардың жазында 18 көлде 771 ересек, 138 жас және 12 колония саналып, бұл түрді қамтитын 3 жаңа көл анықталды. Ал Стробель үстіртінде бұл түрді қамтитын көлдердің саны азайды. 2009/2010 және 2010/2011 жылдарғы көбейту маусымдарында бұл түрдің саны Буэнос-Айрес, Стробель және Сібір үстірттерінде ең көп болды, онда бес көлде популяцияның 85%-ы шоғырланған. Буэнос-Айрес үстіртінде 1984/1985 және 2010/2011 жылдар аралығында популяцияның төмендеуі тіркелген жоқ, бірақ Стробель үстіртінде өте күшті төмендеу (96%) байқалды. Дегенмен, көбейту орындарындағы жылдық ауытқулар популяция көлемінің өсуіне немесе азаюына емес, қозғалысқа байланысты болуы мүмкін деп болжануда. Бұл тұрғысынан қарағанда, қыстау және көбейту орындарында анықталған популяцияның жалпы төмендеуі нақты және жеделдеп жүзеге асуда.

Халық санының негіздемесі

О'Доннелл мен Фьелдса (1997) популяция мөлшерін бағалаған. 2006, 2009 және 2010–2011 жылдары жасалған зерттеулерде кейбір көлдердің толығымен құрғап қалғаны және су деңгейінің бұрынғы жылдарға қарағанда төмендегені анықталды. Бұған қоса, қысқы қар жаууы азайды, бірақ жылдың басқа уақыттарында жауын-шашын мөлшері арта қоймады.

Қазіргі уақытта жүргізіліп жатқан қорғау іс-шаралары

Лагуна Лос-Эскарадос (түрі 1974 жылы ашылған орын) 1979 жылы қорық болып жарияланды, бірақ онда аз ғана популяция қорғалады.