Кіріспе

Француз туған американдық редактор, дизайнер және баспагер (1955 жылы туған)

Франсуаза Мули (мули; 24 қазан 1955 жылы туған) – француз туған американдық дизайнер, редактор және баспагер. Ол ең белгілісі комикстер мен графика журналы Raw (1980–1991) негізін қосушы, редактор және баспагер ретінде, сондай-ақ Raw Books және Toon Books баспаларын шығарушы, және 1993 жылдан бері The New Yorker журналының көркем редакторы ретінде танымал. Мули карикатурист Арт Шпигельманға үйленген және жазушы Надя Шпигельманның анасы. Редактор және баспагер ретінде Мули 1980-ші жылдардың басынан бері ағылшын тіліндегі комикстер әлемінде өндіріс сапасының артуына зор ықпал етті. Ол жаңа және шетелдік карикатуристерге мүмкіндік беруде, комикстерді көркем өнер түрі және білім беру құралы ретінде насихаттауда маңызды рөл атқарды. 2001 жылы француз үкіметі Мулиді Өнер мен әдебиет орденінің рыцары, ал 2011 жылы Құрмет легионының рыцары етіп марапаттады.

Ерте өмір

Моули 1955 жылы Францияның Парижі қаласында Жозе мен Роджер Моулидің үш қызының екіншісі болып дүниеге келді. Ол Париждің 17-ші округінде өсті. Оның әкесі пластикалық хирург болған, ол 1951 жылы Чарльз Дюфурментельмен бірлесіп, көкірек мөлшерін азайтудың Дюфурментель-Моули әдісін жасаған. Моули кішкентай кезінен бастап роман, суреттелген ертегілер жинағы, «Пилот» сияқты комикс журналдары мен «Тинтин» сияқты комикс альбомдарын оқуды ұнатты. Ол оқуда өте жақсы оқушы болды, ал ата-анасы оның медицинаны оқып, әкесінің қадамын басып, пластикалық хирург болуын жоспарлады. Ол демалыс күндерін әкесіне көмектесіп, оның жұмысын бақылап өткізді. Бірақ ол пластикалық хирургияның этикасымен алаңдады, оны «әдемілікке деген наразылықты осы деңгейде пайдаланады» деді. Он үш жасында Моули Франциядағы 1968 жылғы мамыр оқиғаларын көрді. Бұл оқиғалар Моулидің анасы мен қарындастарының Парижден қашуына себеп болды. Оның әкесі пациенттеріне қолжетімді болу үшін қалды, ал Моули оның көмекшісі ретінде қалды. Ол анархистерге симпатия танытып, апталық радикалды «Хара Кири Хебдо» журналын оқыды. 1970 жылы ата-анасы оны Францияның орталық бөлігіндегі Жанна Д’Арк лицейіне жіберген кезде ол өзінің радикалды солшыл көзқарастарын алып келді, онда ол «жиырма төрт немесе жиырма бес рет» қуылғанын айтты, себебі ол барлығын демонстрацияларға сүйреуге тырысты. Моулидің әкесі қатты көңіл көшірді, өйткені Моули Парижге оралғаннан кейін медицинадан бас тартып, École nationale supérieure des Beaux Arts-та архитектураны оқуды жөн көрді. Ол Латын кварталында жігітімен бірге тұрып, Еуропаны кеңінен аралады, 1972 жылы достарымен Ауғанстанға жеткен екі жарым айлық фургонмен саяхат жасады және 1974 жылы жергілікті архитектураны зерттеу үшін Алжирге жеке сапар жасады, сол сапарда оның паспорты мен ақшасы ұрланды. Моули архитектура саласындағы шығармашылық еркіндіктің жетіспеуіне көңілі тоймады. Оның отбасылық өмірі күрделі болып кетті, ата-анасы 1974 жылы ажырасты. Сол жылы ол оқуын тастап, Нью-Йоркке бару үшін ақша жинау үшін қонақ үйде тазалаушы болып жұмыс істеді.

Нью-Йоркке көшу

Моули нақты жоспарлары болмағандықтан, 1974 жылдың 2 қыркүйегінде Нью-Йоркке 200 доллармен, ауыр экономикалық дағдарыс ортасында келді. Ол Нью-Йорктің авангардтық өнер және кино әлемімен танысты, сондай-ақ Ричард Форменнің 1975 жылғы «Жұртқа жалтақтау» пьесасында ойнады. 1975 жылы ол СоХодағы пәтерге қоныстанды және ағылшын тілін жетілдіруге тырысып, Grand Central вокзалында темекі мен журнал сату, жапондық сәулет компаниясы үшін модельдер құрастыру сияқты уақытша жұмыстар істеді. Ағылшын тілін оқу үшін комикстер іздеп жүргенде, ол Сан-Францискодағы «Arcade» журналына тап болды, ол Нью-Йорктік Арт Шпигельманмен бірлесіп шығарылды. Авангардтық кино режиссері, досы Кен Джейкобс Шпигельман қалаға келген кезде Моули мен Шпигельманды таныстырды, бірақ олар бірден өзара қызығушылық танытпады. Шпигельман сол жылдың соңында Нью-Йоркке қайта оралды. Кейде екеуі кездесіп қалатын. Шпигельманның 1973 жылғы «Тозақтағы тұтқын» комиксін, анасының өзіне қол жұмсауы туралы оқығаннан кейін, Моули оған хабарласуға ниет білді. Сегіз сағатқа созылған телефондық әңгіме олардың қарым-қатынасын жақындастырды. Шпигельман архитектура курсына оралғанда, Моули оның артынан Францияға барды. Америка Құрама Штаттарына оралғаннан кейін, 1977 жылы Моули виза мәселесіне тап болды, олар бұл мәселені үйлену арқылы шешті – бірінші қалалық әкімдікте, содан кейін Моули Шпигельманның әкесіне ұнау үшін яһуди дініне кірді. 1978 жылдан бастап Моули мен Шпигельман комикс саласын зерттеу үшін жыл сайын Еуропаға сапар шегіп, еуропалық комикстерді достарына көрсету үшін алып келді. Моули Шпигельманның комикс туралы жеке теорияларына терең бойлады және «Тірі кино ұжымында» өткен «Комикстің тілі» лекциясын дайындауға көмектесті. Ол Шпигельманның эксперименталды комикстерінен құралған әсем жинақтың дайындалуына көмектесті. Баспахана кітапты басып шығаруда қателік жіберді – басылған тираждың 30% жарамсыз болды. Қалған даналар нашар таратылып, сатылды. Бұл тәжірибе Моулиді баспа процесін бақылауға алуға және осындай маргиналды материалды жанашыр оқырмандарға жеткізудің жолын табуға ынталандырды. Ол Бруклиндегі Бедфорд-Стювесантта офсеттік баспа курстарына қатысып, пәтеріне Addressograph Multigraph Multilith баспа машинасы сатып алды. Осы кезеңде ол Marvel Comics үшін колорист ретінде жұмыс істеді, түрлі комикстердің 50-ден астам санына түс қойды.

Шикі кітаптар

1978 жылы ол Raw Books & Graphics-ті құрды, атауының кішкентай операциялық сезім беретін және Mad журналын еске түсіретін сипаттамаларынан туындады. Моули күнделікті заттарға дизайн сезімін сыйлаған орыс конструктивистерінен шабыттанған эстетикалық көзқараспен жұмыс істеді. Raw Books баспасы Билл Гриффит сияқты андеграунд суретшілерінің постерлері мен гравюраларын, сондай-ақ голланд суретшісі Жост Свартедің туындыларын жариялаудан бастады. Оның амбициялы жобаларының бірі – Зиппи Скоп, Гриффиттің Зиппи Пинехед кейіпкері бейнеленген комиксті фильм катушкасына оралған күйде көруге мүмкіндік беретін картонды құрылғы болды. Кейбір жобалары коммерциялық сипатта болды, мысалы, жыл сайынғы «Streets of SoHo Map and Guide», оның жарнамалық кірісі Raw Books баспасының көп бөлігін қаржыландырды. Осылайша баспа ісіндегі шеберлігін жетілдірген Моулидің назары журналдар шығаруға ауды. Шпигельман бастапқыда Аркадедегі тәжірибесінен көңілі толып, келіспеді, бірақ 1979 жылғы Жаңа жыл қарсаңында редакторлықпен бірлесе жұмыс істеуге келісті. Журнал АҚШ-та баспагер табу қиын комикстерге, әсіресе супергерой және андеграунд стильлеріне жатпайтын жас суретшілерге, сондай-ақ Heavy Metal жанкүйерлерінің талғамына сай келмейтін еуропалық суретшілерге арналған платформа болуға тиіс болды. Америка комикс индустриясының коммерциялық және көркемдік тұрғыдан дағдарысқа тап болған кезеңінде 1980 жылдың шілдесінде «Raw» журналының бірінші саны жарық көрді. Оның өндіріс сапасы комикстердің бағасымен салыстырғанда жоғары болды – 3,50 доллар, ал негізгі және андеграунд комикстердің бағасы одан әлдеқайда төмен еді. Журналда Моулидің өзі жазған «Индустриялық жаңалықтар және шолу №6» атты жалғыз комиксі де жарияланды, ол 1970-жылдардағы алаңдаушылықтары мен өзіне зиян келтіру ойлары туралы автобиографиялық туынды болды. Әртүрлі антологияда Винсор Маккейдің 20 ғасырдың басындағы «Жай жынның арманы» газеттік комиксінің үлгісі және заманауи француз суретшісі Жак Тардидің «Манхэттен» туындысының үзіндісі де бар еді. Комикс зерттеушісі Жит Хир үшін «Raw» – «көрнезік әртүрлілігі мен тақырыптық біртүтастықтың ерекше үйлесімі» еді. Журналдың әр санында ортақ тақырыппен байланысты әртүрлі стильдер ұсынылды, ол қалалық бейшаралық, өзіне зиян келтіру немесе шетелдік көзбен қарағандағы Америка туралы болды. «Raw» журналында Шпигельманның «Maus» графикалық романының бөлімдері жарияланды, ол журналдың желтоқсан 1980 жылғы екінші санынан бастап тұрақты түрде жарық көрді. Моулидің тәсілі өте жақын болды, ол баспа процесінің әр қадамына ерекше назар бөлді. «Raw» журналының физикалық ерекшеліктері әр нөмірде көрінетін: журналдың эстетикасын құраған қосымша беттер, желім карточкалары және жыртылған мұқабалар, олар Моули, Шпигельман және достары жаңа нөмір басылғаннан кейін жиналыстарда қолмен жасаған. Моули үлескерлермен жұмыс істегенде де белсенді болды, идеялар мен өзгерістерді ұсынды – бұл редакторлық араласуды ұнатпайтын андеграунд рухына қайшы болды, бірақ суретшілер оның пікірін құптайды, өйткені ол соңында олардың тәуелсіздігіне кедергі келтірмейді. «Raw» журналы сыншылар тарапынан жақсы қабылданып, күтпегендей жақсы сатылды. Оның жоғары білімді және элиталық екенін айтқан сыншылар да болды, ал кейбіреулері оны Шпигельманның жеке шоуы деп мәлімдеді. Андеграунд комиксінің пионері Роберт Крамб 1981 жылы «Weirdo» журналын шығарды, ол редакциялық араласудан азат болып, комикстердің қарапайым тамырына адал болуды көздеді. 1980 жылдары Raw Books Гари Пантер, Сью Коу және Джерри Мориарти сияқты суретшілердің он бір жеке кітабын жариялады. Моули осы кітаптарға «Raw» журналына әкелгендей өндіріс сезімталдығын сыйлады: Panter's Jimbo мұқабасы кітаптың басты кейіпкерінің наклейкаларымен жабыстырылған толқынды картоннан жасалған. Онжылдықтың соңында Pantheon Books Raw Books баспасының өнімдерін бірлесіп шығара бастады, ал Penguin Books Raw журналын басып шығару құқығын алды. Raw журналының екінші томының үш саны графикалық емес, сюжеттік мазмұнға баса назар аудара отырып, кішкентайрақ және ұзынырақ форматта жарық көрді. Моули 1987 жылы қызы Наджа дүниеге келгеннен кейін уақытын баспа және ана болуға бөлді. Сью Коу үшін кітаптарды зерттеу оны Хантер колледжінде ғылым курстарын оқуға, мүмкін нейробиология мамандығы бойынша білім алуға итерді. Ол 1991 жылы ұлы Дашиелл дүниеге келгеннен кейін бұл жоспардан бас тартты. 1991 жылы Моули мен Шпигельман Raw журналының соңғы санын жариялады, ол енді кішкентай, қолмен жұмыс істемейтін операция болған жоқ, сонымен қатар ол қажет те емес, өйткені суретшілердің Raw журналы алғаш жарық көрген кезде болмаған көптеген баспа мүмкіндіктері болды.

" Нью-Йорк " журналы

Тина Браун 1992 жылы «The New Yorker» журналының редакторы болып тағайындалды және Моулиді өнер редакторы лауазымына шақырды. Моули мен Браун келесі наурыз айында, 1993 жылы кездесті. Ол журналды суретшілерді тұрақты авторы ретінде пайдалану арқылы бастапқы түбірлеріне қайтаруды, журналдағы визуалдық материалдарды, мысалы, фотосуреттер мен иллюстрациялардың санын арттыруды, сондай-ақ журналдың негізін қалаушы Харольд Росс стиліндегі тақырыптық безендіруді ұсынды. Моули журналдың ішкі беттеріне көптеген карикатуристер мен суретшілерді шақырды, олардың ішінде Coe, Crumb, Lorenzo Mattotti және Chris Ware сияқты Raw журналына үлес қосушылар да болды. Моули журналда қызмет еткен кезеңде журналдың таралымы екі есеге артты. 2001 жылдың 11 қыркүйегіндегі терактілерден кейін Моули екі мұнараның қара силуэтімен жабылған, әртүрлі тығыздықпен екі қара бояумен қаптама жасады. Моули қаптаманың авторы ретінде Шпигельманды көрсетті, ол Моулидің толығымен қара қаптама идеясына осы силуэтті ұсынған болатын. 2012 жылы Моули мен оның қызы Наджа «The New Yorker» журналының қабылдамаған қақпақтарының жинағын – қақпақ эскиздері мен журнал үшін тым тәуекелді деп танылған қақпақтарды редакциялады.

Raw Junior: Кішкентай әдебиет және мультфильмдер

Моули мен Шпигельман ата-ана болғаннан кейін, 20 ғасырдың соңында балаларға арналған ағылшын тіліндегі комикстерді табудың қаншалықты қиын екенін байқады. 2000 жылы Моули Raw Junior баспасын құрды, бастапқыда Little Lit антологиялық сериясын шығарды. Онда Raw комиксінің авторларымен қатар, Морис Сендак, Лемони Сникет және Барбара Макклинток сияқты балалар кітаптарының суретшілері мен жазушыларының еңбектері де болды. Моули комикстердің жас балалардың сауаттылығын арттырудағы мүмкіндіктерін зерттеді және баспагерлерді балаларға арналған комикстерді жариялауға шақырды. Баспагерлердің салқындығына көңілі толмаған Моули 2008 жылдан бастап Шпигельман, Рене Френч және Руту Модан сияқты суретшілердің еңбектерін басып шығаратын Toon Books атты оңай оқылатын кітаптар сериясын өз күшімен шығара бастады. Ол кітаптарды мұғалімдер мен кітапханашыларға олардың білім берудегі маңыздылығын ескерте отырып ұсынды. Бұл баспа ортақ мемлекеттік білім беру стандарттарына сәйкес мұғалімдерге қолдау материалдарын ұсынады. 2014 жылы Toon Books сегіз жастан асқан оқырмандарға арналған Toon Graphics атты жаңа баспасын іске қосты.

Тану

Моули комикс әлемінің баспа практикасына терең әсер етті, бірақ оның есімі оның жұмысының көшбасшылық емес, көлеңкеде қалуы және Пулитцер сыйлығын жеңіп алған күйеуінің танымалдылығы себепті жақсы белгілі емес. Комикстер сыншысы және тарихшысы Жит Хирдің пікірінше, сексизм оның танылуын шектеуде де рөл атқарды. 2013 жылы Drawn & Quarterly баспасының серіктесі Пегги Бернс Моулиді "30 жыл бойы комикстердегі ең ықпалды тұлғалардың бірі" деп атады. 1989 жылы Моули мен Шпигельман Чарльз Бернстің «Қайнатылған ақаулы әңгімелер» атты туындысын жасау жұмысы үшін Харви сыйлығының «Таныстырудағы үздіклік үшін арнайы сыйлық» иегері атанды. 1991 жылы Моули мен Шпигельман «Raw» жұмысы үшін «Ең жақсы антология» бойынша Харви сыйлығын алды. Моули мен Шпигельманның «Классикалық балалар комикстерінің TOON қазынасы» 2010 жылы балаларға арналған ең жақсы басылым үшін Eisner сыйлығына ұсынылды. 2011 жылы француз үкіметі Моулиді Құрмет легионының рыцары деп таныды (оның әкесі де осы сыйлықпен марапатталған болатын), ал Иллюстраторлар қоғамы оған Ричард Гангельдің өнер директоры сыйлығын табыс етті. 2014 жылы тоғызыншы Карл құрмет сыйлығында Эрик Карл сурет кітаптары мұражайы Моулиге балалар әдебиетін насихаттағаны үшін «Көпір» сыйлығын берді. Жит Хир 2013 жылы Моулидің өмірбаянын «In Love with Art: Françoise Mouly's Adventures in Comics with Art Spiegelman» деп атады. Моулидің қызы Надя оны және Моулидің анасы Жозеді «Мен сені осының бәрінен қорғауым керек» атты естеліктер жинағы үшін сұхбатқа алды. 2015 жылы Моули Смитсоний журналының білім беру саласындағы «Американдық тапқырлық» сыйлығының иегері атанды.