Кіріспе

Чарльз өзенінің көпірі Уоррен көпіріне қарсы, 36 АҚШ (11 Пет.) 420 (1837) – Массачусетс штатының Бостонындағы Чарльз өзенінің көпірі мен Уоррен көпіріне қатысты іс, АҚШ Жоғарғы Сотында Бас судья Роджер Б. Тэнидің төрағалығымен қарастырылды. 1785 жылы Чарльз өзені көпір компаниясына Бостон мен Чарльзтаунды байланыстыратын Чарльз өзені арқылы көпір салуға рұқсат берілді, бұл жер қазіргі Чарльзтаун көпірі орналасқан жерге жуық. 1828 жылы Массачусетс штаты Уоррен көпірін салуға басқа компанияға рұқсат бергенде, ол бірінші көпірге өте жақын орналасып, сол екі қаланы байланыстыратын болды. Чарльз өзені көпірінің иелері Массачусетс заң шығарушы органы Чарльз өзені көпір компаниясымен жасасқан келісімді бұзды деп мәлімдеді, соның салдарынан келісімшарт ережесі бұзылды. Бірінші көпірдің иелері рұқсатта Чарльз өзені көпір компаниясына эксклюзивті құқықтар берілгенін айтты. Сот аяғында Уоррен көпірінің жағын қолдады. Бұл шешім әртүрлі пікірлермен қабылданды және Танидің Бас судья ретіндегі қызметінің қалған бөлігіне әсер етті.

Чарльз өзені көпірі

1640 жылы Массачусетс шығанағы колониясының заң шығарушы органы, ортақ құқыққа сәйкес, қоғамдық паромдарды басқару құқығын өз мойнына алды. Заң шығарушы орган Гарвард колледжіне Бостон мен Чарльзтаун арасындағы Чарльз өзені арқылы паром жүргізуге рұқсат берді. Гарвард колледжі 1785 жылға дейін паромды пайдаланды. Сол жылы азаматтардың бір тобы штат заң шығарушы органына өзенге көпір салу туралы петиция жазды, себебі пароммен жүру қиындық тудырып жатқан еді. Уақыт өте келе екі қала дамып, олардың арасындағы байланыс маңыздырақ атанды, сондай-ақ технология деңгейі көпір салудың экономикалық тұрғыдан тиімді екенін көрсетті. Өтініш қабылданды және Чарльз өзені көпір компаниясына 40 жылға көпір салуға және жол ақысын жинауға рұқсат берілді. Алайда, компания осы 40 жыл ішінде Гарвард колледжіне жыл сайын 200 фунт стерлинг (шамамен 670 доллар) төлеуге міндетті болды, бұл паромнан түсетін табыстың орнын толтыру үшін жасалды. 40 жыл бойы жол ақысын жинағаннан кейін компания көпірді мемлекетке өткізіп берді, бірақ үкімет әлі де жыл сайынғы төлемді жасауға тиіс болды. 1792 жылы Массачусетс заң шығарушы органы осы жарғыны көпір ашылғаннан бастап 70 жылға дейін ұзартты.

Уоррен көпірі

Уақыт өте келе Бостон халқының саны артты, сондай-ақ қаланың әлемнің қалған бөлігімен жасаған бизнесінің көлемі де өсті. Осы өсімдермен Чарльз өзенінің көпірі көбірек пайда жинады, ал компания акцияларының құны көтеріле бастады. 1805 жылы номиналды құны 333,33 доллар болған акциялар 1650 долларға сатылды, ал 1814 жылы олардың бағасы 2080 долларға жетті. 1823 жылы компанияның құны 280 000 долларға бағаланды, бұл оның бастапқы құны 50 000 доллардан едәуір жоғары болды. 1786 жылдан 1827 жылға дейін Чарльз өзенінің көпірінен 824 798 доллар жол ақысы жиналды. Осы кезде компанияның бастапқы инвесторларына тиесілі акциялардың үлесі өте аз болды, ал акциялардың көп бөлігін оларды өте жоғары бағамен сатып алған адамдар иеленді. Көпшілік көпірдің пайдасы бастапқы капиталды пайызбен бірге асып кеткеннен кейін де жол ақысын төлеуге мәжбүр болуларына наразылық білдірді; бірақ жаңа инвесторлар бұл туралы ойланбады. Олардың пікірінше, олар көпір акциялары үшін үлкен сома төлеген және өздері пайда тапқанша жол ақысын жинауды тоқтатқысы келмеді. Осы меншік иелері халықтың талаптарын қанағаттандырмауға шешім қабылдады және қызмет сапасын жақсартудан да, жол ақысын төмендетуден де бас тартты. Чарльз өзенінің көпірімен тікелей бәсекелесетін Бостон мен Чарльзтаун арасында жаңа көпір салуға штат заң шығарушы органынан рұқсат алуға бірнеше рет әрекет жасалды. Ақырында, заң шығарушы орган Чарльзтаун мен Бостон арасында жаңа көпір салуға рұқсат берді. 1828 жылы компанияға Уоррен көпірін салу құқығы берілді, ол алғашқы көпірден 275 метр қашықтықта салынды. Уоррен көпірінің құрылысын төлеу үшін жеткілікті жол ақысы жиналғаннан кейін немесе ең көп дегенде 6 жылдан кейін мемлекетке беріледі, содан кейін ол тегін болады. Тегін болғандықтан және Чарльз өзенінің көпіріне жақын орналасқандықтан, Уоррен көпірі бәсекелес көпірдің барлық трафигін өз үстіне алады, сондықтан оның салынуы Чарльз өзенінің көпірі акцияларының құнын төмендетіп, акционерлерге үлкен шығын әкелер еді. Чарльз өзенінің көпірінің иелері заң шығарушы органға шағымданып, оларға тағы 30 жыл уақыт берілді, осылайша жинау мерзімі 100 жылға дейін ұзартылды.

Істі талқылау

Уоррен көпірінің жарғысы берілгеннен кейін, Чарльз өзені көпір компаниясы екінші көпірдің құрылысын тоқтату үшін Массачусетс Жоғарғы Сотында (SJC) сотқа шағым түсірді. Бұл мәселе бойынша SJC 2–2 есебімен бөлінді, және іс АҚШ Жоғарғы Сотына шағымданылды. Іс 1831 жылы Сот алдында қарастырылды, онда талапкерлер Массачусетс заң шығарушы органының Уоррен көпіріне жарғы беруінің конституцияға қайшы екенін, себебі бәсекелес көпір салу I-баптың 10-тарауындағы келісімшарттарға қатысты ережені бұзады деп мәлімдеді, онда: «Ешбір штат қандай да болжамайтын жазалау туралы заңды, экс-пост факто заңын немесе келісімшарттардың күшін жоғарлатушы заңды қабылдамайды» делінген. Бас судья Джон Маршалл, судья Джозеф Стори және судья Смит Томпсонның барлығы Массачусетс заң шығарушы органының конституциядағы келісімшарттарға қатысты ережені бұзғанына келіскен сияқты көрінді, бірақ судьялардың қатыспауы және судьялар арасындағы келіспеушіліктерге байланысты соңғы шешім қабылданбады, және іс алты жыл бойы тоқтап қалды. Осы уақыт ішінде президент Эндрю Джексон үш жаңа судьяны тағайындады, оның ішінде жаңа бас судья Роджер Тэни; Уоррен көпірі салынды, құрылысқа кеткен қаржыны өтеді, және тегін көпірге айналды. Чарльз өзені көпірі енді жабылды, себебі жол ақысының болуына байланысты көлік жолаушылары болмады. Чарльз өзені көпірінің ісі Жоғарғы Сотта қайта қарастырылмас бұрын, 1833 жылы Камден және Амбой темір жолы мен Делавэр және Раритан каналы компаниялары арасында бір жағдай туды. Бұл іс Жоғарғы Сотқа жетпеді, бірақ көптеген белгілі заңгерлер мен судьялардан осы жағдай бойынша пікір сұралды, олардың арасында сол кезде АҚШ Бас прокуроры болған Тэни де болды. Екі компания да 1832 жылы Нью-Джерси заң шығарушы органына өздерінің жарғыларына басқа компанияларға Филадельфия мен Нью-Йорк арасында белгілі бір мерзімге көлік құралын салуға тыйым салатын шарт қосуға көндірді. Тэнидің осы жағдай бойынша пікірі, ешбір заң шығарушы орган мемлекеттің ішкі жақсартулар жасауына кедергі келтіруге құқылы емес, себебі бұл мемлекеттік биліктің маңызды бөлігі болып табылады.

Істі дәлелдеу

1837 жылғы 19 қаңтарда Чарльз өзенінің көпірі мен Уоррен көпірі арасындағы сот ісі қайта басталды. Уоррен Даттон мен Дэниел Вебстер Чарльз өзені көпір компаниясын өкілдік етті; Гарвард құқық мектебінің профессоры Саймон Гринлиф және Массачусетс штатының сенаторы және бұрынғы губернаторы Джон Дэвис Уоррен көпір компаниясын өкілдік етті. Уоррен көпірін қорғаған адвокаттар жарғыда эксклюзивті құқықтар туралы ештеңе айтылмағанын мәлімдеді. Чарльз өзені көпірінің адвокаттары қарсылық көрсетіп, тіпті бәсекелес көпірлер жарғыда нақты айтылмаса да, келісімшартта Чарльз өзені көпір компаниясының Чарльзтаун мен Бостон арасындағы көпір қозғалысына эксклюзивті құқығы бар екендігі көрінеді деді. Чарльз өзені көпірінің адвокаттары сотқа жүгініп, соттың басты мүддесі елдің мүліктік мүдделерін қорғау болуы керек деп талас етті. "Мен заңға, заңның орындалуына және, ең бастысы, осы сотта орналасқан заңның жоғарылығына жүгінемін", - деді Даттон, "адамдар мен мүлік құқықтарын мемлекеттердің ойсыз заңнамасының кез келген бұзушылығынан қорғау үшін. Осы сот өзінің ең пайдалы және ең жоғары функцияларын орындауды жалғастырғанша, елдің барлық заңнамасы оның конституциялық әрекет аясында сақталады". Айыпталушылар Жоғарғы Соттың шешімінің елдегі меншік құқығының қауіпсіздігіне және жалпы халыққа қандай әсер ететінін талқылады. Даттон Массачусетс штатының өзінде 10 миллион долларлық мүлік қауіпте екенін мәлімдеді. Ол сот қорғау тарапын қолдаса, онда халық заң шығарушы органды басқа корпорациялардың мүлкін құнсыз етуге шақыруы мүмкін, дәл Чарльз өзені көпір компаниясы үшін болғандай. Даттон сондай-ақ Уоррен көпірі Чарльз өзені көпірінің барлық трафигін қабылдағандықтан, Уоррен көпірінің құрылысы тәркілеу актісі болды және талапкерлердің мүлкі олардан алынып, жұртшылыққа берілді деп мәлімдеді. Егер сот Уоррен көпірінің жағында болса, онда "адамдар мен мүлік құқықтарының қауіпсіздігіне деген сенім толығымен жоғалады" деп Даттон талас етті. Уоррен көпірінің адвокаттары мемлекеттік заң шығарушы биліктің қарсыластары сенгеннен гөрі шектеулі екенін және заң шығарушы биліктің Чарльз өзені көпір компаниясы сияқты жеке кәсіпорынға эксклюзивті құқық беруге құқығы жоқ екенін айтты. Гринлиф заң шығарушы органға "қауіпсіз және ыңғайлы қоғамдық жолдарды қамтамасыз ету" құқығы берілгенін және бұл құқық қоғамдық игілікке пайдаланылуы керек екенін; Чарльз өзені көпір компаниясына эксклюзивті құқық беру жұртшылыққа жақсы болмас еді. Уоррен көпірінің адвокаттары сонымен қатар мемлекеттік және федералдық үкіметтерге жеке мүлікті қоғамдық пайдалану үшін иесіне өтемақы төлесе алуға мүмкіндік беретін eminent domain қағидасы негізінде де даулады. Қорғаушылар бұл федералды емес, мемлекеттік мәселе екенін және оны АҚШ Жоғарғы Сотында қарауға болмайды деп мәлімдеді. Соңында Уоррен көпірінің адвокаттары Чарльз өзенінің көпірінің жеке жағдай емес екенін атап өтті; басқа кәсіпорындар да теміржолдар салынған кезде жол ақысын жоғалтқан автомобиль жолдары сияқты қоғамдық жақсартулар салдарынан ақша жоғалтты.

Істі шешу

1837 жылдың 14 ақпанында Уоррен көпірінің пайдасына 5:2 дауыспен шешім шығарылды. Тейни көпшілік пікірін оқыды. Әділет соткер Джон Маклин Шарль өзені көпір компаниясын қолдайтынын, бірақ мұндай шешім қабылдау Жоғарғы Соттың құзыретіне кірмейтінін білдірді. Әділет Стоури Шарль өзені көпір компаниясының толық қолдауымен келіспейтін пікір оқыды. Оның пікірінше, Тейни бұл мәселе келісімшартты түсіндіруге қатысты және жарғылық келісімшартты мүмкіндігінше тар мағынада түсіндіру керек, бұл Шарль өзені көпірінің ешқандай артық құқығы жоқ екенін білдіреді. Ол сондай-ақ, мемлекеттік қаржыландырулардың жалпы алғанда, мұқият қарастырылуы керек екенін және егер келісімшартта қандай да бір түсініксіздік болса, қабылданған шешімнің қоғам үшін пайдалы болуы тиіс екенін айтты. Ол: «Жеке меншік құқықтары қасиетті түрде қорғалғанымен, қоғамның да құқықтары бар екенін естен шығармауымыз керек, және әр азаматтың бақыты мен әл-ауқаты олардың адал сақталуына байланысты» деді. Сондай-ақ, Тейни өз сөзінде егер сот Шарль өзені көпір компаниясының жағында болған жағдайда елге қандай жағымсыз салдарлар тиерін қарастырды. Ол егер сот осындай шешім қабылдаса, бүкіл елдегі көлік жүйесіне әсер ететінін мәлімдеді. Тейни технологияның дамуымен бірге, каналдар мен теміржолдар автомобиль көлігінен бизнес алып жатқанын, егер жарғылар корпорацияларға монополия берсе, онда көлік инфрақұрылымын жақсарту мүмкін болмайтынын айтты. Егер осылай болса, Тейнидің сөзінше, ел «өткен ғасырдың жетістіктеріне қайта оралып, дамудан тоқтап қалады».

Реакциялар

Бриджке қатысты пікірлер көбінесе сыншының саяси көзқарасына қарай әртүрлі болды. Демократтар бұл шешімді қолдады, себебі олар оны штаттардың құқықтары үшін жеңіс деп қарады, ол сол кездегі партияның басты платформаларының бірі болатын. Бір демократтық журнал Тейнидің пікірі жайлы: «Ол өзінің айқын, логикалық ойлаудың үздіксіз тізбегін жалғастырады, барлық жерге жарық сепкісін таратып, кейін келетіндерді жаңылыстыруға немесе адастыруға ешқандай күңгірттік қалдырмайды» деп жазды. Ал Виг партиясы бұл шешімге көбірек наразылық білдірді. Партия мүшелері Массачусетс штатының заң шығару органы шартты бұзды деп есептеді және федералды үкімет штаттың қатесін түзетуге жауапты. Федералды үкіметтің осы іске кіріспеуі Вигтерді федералды үкіметтің күші әлсіреп бара жатқанына сендірді. Көпшілігі кәсіпкерлер болған Вигтер корпоративтік мүліктің заңдық қорғаусыз қалуынан қаушады. Канцлер Джеймс Кент Вигтердің «Нью-Йорк шолуы» журналында: «Болашаққа қараңғылық түсіп тұр. Біз күртен көкжиектің астына түсіп, күннің шуағынан айырылып қалғандаймыз» деп жазды. (2 Нью-Йорк шолуы 372, 385 (1838)) Дэниел Вебстер және белгілі заңгер канцлер Кент сияқты көптеген көрнекті тұлғалар Конституцияны бұзды деген айыппен Жоғарғы Сотқа наразылық білдірді. Кент Жоғары Сот судьясы Стоуриге жолдаған хатында: «Сот өзінің биік орнынан және құрметті беделінен құлап, күш-жігерін, тәуелсіздігін, дәлдігін жоғалтып, Конституцияның нағыз қағидаларын күннің ықпалына беріп алды» деп жазды.