Кіріспе

Yeelen (Бамбара тілінде "жарқындық"/"жарық") – 1987 жылы Сулейман Сиссе режиссерлік еткен Мали фильмі. Фильм бамбара және фула тілдерінде түсірілген, ал сюжеті бамбара халқының әңгімесіне негізделген. Дәуір нақты көрсетілмеген, бірақ бұл фильм 13 ғасырдағы Мали империясындағы оқиғаларды көрсетеді және сиқыр мен болашақты болжауға толы батырлық саяхатты баяндайды. Сиссе Cahiers du Cinéma журналына берген сұхбатында, бұл фильмнің "ішінара еуропалық этнографиялық фильмдерге қарсы жасалғанын" және ол "сыртқы пікірге, ақ техникалық мамандар мен ғалымдардың, жат көзқарасқа жауап бергісі келгенін" айтқан. Фильмде Ниананкоро рөлін Исиака Кейн сомдаған, ол – сиқырлы қабілеттері бар жас африкалық жігіт. Нианкороның әкесінің рөлін Ниаманто Саного ойнайды, ол ұлын Батыс Африканың бамбара, фулани және догон аймақтарында іздейді, ал оған жол көрсету үшін сиқырлы ағаш тіреуін пайдаланады.

Сюжет

Нианкороның әкесі Сома – сиқырмен айналысатын Комо орденінің мүшесі, бірақ ол өз күшін жеке пайдасы үшін қолданады. Ол ұлының өліміне себеп болатын көрініс алғаннан кейін, оны өлтіруге бел буады. Анасының көмегімен Нианкоро әкесінің бірнеше қасиетті заттарын ұрлап, ағасынан көмек іздеп ауылынан кетеді. Сома, баласының орнын анықтап, оны тоқтататын барлық кедергілерді жоятын сиқырлы пилонның көмегімен оны қуалайды. Саяхат барысында Нианкоро гиенаға кездеседі, ол оған оның ұлы болатынын айтады. Фулалардың жерінен өтіп бара жатқанда, ол ұры деп саналады және тұтқындалады. Олардың патшасы Рума Боли оны өлтіруге бұйырады, бірақ Нианкоро күзетшілерін тоңдыратын сиқыр жасайды және оны өлтіре алмайтынын мәлімдейді. Патша Рума Нианкороға қарсыласы бар тайпаға қарсы көмекке алмасу үшін бостандық сыйлайды. Нианкоро аралардың тобын шақырып, шабуылдаушыларды қуып шығатын отты жасайды. Патша Нианкороға алғыс айтып, оның әйелі Атудың бедеулігін емдеуін сұрайды. Нианкоро сиқырлы ем жасайды, бірақ ол Атумен бірге құмарлыққа беріліп, бірге ұйықтайды. Сол түні олар қылмыстарын мойындау үшін Румаға оралады, ал патша оларды үйленуге және кетуге мәжбүрлейді. Нианкоро мен Ату саяхаттарын жалғастырады, ал әкесі оларды іздеуді жалғастырады. Сома құдайлардың ықыласын ояту үшін альбинос адам мен жабайы итті құрбан етеді, бұл оған ұлын аңдауға күш береді. Содан кейін ол Комомен кездесіп, Нианкоро олардың сиқырын барлық адамдар үшін қолдануды жоспарлап отырғанын ескертеді. Нианкоро мен Ату оның ағасы Дзигуиге жетеді, ол көп бұрын өзінің халқы үшін Коре қанатының артефактын пайдалануды таңдағанда соқыр болған. Ол Нианкороға артефактты береді және оған, жүкті Атуға, олардың балалары қиындықтарға тап болып, құлдыққа сатылатын, бірақ соңында өркендейтін ұлт болатынын айтады. Нианкоро Коре қанатын алып, әкесімен кездесуге кетеді және оның плащын Атуға береді, ол өз кезегінде ұлына береді. Ол Дзигуиге паналап, алдағы апатқа дайындалады. Нианкоро әкесіне барып, онымен ақылдасуға тырысады, бірақ әкесі өз билігін бөлісуге шыдамайтынын және оны өлтіруді қалайтынын білгенде, қатты қайғыға батады. Олар артефактілерінің күшін шақырады, Сома өзінің пилонымен, ал Нианкоро Коре қанатымен, тиісінше піл мен арыстанға айналады. Коренің күші соқыр толқын тудырып, екеуін де өлтіріп, айналасындағы жерді шөлге айналдырады. Олардың өлімінен кейін Ату мен оның кішкентай ұлы сол жерге келіп, екі жұмыртқа табады. Оның ұлы әкесінің жұмыртқасын алады, ал анасы оған Коре қанатын береді, екеуі де шөлді тастап кетеді.

Марапаттар

"Йелен" киносы кеңінен сыншылардың жоғары бағасын алды және "мүмкін, ең ұлы африкалық фильм" деп аталды. Ол 1987 жылғы Канн кинофестивалінде қазылар алқасының жүлдесін жеңіп алды, бұл фестиваль тарихында жүлде алған алғашқы африкалық фильм болды. Сондай-ақ, ол сол жылы "Алтын пальма" сыйлығына ұсынылды. 4-ші Independent Spirit Awards-та "Ең үздік халықаралық фильм" номинациясына ұсынылды. 2010 жылы Empire журналының "Әлемдік киноның 100 ең үздік фильмі" тізімінде 94-орынға ие болды.

Қабылдау

Rotten Tomatoes фильмге 10 сыншының пікірлеріне негізделіп 90% баға берді. «Чикаголық оқырман» журналынан Джонатан Розенбаум «Елен» фильмін «өте әдемі және баурап алатын фантазия» деп сипаттады. Бұл тамаша туынды шындықты кереметпен үйлестіріп, Оусман Сембенемен қатар Африканың ең ұлы режиссері болуға лайық киноөнер шеберіне тамаша кіріспе болып табылады. «Нью-Йоркер» журналынан Ричард Броди оны «метафизикалық реализмнің шедеврі» деп атап, «фильмнің атауы «жарық» дегенді білдіреді, ал ақиқатында қорқынышты өрт арқылы жарықтың ғарыштық күші көрінеді. Бірақ режиссердің көзқарасы бекем түрде жерде және саяси: ол патриархалдық зұлсалыстарды және қарсылықтың жоғары құнын, оның негізділігіне қарамастан, көрсетеді».