Кіріспе
Жолдар жол жүру тәсілдері бойынша бөлінбейді. Ортақ кеңістік – жол пайдаланушылардың түрлері арасындағы бөлінуді азайтуға бағытталған қалалық жоспарлау тәсілі. Бұл үшін тротуарлар, жол белгілері, жол таңбалары және светофорлар алынып тасталады. Ханс Мондерман және басқалар, белгісіздік сезімін күшейтіп, кімнің басымдығы екенін нақты білдірмеу арқылы жүргізушілердің жылдамдығын төмендетуге болады деп санайды. Бұл өз кезегінде көлік құралдарының үстемдігін азайтады, жол-көлік оқиғаларының санын қысқартады және басқа жол пайдаланушылардың қауіпсіздігін арттырады. Ортақ кеңістікті жобалау түрлі көлік түрлері арасындағы айырмалау және бөлу деңгейіне қарай әртүрлі формада болуы мүмкін. Ортақ кеңістіктің нұсқалары көбінесе қалалық ортада, әсіресе көлік қозғалысы шектеулі (автолуве) және тұрғын үй аудандарындағы «көшелердегі өмір» аясында қолданылады. Жеке түсінік ретінде «ортақ кеңістік» көбінесе қыжыр жолдардағы жартылай ашық кеңістіктерге қатысты қолданылады, бірақ бұл мәселе даулы. Ортақ кеңістікке көзі нашар көретін, мүгедек және есту қабілеті бұзылған адамдардың мүдделерін қорғайтын ұйымдар жиі қарсы тұрады, олар жаяу жүргіншілер мен көлік ағынын нақты бөлуді қалайды.
Shared space is an urban design approach that minimises the segregation between modes of road user. This is done by removing features such as curbs, road surface markings, traffic signs, and traffic lights. Hans Monderman and others have suggested that, by creating a greater sense of uncertainty and making it unclear who has priority, drivers will reduce their speed, in turn reducing the dominance of vehicles, reducing road casualty rates, and improving safety for other road users. Shared space design can take many different forms depending on the level of demarcation and segregation between different transportation modes. Variations of shared space are often used in urban settings, especially those that have been made nearly car free (autoluwe), and as part of living streets within residential areas. As a separate concept, "shared space" normally applies to semi open spaces on busier roads, and here it is controversial. Shared space is often opposed by organisations representing the interests of blind, partially sighted, and deaf people, who usually express a preference for the clear separation of pedestrian and vehicular traffic.
Тарих
Терминнің пайда болуы көбінесе голландиялық көлік инженері Ханс Мондерманның жұмысымен байланысты, ол бұл әдісті Голландияның Фрисландия провинциясында алғаш рет енгізді. 2014 жылы «Транспорттық шолулар: трансұлттық трансдисциплинарлық журналда» ортақ кеңістік тұжырымдамасының дамуына шолу жасалды. Жол және көлік институты ортақ кеңістік деп аталатын, бірақ бірнеше маңызды ерекшеліктері бар көше дизайнының үш негізгі түрін анықтады. Олар «ортақ кеңістік» терминін үш жаңа атаумен алмастыруды ұсынады: жаяу жүргіншілерге басымдық берілген көшелер, ресми емес көшелер және жақсартылған көшелер.
Философия және қолдау
Ортақ кеңістіктің мақсаты – жол қауіпсіздігін жақсарту және жолдар мен қиылыстардың, әсіресе көптеген жаяу жүргіншілер болатын жерлердің, қозғалысын жандандыру, ортақ аймақтарда әртүрлі жол пайдаланушылар арасында басымдық беруді келісіммен шешуге ынталандыру арқылы. Ортақ кеңістік – стандартты ерекшеліктерімен сипатталатын жобалау түрі емес, жобалау тәсілі. Ханс Мондерманның пікірінше, адамның жолдағы мінез-құлқына жол жүру ережелері мен құралдарына қарағанда, қоғамдық кеңістіктің құрылымы оң әсер етеді. Регламенттерді азайтудың жолдарды қауіпсіз етуіне қатысты көрінетін парадокс себебін тәуекелді өтеу әсерін зерттеу арқылы түсінуге болады. "Кімнің басымдығы бар екенін нақты білмесең, басқа жол пайдаланушылармен көз тіктеп қарайсың. Автоматты түрде жылдамдығыңды төмендетесің, басқа адамдармен байланысқа түсесің және көбірек сақтанасың." Мұндай жобалар жол қауіпсіздігіне, көлік ағынына, экономикалық белсенділікке және қоғамдық бірлікке оң әсер етеді деп есептеледі, себебі пайдаланушының мінез-құлқы жасанды ережелердің орнына, табиғи адамдық қарым-қатынастармен қалыптасады және бақыланады. Ұлыбританияның Көлік министрлігі 2011 жылы ортақ кеңістіктерге қатысты ұлттық нұсқаулық жариялады.
Көлікпен жүрудің мүмкіндігі жоқ
Британдық көлік зерттеу зертханасы сағатына 90 көліктен аз қозғалыс болғанда ересек жаяу жүргіншілердің көлік ағынымен араласуға дайын екенін анықтады. Сағатына 110 көлік өткенде, олар қасбеттер арасындағы кеңістікті дәстүрлі жол сияқты пайдаланды. Осындай көрсеткіш Woonerf-ке сәйкес екенін анықтау үшін де қолданылады.
Мысалдар
Әлемнің көптеген қалалары мен кенттері ортақ кеңістік принциптеріне негізделген жобаларды жүзеге асырды.
Австралия
Бендиго, Виктория, қала орталығында ортақ кеңістік құруды жоспарлап отыр (2007 жылдың қазанына сәйкес).
Австрия
2011 жылдың қазан айында Грац қаласы Грац университетіне жақын орналасқан, Sonnenfelsplatz деп аталатын бес қадамдық қиылыстың төңірегінде ортақ қолданыс аймағын ашты. Бұл шара 4 қалалық автобус маршрутының, сондай-ақ автомобильдердің, велосипедтердің және жаяу жүргіншілердің қозғалысынан туындаған тығырылды азайту және жол-көлік оқиғаларының санын қысқарту мақсатында жүзеге асырылды. Бұл Австриядағы алғашқы ортақ қолданыс аймағының жобасы болды.
Дания
Эйби Данияда ортақ кеңістік жобасын іске қосты. Бұл Еуропалық Interreg IIIB жобасының бөлігі болды, ал жетекші серіктес – Фислэн провинциясы. Жобаны қала құрылысшысы Мортен Мейсен Вестергаард және Бьярне Винтерберг басқарды. Оған Ханс Мондерман қадағалау жасады.
Германия
Бомте 2007 жылдың қыркүйегінде ортақ кеңістіктегі жол жүйесін енгізді. Жобаның мақсаттарының бірі – қаладағы жол қауіпсіздігін арттыру.
Нидерланды
Макингада жол белгілері де, көшелерде бағыт көрсететін немесе нұсқау беретін белгілер де жоқ. Қалаға кіре берісте "жол белгілері жоқ" деген мағына беретін Verkeersbordvrij деген жазуы бар жол белгісі орнатылған. Сонымен қатар, тұрақ ақысын төлейтін құралдар мен тоқтауға шектеулер де қарастырылмаған. Драхтен қаласындағы Лавейплейн жобасын бағалау нәтижесінде, светофорлардың орнына айналма жол мен жаяу өткелдері бар ашық алаң жасалған. Бұл өзгерістерден кейін қозғалыс тұрақты қарқынмен, автомобильдер мен велосипедтер бірдей жылдамдықпен және кептеліссіз, қысқарақ кешігулермен және жаяу жүргіншілер үшін де сыйымдылығы артып ағып жатыр. Тіркелген апаттардың саны азайған, бірақ жол қауіпсіздігіне қатысты халықтың пікірі аздап төмендеген. Бұл ортақ пайдалану кеңістіктерінің жұмыс істеу принциптерімен сәйкес келеді, себебі олар белгісіздік тудырады.
Жаңа Зеландия
[[Файл:Darby Street Shared Space Finished I. jpg|thumb|Окленд, Жаңа Зеландия, мүгедектер тобының көтерген мәселелеріне жауап ретінде, жобада "қолайлы аймақ" жолағы сақталуын қамтамасыз етті. Бұл жолаққа көлік құралдарының кіруіне тыйым салынды, стратегиялық түрде орналастырылған көше жиһаздары арқылы, ал ғимараттың жиегі мен төселген жолақтар көру қабілеті нашар адамдарға бағыт көрсетеді. Бұл Эллиот және Дарби көшелерін, Лорн көшесін, Форт көшесі аудандарын, барлығы Куин көшесіне, Оклендке және Скайтауэрге жақын орналасқан Федеральді көшені қамтиды. Дегенмен, Оклендтің алғашқы ортақ кеңістігі – 2010 жылдың ортасында аяқталған Уайрепо батпақты жолы. Уайрепо батпақты жолы 2011 жылғы Регби әлем чемпионатының аясында Эден паркі маңындағы көлік инфрақұрылымын жақсартуға бағытталған бірнеше жобаның бірі болып табылады. Окленд көлігі, Окленд университетімен бірлесіп, Окленд қаласының орталық аймағындағы ортақ кеңістіктерді бағалау бойынша зерттеу жүргізді.
retained in the design. This strip is made off limits to vehicles by strategically placed street furniture, while the building edge and paving strips provide guidance to vision impaired people. These include Elliot and Darby Streets, Lorne street, the Fort street areas, all near Queen Street, Auckland and Federal Street by the Skytower. However, Auckland's first shared space is Wairepo Swamp Walk, completed mid 2010. Wairepo Swamp Walk is one of a number of transport infrastructure projects improving transport services around Eden Park as part of the 2011 Rugby World Cup. A research study has been undertaken by Auckland Transport in conjunction with the University of Auckland to evaluate city centre shared spaces in the Auckland CBD.
Швеция
Зебра өткелдері мен жол белгілері кең фонтанға, орындықтарға және басқа көше жиһаздарымен алмастырылғаннан бері Норрчепинг қаласындағы Скваллерторгет алаңында ешқандай апат тіркелген жоқ, орташа жылдамдық сағатына 21 км-ден 16 км-ге дейін (13-10 миль) төмендеді және тұруға қолайлылығы артты.
Швейцария
Барлық қатысушылар үшін басымдық белгіленбеген ортақ кеңістік тұжырымдамасы қазіргі уақытта заңды түрде мүмкін емес. Strassenverkehrsgesetz (SVG) заңы кем дегенде бір қатысушының басымдық құқығына ие болуын талап етеді. Осының салдарынан Швейцарияның "Begegnungszone" концепциясы танымал болды. Бірақ, онда жаяу жүргіншілерге басымдық беріледі.
Америка Құрама Штаттары
АҚШ-та ортақ кеңістік тұжырымдамасы соңғы жылдары кеңінен танымал болды. Флорида штатының Вест-Палм-Бич қаласында жол сигналдары мен жол белгілерін алып тастау нәтижесінде жаяу жүргіншілер көліктермен тікелей жақын байланысқа келді. Бұл көлік қозғалысын баяулатуға, жол-апаттарды азайтуға және сапар уақытын қысқартуға әкелді. Саванна қаласында (Джорджия штаты) Оглеторп жоспары орталық алаңы бар аудандар желісі бойынша жаяу және көлік қозғалысын ұйымдастыру үшін бейімделді. Алаңдардың мөлшері мен орналасуы көліктердің жылдамдығын сағатына 20 мильден төмен ұстайды, себебі осы жылдамдықтан асып кеткенде ортақ кеңістік бұзылуы мүмкін. Юта штатының Солтүстік-Лейк-Сити қаласында City Creek Center нысаны қабырғасыз көше және бастиондармен жобаланды. Бұл жобаның табысты болуына байланысты, Реджент көшесінің мемлекеттік меншіктегі бөлігі де қабырғасыз етіп қайта жаңартылды. Сондай-ақ, Нью-Йорк қаласының Ямайка және Флатайрон аудандарында ортақ көшелер құрылды. Қаржылық ауданда 9/11 террористик шабуылынан кейін көлік қозғалысына жабық аудандарда тротуарларды жою жоспарлануда. 2018 жылы Филадельфия аймағының Метрополитендік жоспарлау ұйымы DVRPC инженерлер мен саясаткерлерге арналған «Қабырғасыз көшелер: Филадельфия қаласының көшелерінде қабырғасыз және ортақ кеңістік тұжырымдамаларын бағалау» атты нұсқаулық жариялады. АҚШ Федералдық тас жол басқармасы да «Қолжетімді ортақ көшелер: көру қабілеті бұзылған жаяу жүргіншілерді ескеру және оларға қолайлы жағдай жасаудың маңызды тәжірибелері» атты басылым шығарды.