Кіріспе

Гипопротромбинемия – сирек кездесетін қан ауруы, онда бауырда өндірілетін иммунореактивті протромбиннің (II фактор) жетіспеуі қан ұю реакциясының бұзылуына алып келеді, бұл спонтанды қан кету қаупін арттырады. Бұл жағдай асқазан-ішек жүйесінде, бас сүйегінде және тері жабынында байқалуы мүмкін, ол ерлер мен әйелдерге әсер етеді. Протромбин – гемостаз процесіне қатысатын және қан ұю белсенділігін көрсететін маңызды белок. Бұл жағдай бүкіл әлем бойынша 2 000 000 адамға шамамен 1 адамда кездесетін аутосомдық рецессивті тұқым қуалайтын туа біткен қан ұю бұзылысы ретінде сипатталады, бірақ сонымен қатар қабылданған жағдай ретінде де қарастырылады.

Мұрагерлік

Аутосомалық рецессивті жағдай, онда ұрпаққа ауруды берген үшін ата-ананың екеуі де рецессивті генді тасымалдауы керек. Егер екі ата-ананың да аутосомалық рецессивті жағдайы болса, ұрпақта мутация пайда болу ықтималдығы 100%-ға жетеді. Егер геннің бір мутантты көшірмесі мұрагерлік жолмен берілсе, бірақ ешқандай белгілер байқалмаса, онда адам тасымалдаушы деп есептеледі. Бұл ауру ерлер мен әйелдерге тең дәрежеде әсер етеді және жалпы алғанда, өте сирек кездесетін тұқым қуалайтын немесе пайда болған ауру болып табылады.

Механизм

Гипопротромбинемия тұқым қуалайтын немесе қабылданатын жағдай ретінде кездеседі және протромбин синтезінің төмендеуімен сипатталады. Мұрагерлік процесінде ол аутосомдық рецессивті бұзылыс ретінде көрінеді, яғни балаға бұл бұзылыс дабылдауы үшін ата-анасының екеуі де ақаулы геннің тасымалдаушысы болуы керек. Протромбин – қан плазмасында болатын гликопротеин, ол фибриногенді фибринге айналдыратын тромбин ферментінің алғы құрамы ретінде қызмет етеді, соның арқасында қан ұюы күшейеді. Бұл қан ұю процесі коагуляция деп аталады. Протромбинге (II факторға) тән механизмге протеолитикалық ыдырау, яғни ақуыздардың кіші полипептидтерге немесе аминқышқылдарына бөлінуі кіреді, бұл каскадтың бастапқы кезеңінде тромбиннің түзілуіне және қан кетудің тоқтауына әкеледі. II фактордың мутациясы гипопротромбинемияға алып келеді. Мутация 11-хромосомада орналасқан. Гликопротеин осы аймақта жиналатындықтан, аурудың көріну орындарының бірі – бауыр. Қабылданатын жағдайлар оқшауланған II фактор жетіспеушілігінің салдары болып табылады. Нақты жағдайларға мыналар жатады:
К витаминінің жетіспеушілігі: Бауырда К витамині II коагуляциялық факторының синтезінде маңызды рөл атқарады. Денеде К витаминін сақтау қабілеті әдетте өте төмен. К витаминіне тәуелді коагуляциялық факторлардың жартылай өмір сүру мерзімі өте қысқа, кейде К витаминінің жетіспеушілігіне әкеледі. Бауыр К витамині болмаған жағдайда белсенді емес прекурсорлық ақуыздарды синтездейді (бауыр ауруы). Таралған интраваскулярлық коагуляция (ТИК): қанда тромбин мен фибриннің қалыптан тыс, шамадан тыс түзілуі. Гипопротромбинемияға қатысты, себебі бұл процесте тромбоциттердің жинақталуы және коагуляциялық факторларды тұтыну артады. Антикоагулянттар: варфариннің артық дозасы: Қан ұюының алдын алу үшін қолданылады, бірақ көптеген дәрілер сияқты, ол да қосалқы әсерлерге ие, ол II, VII, IX және X коагуляциялық факторларының бауырдағы синтезін бұзып, қан кету қаупін арттырады. Варфаринге қарсы әрекет ететін зат – К витамині, ол оның белсенділігін жойып, қан ұю процесінде тиімділігін азайтады. Варфарин қабылдау К витамині метаболизміне кедерілгістейтіні дәлелденген.

Емдеу

Емдеу көбінесе қан кетуді бақылауға, түпкі себептерді жоюға және инвазивті хирургиялық араласындар жасау алдында профилактикалық шаралар қабылдауға бағытталған. Гипопротромбинемияны тазартылған протромбин кешендерін үнемі инфузиялау арқылы емдеуге болады. Бұл әдістер әдетте қан кетудің ауыр жағдайларын емдеу үшін қолданылады, қанның ұю қабілетін арттыру және К витаминіне тәуелді ұю факторларының деңгейін көтеру мақсатында. Мендаксим – гипопротромбинемияны емдеудің белгілі бір жолы. Менатетренон да геморрагияға қарсы витамин ретінде тізілген. 4-Амино-2-метил-1-нафтол (К5 витамині) – гипопротромбинемияны емдеуге қолданылатын тағы бір препарат. К витаминінің түрлері ауыз жолымен немесе тамыр ішіне енгізіледі. Басқа концентраттарға Proplex T, Konyne 80 және Bebulin VH жатады. Жаңа мұздатылған плазма инфузиясы (FFP) – үздіксіз қан кету эпизодтарында қолданылатын әдіс, әдетте 3-5 апта сайын. Қанның ұю факторларының төмендеуімен байланысты түрлі жағдайларды емдеу үшін қолданылады. Тамыр ішіне инъекция арқылы, әдетте 15-20 мл/кг дозада енгізіледі. Жедел қан кетуді емдеу үшін де қолданылуы мүмкін. Егер бұрынғы әдістер жеткіліксіз болса, хирургиялық араласындар немесе ұю факторларын инфузиялау қажет болуы мүмкін. Гипопротромбинемиясы бар пациенттерде қан кетудің қаупі жоғары болғандықтан, хирургиялық араласындардан мүмкіндігінше аулақ болу керек.

Болжам

Пациенттердің болжамы әр түрлі және жағдайдың ауырлығына, сондай-ақ емдеудің қаншалықты ерте басталғанына байланысты. Тиісті ем мен күтім болған жағдайда, көптеген адамдар қалыпты және дені сау өмір сүре алады. Егер жағдай ауыр болса, науқас өмірі бойы қан кетуді және жалғаса беретін тәуекелдерді басқару үшін гематологтың бақылауында болуы керек.