Кіріспе

Әйелдердің сайлау құқығы немесе дауыс беру құқығы АҚШ-та жарты ғасырдан астам уақыт бойы, алдымен әртүрлі штаттар мен жергілікті аймақтарда, кейде шектеулі негізде, ал 1920 жылы АҚШ Конституциясының 19-шы түзетуі ратификацияланғаннан кейін бүкіл елде орнатылды. Әйелдер құқығын қорғау қозғалысы 1840 жылдары күшейе бастады. 1848 жылы Сенека-Фолс конвенциясы, әйелдер құқығы жөніндегі алғашқы конвенция, әйелдердің дауыс беру құқығына қарсылық білдіргеніне қарамастан, осы идеяның тым радикалды екенін ойлаған кейбір ұйымдастырушыларының қарсылығына қарамастан, әйелдердің дауыс беру құқығын қолдайтын резолюцияны қабылдады. Алайда, 1850 жылы өткен бірінші Ұлттық Әйелдер Құқығы Конвенциясының кезінде дауыс беру құқығы қозғалыстың қызметінің маңызды бөлігіне айналды. 1869 жылы алғашқы ұлттық дауыс беру құқығы ұйымдары құрылды, онда екі бәсекелес ұйым құрылды: біреуін Сьюзан Б. Энтони мен Элизабет Кэди Стэнтон, екіншісін Люси Стоун мен Фрэнсис Эллен Уоткинс Харпер басқарды. Жылдар бойы бәсекелестіктен кейін, олар 1890 жылы Энтонидің жетекші күші ретінде Ұлттық Америкалық Әйелдер Сайлау Құқығы Қауымдастығы (NAWSA) ретінде бірікті. Сол кездегі ең ірі әйелдер ұйымы болған Әйелдердің Христиандық Ұстамдылық Одағы (WCTU) 1873 жылы құрылды және әйелдердің дауыс беру құқығын қолдады, бұл қозғалысқа үлкен серпін берді. АҚШ Жоғарғы Соты әйелдердің дауыс беруге конституциялық құқығы бар деп шешім шығарады деп үміттене отырып, дауыс берушілер 1870 жылдардың басында бірнеше рет дауыс беруге тырысты, содан кейін оларға бас тартқан кезде сотқа шағымданып, талап арыз берді. Энтони 1872 жылы дауыс беруге сәтті қатысты, бірақ бұл әрекеті үшін тұтқындалды және кеңінен жарияланған сот процесінде кінәлі деп танылды, бұл қозғалысқа жаңа күш берді. 1875 жылы Жоғарғы Соттың Minor v. Happersett ісі бойынша шығарған шешімінен кейін, дауыс берушілер әйелдерге құқық беретін АҚШ Конституциясына түзету енгізу үшін ондаған жылдық науқанды бастады. Алайда, қозғалыстың күш-жігерінің көп бөлігі штаттар бойынша дауыс беру құқығы үшін жұмыс істеуге жұмсалды. Бұл күш-жігерге өздерінің дауыс беру құқығын қолдау аргументтерін нығайту мақсатында жеке лауазымдарға ие болу құқығын алу да кірді. 1869 жылы Юта, 1870 жылы Колорадо, 1893 жылы Айдахо, 1896 жылы Вашингтон, 1910 жылы Калифорния, 1911 жылы Орегон және Аризона, 1912 жылы Монтана, 1914 жылы Солтүстік Дакота, Нью-Йорк және Род-Айленд, 1917 жылы Луизиана, Оклахома және Мичиган. 1916 жылы Элис Пол Ұлттық Әйелдер Партиясын (NWP) құрды, бұл ұлттық дауыс беру құқығына түзету енгізуге бағытталған топ. 1917 жылы Ақ үйдің алдында пикетке шыққан 200-ден астам NWP жақтастары тұтқындалды, олардың кейбіреулері аштық жариялады және түрмеге жіберілгеннен кейін мәжбүрлеп тамақтандыруға ұшырады. Кэрри Чэпман Кэтт басшылығымен екі миллион мүшелі NAWSA да ұлттық дауыс беру құқығына түзету енгізуді басымдыққа қойды. АҚШ Конгресінде және штаттық заң шығарушы органдардағы қатал дауыстар сериясынан кейін, 1920 жылдың 18 тамызында Он тоғызыншы түзету АҚШ Конституциясының бөлігіне айналды. Онда: "АҚШ азаматтарының дауыс беру құқығы жынысына байланысты АҚШ немесе кез келген штат тарапынан жоққа шығарылмайды немесе шектелмейді" делінген.

Алдын ала дауыс беру қызметі

Лидия Тафт (1712–1778), бай жесір, 1756 жылы Массачусетс штатының Уксбридж қаласындағы қалалық мәжілістерде дауыс беруге рұқсат алды. Колониялық дәуірде басқа әйелдердің дауыс бергені белгілі емес. 1776 жылғы Нью-Джерси конституциясы белгілі бір мөлшерде мүлік иеленген барлық ересек тұрғындарға сайлау құқығын берді. 1790 және 1797 жылдары қабылданған заңдарда сайлаушылар "ол немесе ол" деп аталып, әйелдер үнемі дауыс берді. Бірақ 1807 жылы қабылданған заң бойынша әйелдер бұл штатта дауыс беру құқығынан шеттетілді. Кентукки штаты 1838 жылы алғашқы штаттық әйелдерге сайлау құқығын берді (Нью-Джерси 1807 жылы әйелдердің сайлау құқығын жойғаннан кейін), бұл 21 жастан асқан кез келген жесір немесе өздігінен шешім қабылдайтын әйелдің (заңды түрде үй шаруашылығының басшысы) тұрақты түрде тұрып, салық салынатын мүлікке ие болуы жағдайында дауыс беруіне мүмкіндік берді. Әйелдерге берілген бұл ішінара сайлау құқығы тек ақ нәсілділерге ғана арналған деп көрсетілмеген.

Әйелдер құқығын қорғау қозғалысының пайда болуы

Әйелдер құқығын қорғау қозғалысының бір бөлігі ретінде әйелдер сайлау құқығына деген талап пайда болды. Ұлыбританияда 1792 жылы Мэри Вулстонкрафт «Әйел құқығын қорғау» атты кітап жазды. Бостонда 1838 жылы Сара Гримке «Жыныстардың теңдігі және әйелдердің жағдайы» атты еңбегін жариялады, ол кеңінен таратылды. 1845 жылы Маргарет Фуллер Америка феминизміндегі маңызды құжат – «Жан XIX ғасырда» басылымын шығарды. Ол алғаш рет 1839 жылы «Диал» журналында сериялы түрде жарық көрді. Дегенмен, әйелдердің сайлау құқығын қорғау науқаны айтарлықтай күш жинауы үшін елеулі кедергілерді жеңу қажет болды. Бір кедергі – әйелдердің қоғамдық істерге қатысуына қарсы күшті оппозиция, тіпті реформашы белсенділердің арасында да толыққанды қабылданбаған жағдай. 1839 жылы өткен конвенцияда әйелдер құлдыққа қарсы американдық қоғамның мүшелері ретінде қабылданды, ал келесі конвенцияда әйелдер комитеттерге тағайындалған кезде ұйым бөлінді. Әсіресе әйелдердің ерлер мен әйелдердің алдында сөйлеуіне қарсылық білдірілді. Шотландиялық Фрэнсис Райт 1826-1827 жылдары АҚШ-та халық алдында лекция оқығаны үшін қатты сынға ұшырады. Оңтүстік Каролинада құл ұстаған отбасында дүниеге келген Гримке әпкелері 1830-жылдардың ортасында солтүстік-шығыста құлдыққа қарсы сөйлеген кезде, сол аймақтағы маңызды күш – Конгрегациялық шіркеудің дін қызметкерлері олардың әрекеттерін айыптаған мәлімдеме жариялады. 1838 жылы Анжелина Гримке Массачусетс штатының заң шығарушы органының алдында құлдыққа қарсы сөйлеп, АҚШ-та заң шығарушы орган алдында сөйлеген алғашқы әйел болды. Басқа әйелдер де, әсіресе құлдыққа қарсы және әйелдер құқығын қолдап, қоғамдық сөздер айта бастады. Ертедегі әйел спикерлердің қатарында Польшадан келген еврей иммигранты Эрнестин Роуз, квакер дін қызметкері және аболиционист Люкреция Мотт, квакер аболиционист Эбби Келли Фостер болды. 1840-шы жылдардың соңында Люси Стоун көпшілік алдында сөйлеуші ретінде мансабын бастады, көп ұзамай ең танымал әйел лекторы атанды. Аболиционистік және әйелдер құқығын қорғау қозғалыстарын қолдаған Стоун әйелдердің қоғамдық орында сөйлеуіне қатысты көзқарасты өзгертуде маңызды рөл атқарды. Алайда оппозиция күшейе берді. 1851 жылы Огайо штатында әйелдер құқығын қорғау жөніндегі аймақтық конвенцияны ерлер қарсыластары бұзды. Соджурнер Трут өзінің «Мен әйел емеспін бе?» атты әйгілі сөзін осы конвенцияда айтты және сөзінде осы оппозицияның кейбір аспектілерін тікелей атап өтті. 1852 жылы Ұлттық әйелдер құқығы конвенциясы да бұзылды, ал 1853 жылғы конвенциядағы наразылық әрекеттері зорлық-зомбылыққа жақын болды. 1853 жылы Нью-Йоркте өткен Дүниежүзілік тыйым салу конвенциясында әйелдерге сөйлеуге рұқсат беру туралы дау үш күнге созылды. Кейінірек сайлау құқығы қозғалысының жетекшісі Сьюзан Б. Энтони: «Әйелдер жасаған ешқандай алға басу қадамы көпшілік алдында сөйлеу сияқты қатты қарсылық тудырмады. Олар тіпті сайлау құқығын алу үшін де оларға соншалықты қорлау, айыптау және қарсылық көрсетілген емес» деді. Үйленген әйелдердің тәуелсіз қызметін қатты шектеген заңдар да әйелдердің сайлау құқығын қорғау науқанына кедергі келтірді. Уильям Блэкстоунның «Англия заңдары туралы түсініктемелерінде», американдық құқықтық жүйе үлгіленген ағылшын жалпы құқығына қатысты беделді түсініктемеде, «Неке арқылы ерлі-зайыптылар бір тұлға болып табылады: яғни әйелдің заңды болмысы немесе заңды статусы неке кезінде тоқтатылады», – делінген, бұл орта ғасырларда нормандар Англияға енгізген жасырындықтың заңдық доктринасын білдіреді. 1862 жылы Солтүстік Каролина Жоғарғы сотының Бас судьясы күйеуі әйелін қамшымен ұрған әйелге ажырасудан бас тартты, «Заң күйеуіне әйелін дұрыс мінез-құлыққа мәжбүрлеу үшін қажетті күш қолдану құқығын береді» деді. Көптеген штаттарда тұрмысқа шыққан әйелдер келісімшартқа заңды түрде қол қоя алмады, бұл оларға конгрестік залдарды, баспа материалдарын және сайлау құқығы қозғалысына қажетті басқа да заттарды ұйымдастыруды қиындатты. Мұндай шектеулер кейде бірнеше штаттарда үйленген әйелдердің мүлік заңдарын қабылдау арқылы жеңілді, олардың кейбіреулері қыздарының мұрасын күйеулерінің толық бақылауына түсіргісі келмеді. Әйелдер құқығын қорғаушы көзқарастар аболиционистік қозғалыстың радикалды қанатында күшті болды. Американдық құлдыққа қарсы қоғамның жетекшісі Уильям Ллойд Гаррисон: «Мен адамзаттың тағдырына қатысты осы теңдікке байланысты қозғалыстан гөрі маңыздырақ қозғалыс болды деп күмәнданамын» деді. Алайда аболиционистік қозғалыс сол кезде халықтың шамамен бір пайызын ғана қамтыды, ал радикалды аболиционистер осы қозғалыстың бір бөлігі ғана болды.

Әйелдер сайлау құқығына ерте қолдау

1846 жылғы Нью-Йорк штатының Конституциялық конвенциясына кем дегенде үш округтен әйелдердің сайлау құқығын қолдау туралы петициялар түсті. Аболиционистік қозғалыстың радикалдық қанатының бірнеше өкілдері сайлау құқығын жақтады. 1846 жылы унитарий дін қызметкері және радикалды аболиционист Сэмюэл Дж. Мей, кейіннен әйелдер құқықтары туралы трактаттар сериясының біріншісі ретінде таратылған үнпарасында әйелдердің сайлау құқығын ынтамен қолдады. 1846 жылы аболиционистік "Еркіндік партиясының" бір тармағы – "Азаттық лигасы" әйелдерге сайлау құқығын беру туралы Конгреске өтініш жасады. 1848 жылдың мамырында Рочестерде (Нью-Йорк) өткен "Еркіндік партиясының" съезі "еркектермен қатар әйелдерді де қамтитын, ең кең мағынадағы баршаға сайлау құқығын" талап ететін қаулыны бекітті. Оның президенттікке үміткері Геррит Смит көп ұзамай Нью-Йорк штатының Буффало қаласында өткен Ұлттық Азаттық конвенциясында сөйлеген сөзінде партиясының әйелдерге сайлау құқығын беруге қатысты шақыруын кеңейтті. Лукреция Мотт партияның вице-президенттікке үміткері ретінде ұсынылды – АҚШ-та әйелді федералды атқарушы лауазымға алғаш рет ұсынған оқиға – және ол осы съезде делегаттардан бес дауыс алды.

Әйелдер құқықтарының алғашқы конвенциялары

Әйелдерге сайлау құқығы берілу сол кезде әйелдер құқығы қозғалысының басты мәселесі емес еді. Оның көптеген белсенділері құлдырау қозғалысының Гаррисондық бағытымен байланыста болды, олар белсенділердің саяси қызметтен бас тартуы және оның орнына адамдарды өз пікірлеріне "әдептілікпен" көндіруге ұмтылуы керек деп есептеді. Көптегендер квакерлер болып табылды, олардың дәстүрлерімен ерлер мен әйелдердің зайырлы саяси қызметке қатысуына тыйым салынған. Әйелдер құқығы жөніндегі бірнеше құрылтайлар осы көзқарастарды өзгертуге үлкен үлес қосты.

Сенека-Фолс конгресі

Әйелдер құқығын қорғау жөніндегі алғашқы конвенция – 1848 жылғы 19 және 20 шілдеде Нью-Йорк штатының Фингер-Лейкс аймағындағы Сенека-Фолс қаласында өткен Сенека-Фолс конвенциясы, аймақтық шара. Саясатқа терең қатысқан отбасынан шыққан Стэнтон әйелдер қозғалысын саяси ықпалдың оның мақсаттарына өте маңызды екеніне және дауыс беру құқығының – маңызды құрал екеніне көндіруде маңызды рөл атқарды. Бұл екі күндік іс-шараға шамамен 300 әйел мен ер адам қатысты, осы туралы баспасөзde кеңінен жарияланды. Конвенцияда бірауыздан қабылданбаған жалғыз резолюция – Стэнтон ұсынған әйелдердің дауыс беру құқығын талап ету туралы болды. Оның әйгілі әлеуметтік реформатор болған күйеуі, ол бұл резолюцияны ұсынуға ниетті екенін білген соң, конвенцияға қатысудан бас тартып, оның іс-қимылы іс-шараны қызықсыз етеді деп айыптады. Бас баяндамашы Люкреция Мотт та осы ұсынысқа наразылық білдірді. Резолюция құлдыққа қарсы күрескер, бұрынғы құл Фредерик Дугластың оған күшті қолдау көрсеткеннен кейін ғана қабылданды. Негізінен Стэнтон жазған Конвенцияның «Сезімдер декларациясы» әйелдер құқығын қорғау қозғалысын құру ниетін білдірді және онда наразылықтар тізімі келтірілді, олардың алғашқы екеуі әйелдердің сайлау құқығының жоқтығына қарсылық білдірді. АҚШ үкіметіне бағытталған наразылықтар «үкіметтік реформалар мен әйелдерге қатысты теңсіздікті күшейтетін ерлердің рөлдері мен мінез-құлқындағы өзгерістерді талап етті». Бұл конвенциядан екі апта өткен соң 1848 жылғы Рочестер әйелдер құқығы жөніндегі конвенция өтті, онда көптеген спикерлер қатысып, әйелдердің сайлау құқығын қолдады. Бұл әйелдер құқығын қорғау жөніндегі алғашқы конвенция, төрағасы әйел болды, бұл сол кезде радикалды қадам деп есептелді. Одан кейін 1850 жылы Салемде Огайодағы әйелдер конвенциясы өтті, ол штаты бойынша ұйымдастырылған әйелдер құқығы жөніндегі алғашқы конвенция болды және әйелдердің сайлау құқығын мақұлдады.

Ұлттық конвенциялар

Ұлттық әйелдер құқықтары жөніндегі конвенциялардың алғашқысы 1850 жылдың 23-24 қазанында Вурчестерде (Массачусетс штаты) Люси Стоун мен Паулина Райт Дэвис бастамасымен өтті. Ұлттық конвенциялар 1860 жылға дейін дерлік жыл сайын өткізілді, бірақ Азамат соғысы (1861–1865) осы үрдісті тоқтатты. Бұл конвенциялардың басты мақсаты сайлау құқығы болды, ол екі жыл бұрын ғана Сенека-Фолс қаласында өткен конвенциядағыдай даулы мәселе емес еді. Бірінші ұлттық конвенцияда Стоун штаттық заң шығарушы органдарға сайлау құқығын беру үшін өтініш беруге шақыратын сөз сөйледі. Осы конвенция туралы хабарлар Ұлыбританияға жетіп, философ Джон Стюарт Миллге үйленбекші болған Харриет Тейлорды "Вестминстер ревью" журналында "Әйелдердің сайлау құқығы" атты эссе жазуға итермеледі. Тейлордың эссесі АҚШ-тағы әйелдер қозғалысын жариялап, Ұлыбританияда ұқсас қозғалысты бастауға көмектесті. Оның эссесі АҚШ-та әйелдер құқықтарына арналған трактат ретінде қайта басылып, ондаған жылдар бойы сатылды. 1851 жылы екінші ұлттық конвенцияда белгілі аболиционист және әйелдер құқығын қолдаушы Венделл Филлипс "Әйелдердің дауыс беру құқығы болу керек пе?" деген тақырыпта сөз сөйледі. Әйелдер қозғалысының тірегі – әйелдердің сайлау құқығы екенін айтқан бұл сөз кейін әйелдер құқықтары туралы трактат ретінде таратылды. Ұлттық конвенцияларда жетекші рөл атқарған бірнеше әйелдер, әсіресе Стоун, Энтони және Стэнтон, Азамат соғысынан кейін әйелдердің сайлау құқығын қорғау ұйымдарын құруда маңызды рөл атқарды. Олар 1850 жылдары өз қызметтерінің бір бөлігі ретінде сайлау құқығын талап етуді де қамтыды. 1852 жылы Стэнтон Нью-Йорк штатының тыйым салу конвенциясында әйелдердің сайлау құқығын қолдады. 1853 жылы Стоун Массачусетс штатының Конституциялық конвенциясына сөз сөйлеп, заң шығарушылар алдында әйелдердің сайлау құқығын қолдаған алғашқы әйел болды. 1854 жылы Энтони Нью-Йорк штатында сайлау құқығын талап ететін петиция кампаниясын ұйымдастырды. Бұл штаттық Капитолийде әйелдер құқықтары жөніндегі конвенциямен және Стэнтонның штаттық заң шығарушы орган алдында сөз сөйлеуімен аяқталды. 1857 жылы Стоун әйелдердің салық заңдарына қатысты дауыс бере алмайтындықтан салық төлеуден бас тартты. Полиция қызметкері салық төлеу үшін жеткілікті ақша жиналғанша оның үй мүліктерін аукционға сатты. Бұл кезеңде әйелдер құқығы қозғалысы шала құрылымдалған, мемлекеттік ұйымдар аз болды және жыл сайынғы ұлттық конвенцияларды ұйымдастыратын үйлестіру комитетінен басқа ұлттық ұйым болған жоқ. Осы конвенцияларды ұйымдастыру жұмысының көп бөлігін осы кезеңде қозғалыстың ең танымал басшысы Стоун атқарды. 1852 жылы ұлттық конвенцияда ұлттық әйелдер құқығын қорғау ұйымын құру туралы ұсыныс жасалды, бірақ мұндай қадам ауыр бюрократиялық жүйе тудырады және ішкі дау-дамайға әкелуі мүмкін деген қорқыныштан кейін бұл идея қолдау таппады.

Энтони Стэнтонның ынтымақтастығы

Сьюзан Б. Энтони мен Элизабет Кейди Стэнтон 1851 жылы танысып, көп ұзамай жақын дос әрі серіктес болды. Олардың дағдылары бір-бірін толықтыратын: Энтони ұйымдастыруда шебер болса, Стэнтон зиялилық мәселелер мен жазуға бейім еді. Осы кезеңде бірнеше баласымен үйде отырған Стэнтон, Энтони ұйымдастырған жиналыстарда сөйлейтін сөздерін жазып берді. Бірге олар Нью-Йорк штатында күрделі қозғалысты дамытты, бірақ олардың жұмысы сол кезде әйелдер мәселелеріне қатысты болды, сайлау құқығына емес. Кейіннен әйелдердің сайлау құқығымен тығыз байланысты болған Энтони: "Мен дауыс беруге дайын емес едім, тіпті дауыс бергім де не еді, бірақ тең жұмысқа тең ақы алуды қаладым" деді. Азамат соғысынан аз бұрын Энтони әйелдер қозғалысы үшін жасаған жұмысынан гөрі құлдыққа қарсы күреске басымдық берді.

Әйелдер ұлттық лигасы

Энтонидің қарсылығына қарамастан, қозғалыстың көшбасшылары Азамат соғысы кезінде құлдықты жоюға баса назар аудару мақсатымен әйелдер құқықтарына қатысты шараларды уақытша тоқтатуға келісті. 1863 жылы Энтони мен Стэнтон АҚШ-тағы алғашқы ұлттық әйелдер саяси ұйымы – Әйелдердің адал ұлттық лигасының құрылуын ұйымдастырды. Олар сол кезге дейін ел тарихындағы ең ірі петициялық науқан ретінде құлдықты жою туралы петицияларға шамамен 400 000 қол жинады. Бұл лига сайлау құқығы үшін күресетін ұйым болмаса да, әйелдердің саяси теңдігін жақтағанын және осы мақсатқа бірнеше жолмен қызмет ететінін нақтылады. Стэнтон халыққа, тек ерлерге дауыс беруге рұқсат етілген кезде, петиция беру әйелдерге қол жетімді жалғыз саяси құрал екенін еске салды. Лиганың табысты петициялық науқаны әйелдер қозғалысына ресми ұйымның маңыздылығын көрсетті, ол бұрын ұйымдық құрылымдарға қарсы тұрған, және әйелдердің әрекеттерінің моральдық ықпал етуден саяси шараларға өтуіне ықпал етті.

Америка тең құқықтылық қауымдастығы

Он бірінші Ұлттық әйелдер құқығы конвенциясы, Азамат соғысынан кейінгі алғашқысы, 1866 жылы өтті, бұл әйелдер құқығы қозғалысына соғыс кезінде жоғалтқан күшін қайтаруға көмектесті. Конвенция өзін Америкалық тең құқықтар қауымдастығы (AERA) деп жариялады, оның мақсаты – барлық азаматтардың тең құқықтары үшін күресу, әсіресе сайлау құқығы үшін. Конвенцияны ұйымдастырған Энтони мен Стэнтоннан басқа, жаңа ұйымның басшылығына Лүкреция Мотт, Люси Стоун және Фредерик Дуглас сияқты көрнекті аболиционистер мен әйелдер құқығын қолдаушылар кірді. Дегенмен, оның жалпы сайлау құқығын қолдауын кейбір аболиционист көшбасшылары мен Республикалық партиядағы одақтастары қарсылық көрсетті, олар әйелдердің сайлау құқығы үшін күресін африкалық американдық ерлерге сайлау құқығы берілгенге дейін кейінге шегергісі келді. Көрнекті газет редакторы Хорас Грили Энтони мен Стэнтонға: «Бұл Республикалық партия үшін және біздің Ұлтымыздың өмірі үшін шешуші кезең. Сіздерден «негр сағаты» екенін есіңізде ұстауды және сіздің бірінші міндетіңіз – штат бойынша аралап, оның талаптарын жақтауды сұраймын», – деді. Олар және басқалар, соның ішінде Люси Стоун, өз талаптарын кейінге қалдырудан бас тартты және жалпы сайлау құқығын ілгерілетуді жалғастырды. 1867 жылдың сәуір айында Стоун мен оның күйеуі Генри Блэкуэлл Канзаста AERA науқанын ашты, онда афроамерикандықтар мен әйелдерге сайлау құқығын беретін референдумдарды қолдады. Осы екі мәселені араластыруға қарсы болған аболиционист көшбасшысы Венделл Филлипс AERA қызметкерлерін таң қалдырып, ашуландырды, өйткені AERA күткен қаржыны тоқтатты. Ішкі күрестен кейін Канзас республикашылары тек қара еркектерге сайлау құқығын беруді қолдауға шешім қабылдады және AERA-ның күш-жігеріне қарсы тұру үшін «Әйелдердің сайлау құқығына қарсы комитет» құрды. Жаздың соңына қарай AERA науқаны құлауға жақын болды және қаржысы таусылды. Энтони мен Стэнтонды Стоун және басқа AERA мүшелері науқанның соңғы күндері әйелдер құқығын қолдаған бай бизнесмен Джордж Фрэнсис Треннен көмек алғандары үшін қатты сынады. Трен көптеген реформаторлардың адалдығын жеңіп алған Республикалық партияға шабуыл жасады және африкалық американдықтардың адалдығы мен интеллектына ашық наразылық білдірді, бұл көптеген белсенділерді ашуландырды. Канзастағы науқаннан кейін AERA екі бағытқа бөлінді, екеуі де жалпы сайлау құқығын жақтады, бірақ әртүрлі тәсілдермен. Бір бағыты, оның жетекші тұлғасы Люси Стоун, қажет болса, қара нәсілді еркектерге бірінші болып сайлау құқығын беруге дайын болды және Республикалық партиямен және аболиционист қозғалысымен тығыз байланыстарды сақтауға тырысты. Екіншісі, оның жетекші тұлғалары Энтони мен Стэнтон, әйелдер мен қара нәсілді еркектерге бірдей сайлау құқығын беруді талап етті және қаржылық және басқа да ресурстар үшін аболиционистерге тәуелді болмайтын, саяси тәуелсіз әйелдер қозғалысын құруға жұмыс істеді. 1869 жылдың мамырында өткен AERA-ның жылдық жиналысы ұйымның ыдырауын білдірді, оның салдарынан екі бәсекелес әйелдер сайлау құқығы ұйымдары құрылды.

Жаңа Англия әйелдер сайлау құқығы қауымдастығы

Әйелдер қозғалысындағы жарылыстың нәтижесінде 1868 жылы АҚШ-та әйелдердің сайлау құқығын мақсат тұтқан алғашқы маңызды саяси ұйым – Жаңа Англия әйелдерінің сайлау құқығы қауымдастығы (NEWSA) құрылды. NEWSA құрылтай жиынының ұйымдастырушылары республикалықтардың қолдауын қамтамасыз ету үшін жұмыс істеді және республикалық саясаткерлерді, оның ішінде АҚШ сенаторын, баяндамашылар трибунасына шақырды. Он бесінші түзетуге, қара нәсілді еркектерге сайлау құқығын беретін түзетуге, қолдау көрсетілетініне сенім артқан кезде, NEWSA-ның болашақ президенті Люси Стоун әйелдер мен афроамерикандықтардың екеуіне де сайлау құқығын беруге басымдық бергенін көрсетті. Ол күтпеген түрде Республикалық партияны "Ер адамдардың сайлау құқығы" деген ұранынан бас тартып, оның орнына жалпы сайлау құқығын қолдауға шақырған резолюция енгізді. Фредерик Дуглас және басқалардың қарсылығына қарамастан, Стоун жиналысты резолюцияны қабылдауға көндірді. Бірақ екі айдан кейін, он бесінші түзету Конгресте тоқтап қалу қаупі туғанда, Стоун бұл ұстанымнан бас тартып, "Әйелдер негрлер күте тұруы керек" деп мәлімдеді.

Он бесінші түзету

1869 жылдың мамыр айында, AERA жылдық жиналысынан екі күн өткен соң, Энтони, Стэнтон және басқалар Ұлттық әйелдер сайлау құқығы қауымдастығын (NWSA) құрды. 1869 жылдың қарашасында Люси Стоун, Франсис Эллен Уоткинс Харпер, Джулия Уорд Хоу, Генри Блэкуэлл және басқалар, олардың көбі бір жыл бұрын Жаңа Англия әйелдер сайлау құқығы қауымдастығын құруға көмектескен, Америка әйелдер сайлау құқығы қауымдастығын (AWSA) құрды. Бұл екі ұйым арасындағы қарым-қатынас ондаған жылдар бойы сақталды, тіпті әйелдер қозғалысының тарихшыларына да әсер етті. Бөлінудің тікелей себебі – АҚШ Конституциясына ұсынылған Он бесінші түзету, яғни нәсілге байланысты сайлау құқығынан бас тартуға тыйым салатын түзету. Түзетудің бастапқы нұсқасында жынысына байланысты дауыс берудегі кемсітушілікке тыйым салатын ереже болған, бірақ кейіннен ол алынып тасталды. Олардың пікірінше, түзету барлық еркектерге сайлау құқығын беріп, барлық әйелдерді алып тастау арқылы, ерлер әйелдерден жоғары деген идеяға конституциялық негіз беріп, «жыныстық аристократияны» құрады. Стэнтонның айтуынша, ерлердің билігі мен жеңілдігі қоғамның барлық жамандықтарының түбінде жатыр, сондықтан оны күшейту үшін ештеңе жасалмауы керек. Энтони мен Стэнтон сондай-ақ, түзету бойынша дауыс беру құқығын алатын қара нәсілді ерлер әйелдердің сайлау құқығына қарсы екенін ескертті. Олар қара нәсілді ерлердің әйелдердің сайлау құқығын қолдайтынына көз жеткізбеді. Әйелдердің сайлау құқығын қатты қолдаған Фредерик Дуглас: «Менің нәсілім бұл мәселеде дұрыс позиция алған жоқ» деді. Дегенмен, Дуглас бұл түзетуді бұрынғы құлдар үшін өмір мен өлім мәселесі деп салып, қатты қолдады. AWSA-ның ең белгілі көшбасшысы болған Люси Стоун түзетуді қолдады, бірақ әйелдерге сайлау құқығы бергені ел үшін қара нәсілді ерлерге қарағанда пайдалы болады деп сенді. AWSA және AERA мүшелерінің көпшілігі де түзетуді қолдады. Бұл қозғалыстың екі қанаты да құлдыққа қарсы күреске белсенді қатысты, бірақ олардың басшылары кейде сол дәуірдегі нәсілдік көзқарастарды көрсететін пікірлер білдірді. Мысалы, Стэнтон бұрынғы құлдар мен иммигрант жұмысшылардың сайлауға қатысуы үшін ұзақ білім алу қажет деп есептеді. Басқа бір мақаласында ол осы төрт этникалық топты «Патрик, Самбо, Ханс және Юнг Тунг» деп бейнеледі. Люси Стоун Нью-Джерсиде сайлау құқығы жөніндегі жиналыс шақырып, «Қайта құру кезеңінде әйелдер ғана ескерілмей ме? Олар ең білімсіз және төмен адамдардың деңгейіне түсіріле ме?» деген сұрақ қойды. Стоунның күйеуі және AWSA басшысы Генри Блэкуэлл Оңтүстік штаттарының заң шығарушы органдарына ашық хат жазып, егер олар афроамерикандықтар мен әйелдерге дауыс беруге рұқсат берсе, «ақ расаның саяси үстемдігі өзгермейді» және «қара раса табиғат заңы бойынша тропиктерге қарай жылжиды» деп сендірді. AWSA Республикалық партиямен жақын байланыс орнатуға тырысты, он бесінші түзетуді қабылдау нәтижесінде республикашылдар әйелдердің сайлау құқығын қолдайды деп үміттенді. NWSA саяси тәуелсіздікке ұмтылғанмен, республикашылдарды сынады. Энтони мен Стэнтон 1868 жылғы Демократиялық ұлттық конвентке хат жазып, республикашылдардың он төртінші түзетуді қолдағанын сынады (бұл қара нәсілді ер адамдарға азаматтық құқық берді, бірақ тұңғыш рет Конституцияға «еркек» деген сөзді енгізді), «Үстемдік партия бір қолмен екі миллион қара нәсілді ер адамды көтеріп, оларды азаматтық құқықпен және қадір-қасиетпен марапаттаса, екінші қолмен он бес миллион ақ әйелді – өз аналарын, әпкелерін, әйелдерін және қыздарын – тақтан түсіріп, оларды ең төменгі деңгейдегі ер адамдардың аяғына тастады» деді. Олар либералды демократтарды партияның бағыты белгісіз болған кезде, жалпы сайлау құқығын қабылдауға көндіруге шақырды. Екі ұйымның басқа да айырмашылықтары болды. Әрқайсысы мемлекеттік және ұлттық деңгейде сайлау құқығы үшін күрессе де, NWSA көбірек ұлттық деңгейде, ал AWSA көбірек мемлекеттік деңгейде жұмыс істеді. NWSA AWSA-ға қарағанда ажырасу реформасы және әйелдерге тең еңақы төлеу сияқты кең ауқымды мәселелермен айналысты. NWSA басшылары тек әйелдерден құралды, ал AWSA басшыларының арасында ерлер де, әйелдер де болды. Бірақ жақын арада оқиғалар қозғалыстың бөлінуіне себеп болған жағдайды жойды. 1870 жылы он бесінші түзету туралы пікірталас түзету ресми түрде қабылданғаннан кейін маңызсыз болды. 1872 жылы үкіметтегі жемқорлыққа наразылық білдірген көптеген аболиционистер мен басқа да әлеуметтік реформаторлар республикашылдардан жаңадан құрылған Либералды республикалық партияға көшті. Алайда, екі әйелдер ұйымы арасындағы бәсекелестік соншалықты қатты болғандықтан, 1890 жылға дейін бірігу мүмкін болмады.

Жаңа жолға шығу

1869 жылы Миссури штатынан шыққан, сайлау құқығы үшін күрескен Франсис және Вирджиния Майнор жұбайлар «Жаңа бағыт» деп аталған стратегияны ұсынды, ол бірнеше жыл бойы сайлау құқығы қозғалысын қамтыды. АҚШ Конституциясы әйелдерге тікелей сайлау құқығын бермесе де, оларға осы құқыққа ие болуға мүмкіндік береді деген тұжырымға сүйенген бұл стратегия, жақында қабылданған Он төртінші түзетудің 1-тарауына көп ден қойды. Онда былай делінген: «АҚШ-та туған немесе натурализацияланған, және оның құзыретіне бағынған барлық адамдар – АҚШ және олар тұратын штаттың азаматтары болып табылады. Ешбір штат АҚШ азаматтарының артықшылықтары мен иммунитеттерін шектемейді немесе оларды жоққа шығаратын заңдар қабылдамайды және қолданбауға тиіс; сондай-ақ, ешбір штат заңды сот процедурасынсыз ешбір адамды өмірден, бостандықтан немесе мүліктен айырмайды және өз құзыретіндегі кез келген адамға заң алдында тең қорғауды қамтамасыз етпейді». 1871 жылы NWSA «Жаңа бағыт» стратегиясын ресми түрде қабылдап, әйелдерді дауыс беруге тырысуға және осы құқықтан айырылса, сотқа шағымдануға шақырды. Дауыс беруден бас тартқан әйелдердің шағымы бойынша Вашингтондағы АҚШ округтік соты әйелдердің тікелей сайлау құқығы жоқ екенін шешті, осы ретте: «Егер осы шартты құқық іс жүзінде қолданылса, өркениетке зиян келтіретіні анық, демек, мұндай құқық жоқ» делінді. 1871 жылы тауар брокері Виктория Вудхолл Конгресс комитетінің алдында сөйлеуге шақырылды, бұл әйелдер үшін алғашқы рет болды. NWSA бастапқыда Вудхоллдың кенеттен көзге түсуіне қуанышпен қабылдады. Элизабет Кэди Стэнтон әсіресе Вудхоллдың әйелдердің сайлау құқығын қолдайтын, кең ауқымды реформалық партия құру туралы ұсынысын қолдады. Сьюзен Б. Энтони бұл идеяға қарсы болды, NWSA саяси тәуелсіздігін сақтауды қалады. Бірақ NWSA көп ұзамай Вудхоллмен байланысқа түскеніне өкінді. 1872 жылы ол AWSA президенті, пастор Генри Уорд Бичер мен NWSA мүшесінің әйелі Элизабет Тилтон арасындағы ықтимал қатынас туралы мәліметтерді жариялады. Бичердің соңғы сот процесі елдің барлық газеттерінде жарияланды, бұл бір ғалымның айтуынша, сайлау құқығы қозғалысының беделін қатты құлатқан «саяси театрға» әкеп соқты. 1875 жылы Жоғарғы Сот Minor v. Happersett ісі бойынша «АҚШ Конституциясы ешкімге сайлау құқығын бермейді» деген шешім шығарып, «Жаңа бағыт» стратегиясына нүкте қойды. NWSA әйелдерге дауыс беру құқығын қамтамасыз ететін конституциялық түзетулерді қабылдау үшін күресудің әлдеқайда қиын стратегиясын таңдады.

АҚШ Сузан Б. Энтониге қарсы

Ұлттық дау тудырған оқиғада Сьюзан Б. Энтони 1872 жылғы президенттік сайлауда дауыс бергені үшін 1870 жылғы Қолдану актісін бұзғаны үшін тұтқындалды. Сотта судья қазылар алқасына кінәлі деп үкім шығаруды бұйырды. Одан судья, сот барысында сөйлеуге рұқсат етілмеген Энтониден, айтары бар-жоғын сұрағанда, ол бір тарихшының "әйелдерге сайлау құқығы үшін күрес тарихындағы ең әйгілі сөйлеген сөзі" деп атаған жауабын берді. Судья Энтониге 100 доллар айыппұл төлеуге үкім шығарды, ол: "Мен сіздің әділетсіз жазаңыздың бір долларын да төлемеймін", - деп жауап берді және ол сөзін орындады.

Әйелдер сайлау құқығының тарихы

1876 жылы Энтони, Стэнтон және Матильда Джослин Гейдж әйелдер сайлау құқығы тарихын жазуға кірісті. Алғашқыда шағын, жылдам шығарылатын басылым ретінде жоспарланған еңбек, 41 жыл ішінде 5700 беттен астам материалды қамтитын алты томдық кітапқа айналды. Оның соңғы екі томы 1920 жылы, жобаның бастамашылары қаза болғаннан кейін, төртінші томға да көмектескен Ида Хастед Харпер жариялады. Бөлінген әйелдер қозғалысының бір бағытының көшбасшылары (олардың негізгі қарсыласы Люси Стоун жобаға қатысудан бас тартты) жазған «Әйелдер сайлау құқығы тарихы» мәңгілікке ұмытылуы мүмкін көптеген материалды сақтап қалды, бірақ қарсыластарына қатысты оқиғаларды толыққанды көрсетпейді. Бұл еңбек көп жылдар бойы сайлау құқығы қозғалысы туралы басты дереккөз болғандықтан, тарихшылар жағдайды жан-жақты бағалау үшін басқа да мәліметтерді іздеуге мәжбүр болды.

Әйелдер сайлау құқығына түзету енгізу

1878 жылы сенатор Аарон А. Сарджент, Сьюзан Б. Энтонидің досы, Конгресске әйелдердің сайлау құқығына қатысты түзету ұсынды. Қырық жылдан астам уақыттан кейін, ол АҚШ Конституциясының он тоғызыншы түзетуіне айналды, оның мәтіні өзгеріссіз қалды. Оның мәтіні он бесінші түзетудің мәтінімен толықтай сәйкес келеді, бірақ ол "жасы, түсі немесе бұрынғы құлдық жағдайы" емес, жынысына байланысты сайлау құқығынан айыруға тыйым салады. Көптеген мәселелерде саяси ман өрбуші болғанымен, Сарджент әйелдер құқықтарын тұрақты түрде қолдады, сайлау құқығы жөніндегі конвенцияларда сөз сөйледі және заңнамалық жолмен сайлау құқығын ілгерілетуге ұмтылды.

Ұлттық лауазымға ертерек үміткер әйелдер

Сайлауға қатысуға заңды құқығы бар болса да, дауыс беру құқығынан айырылғандығының ирониясына назар салып, Элизабет Кэди Стэнтон 1866 жылы АҚШ Конгресіне үміткер болып өзін жариялады – бұл әйелдің алғашқы әрекеті болды. 1872 жылы Виктория Вудхалл өзінің партиясын құрып, 35 жасқа толмағандықтан үміткер бола алмайтындығына қарамастан, АҚШ Президентіне үміткер деп жариялады. 1884 жылы Белва Энн Локвуд, АҚШ Жоғарғы Сотында іс жүргізген алғашқы әйел заңгер, президенттікке өтуге тырысқан алғашқы әйел атанды. Ол өзінің алдын ала хабарсыздығымен, Калифорниядағы «Тең құқықтар партиясы» деп аталатын ұйымнан ұсынылды. Локвуд әйелдердің сайлау құқығын және басқа да реформаларды жағалаудан жағалауға дейінгі науқанында жақтады, оған кем дегенде бірнеше ірі мерзімді басылымдар құрметпен жарияланды. Ол сөздеріне кіру үшін төленетін ақы арқылы науқанын қаржыландырды. AWSA да, NWSA да, екеуі де республикалық президенттік үміткерін қолдағандықтан, Локвудтың кандидатурасын қолдамады. Ұлттық лауазымдарға үміткерліктен басқа, он тоғызыншы түзету қабылданғанға дейін көптеген әйелдер ел бойынша белгілі бір лауазымдарға сайланды немесе тағайындалды. Вайомингтен бұрын Юта екі сайлау өткізгендіктен, Юта штаты сайлау құқығы қозғалысы басталғаннан кейін әйелдердің заңды түрде дауыс берген алғашқы штаты болды. 1887 жылы Канзастағы әйелдер қалалық сайлауда дауыс бере алатын және белгілі бір лауазымдарды атқара алатын болды. Қысқа ғұмырлы популистік партия әйелдердің сайлау құқығын қолдады, бұл 1893 жылы Колорадода және 1896 жылы Айдахода әйелдердің сайлау құқығына қол жеткізуге көмектесті. Кейбір жерлерде әйелдер мектеп кеңестеріне дауыс беру сияқты түрлі ішінара сайлау құқықтарын алды. 2018 жылғы «The Journal of Politics» журналында жарияланған зерттеуге сәйкес, үлкен сайлау құқығы қозғалыстары мен бәсекелестік саяси ортасы бар штаттар әйелдерге дауыс беру құқығын кеңейтуге бейімді болды; бұл Батыс штаттарының Шығыс штаттарына қарағанда әйелдердің сайлау құқығын тез қабылдауының бір себебі. 1870-ші жылдардың соңында сайлау құқығы қозғалысы үлкен серпін алды, өйткені елдегі ең ірі әйелдер ұйымы – Әйелдердің христиандық сабырлылық одағы (WCTU) сайлау құқығы үшін науқан жүргізуге шешім қабылдады және осы мақсатты қолдау үшін франчайз бөлімін құрды. Оның сайлау құқығын жақтаушы көшбасшысы Франсис Уиллард WCTU мүшелерін алкоголь мен басқа да жаман әдеттерден отбасын қорғау үшін дауыс беру құқығын алуға шақырды. 1886 жылы WCTU ұлттық сайлау құқығына түзету енгізуді қолдаған 200 000 қол қойылған өтінішхаттарды Конгреске ұсынды. 1885 жылы ірі шаруалар ұйымы «Грандж» әйелдердің сайлау құқығын ресми түрде қолдады. 1890 жылы үлкен жұмысшы одағы – Америка еңбек федерациясы әйелдердің сайлау құқығын қолдады және кейіннен осы мақсатты қолдаған петицияларда 270 000 есім жинады. 1869 жылы әйелдерге дауыс беру құқығын беретін 16-шы түзету ұсынысы енгізілді және 1887 жылы Сенат оны қабылдамады. 1870 және 1890 жылдар аралығында әйелдердің сайлау құқығына түзетулер сегіз штатта референдум арқылы жеңіліске ұшырады.

Сақтас сайлаушы ұйымдарының бірігуі

Жаңа Англияда әсіресе күшті болған AWSA бастапқыда екі бәсекелес сайлау құқығы ұйымының ішіндегі үлкені болды, бірақ 1880-жылдары оның күші әлсіреп қалды. Бәсекелес NWSA-ның жетекші тұлғалары Стентон мен Энтони осы кезеңде әйелдер сайлау құқығы қозғалысының белгілі көшбасшылары болып танылды және оның бағытын анықтауда маңызды рөл атқарды. Олар кейде қаулыға толы тактиканы қолданды. Мысалы, Энтони АҚШ Тәуелсіздік декларациясының 100 жылдығына арналған ресми шараларды тоқтатты да, NWSA-ның Әйелдер құқықтарының декларациясын ұсынды. AWSA бұл әрекетке қатыспады. Уақыт өте келе, NWSA AWSA-мен жақындасып, қақтығысқа түсетін іс-әрекеттерге аз мән беріп, беделге көбірек назар аударды және кең ауқымды реформаларды ұсынуын тоқтатты. NWSA-ның федералды сайлау құқығын енгізу жөніндегі үміті 1887 жылы Сенат оған қарсы дауыс бергеннен кейін көңілсіздікке ұшырады, содан кейін NWSA штат деңгейінде үгіт жүргізуге көбірек күш жұмсады, бұл жұмысты AWSA бұрыннан-ақ жүргізіп келген еді. Дегенмен, штат деңгейіндегі жұмыс та өз қиындықтарын тудырды. 1870-1910 жылдар аралығында әйелдер сайлау құқығы мәселесін сайлаушылардың қарауына ұсыну үшін 33 штатта 480 науқан өткізілді, бірақ осы науқандардың нәтижесінде мәселе тек 17 рет дауысқа салына алды. Бұл күш-жігерлер екі штат – Колорадо мен Айдахода әйелдерге сайлау құқығын әкелді. AWSA басшылары Люси Стоун мен Генри Блэкуэллдің қызы Элис Стоун Блэкуэлл 1887 жылы бірігуді талқылау үшін бірлескен кездесу ұйымдастыру арқылы бәсекелес сайлау құқығы қозғалысының көшбасшыларын біріктіруге үлкен үлес қосты. Энтони мен Стоун бұл идеяны қолдады, бірақ бірнеше NWSA ардагерлерінің қарсылығы осы қадамды кейінге шегерді. 1890 жылы екі ұйым бірігіп, Ұлттық американдық әйелдер сайлау құқығы қауымдастығы (NAWSA) құрылды. Стэнтон жаңа ұйымның президенті, ал Стоун атқару комитетінің төрағасы болды, бірақ вице-президент лауазымын иеленген Энтони іс жүзінде ұйымды басқарды және 1892 жылы Стэнтон зейнеткерлікке шыққаннан кейін президент болды.

Ұлттық американдық әйелдер сайлау құқығы қауымдастығы

Энтони жаңадан құрылған ұйымның жетекші күші болғанымен, ол әрқашан оның басшылығына ілеспеді. 1893 жылы NAWSA Энтонидің қарсылығына қарамастан, жыл сайынғы конвенциялардың орнын Вашингтон мен елдің басқа да аймақтарына ауыстыруға дауыс берді. Энтонидің бірігуге дейінгі NWSA әрқашан ұлттық сайлау құқығы туралы түзетуге назар аудару үшін өз конвенцияларын Вашингтонда өткізген. Бұл шешімге қарсы сөйлеген ол, NAWSA ұлттық жұмыстың есебінен штаттық деңгейде сайлау жұмысына қатысады деп қорқыныш білдірді, бұл ақиқатқа айналды. Қартайған, бірақ әлі де радикалды Стэнтон консервативтік болып бара жатқан жаңа ұйымға толыққанды енбеді. 1895 жылы ол "Әйелдер Киелі кітабын" жариялады, бұл көп сатылған, даулы кітап, ол әйелдерді төмен дәрежеге жіберу үшін Киелі кітапты пайдалануды сынады. NAWSA Энтонидің мұндай қадамның қажетсіз және зиянды екендігіне қарсылығына қарамастан, кітаппен байланысын жоққа шығаруға дауыс берді. Содан кейін Стэнтон сайлау құқығы қозғалысынан көбірек алшақтады. 1890 жылғы бірігуден кейін сайлау құқығы қозғалысының күші әлсіреген. Кэрри Чэпман Кэтт 1895 жылы NAWSA Ұйымдастыру комитетінің төрағасы болып тағайындалғанда, ұйымның қанша жергілікті бөлімшесі бар екені және олардың лауазым иелері кімдер екені белгісіз болды. Кэтт ұйымды жандандыруға кірісіп, әр штат үшін жыл сайынғы нақты мақсаттармен жұмыс жоспарын жасады. Энтони оған әсер етіп, 1900 жылы NAWSA президенті қызметінен кеткен кезде Кэтт оның орнын басуын ұйымдастырды. Жаңа лауазымында Кэтт ауыр ұйымды ірі сайлау науқанын жүргізуге жақсы дайындалған ұйымға айналдыруға тырысты. Кэтт әйелдер клубтарының қозғалысының қарқынды өсіп келе жатқанын байқады, ол күшейту қозғалысының әлсіреуінен туған кемшіліктерді толықтырып жатты. Жергілікті әйелдер клубтары бастапқыда әдебиетке бағытталған оқу топтары болды, бірақ олар орта таптағы әйелдердің апта сайын бір-бірінің үйлерінде жиналатын қоғамдық жақсарту ұйымдарына айналды. Олардың ұлттық ұйымы 1890 жылы құрылған Әйелдер клубтарының жалпы федерациясы (GFWC) болды. Клубтар мүшелерді бөліп-жаруға әкелетін, әсіресе дін мен тыйым салу сияқты даулы мәселелерден сақтанды. Оңтүстік және Шығыста сайлау құқығы да күшті дау тудырды, ал Батыста клуб әйелдері арасында оған қарсылық аз болды. Орталық штаттарда клуб әйелдері алдымен сақтықтан сайлау құқығы мәселесінен алшақ болды, бірақ 1900 жылдан кейін оны қолдауға көбірек бейімделді. Кэтт "қоғамдық жоспар" деп аталатын, әйелдер клубтарының қозғалысының бай мүшелерін тартуға бағытталған табысты жобаны іске қосты, олардың уақыты, ақшасы және тәжірибесі сайлау құқығы қозғалысын дамытуға көмектесе алатын еді. 1914 жылы әйелдер сайлау құқығын ұлттық Әйелдер клубтарының жалпы федерациясы қолдады. Кэтт төрт жылдан кейін, күйеуінің денсаулығының нашарлауына және 1904 жылы Германияның Берлин қаласында құрылған Халықаралық әйелдер сайлау құқығы альянсын ұйымдастыруға көмектесуге байланысты лауазымынан кетті. 1904 жылы Энтонидің тағы бір шәкірті Анна Говард Шоу NAWSA президенті болып сайланды. Шоу белсенді жұмыскер және шешен спикер болды, бірақ тиімді әкімші емес еді. 1910 мен 1916 жылдар аралығында NAWSA ұлттық кеңесі тұрақты дау-жанжалдарға тап болды, бұл ұйымның өміршеңдігіне қауіп төндірді. Оның мүшелігі мен қаржысы рекордтық деңгейде болғанына қарамастан, NAWSA 1915 жылы Шоудың орнына Кэттті қайтадан президенттікке тағайындауға шешім қабылдады. NAWSA-дан өзінің атқарушы кеңесін тағайындауға уәкілеттік алған Кэтт, бұрын ұйымның жылдық конвенциясымен сайланған, ұйымды жылдам түрде бос құрылымнан жоғары орталықтандырылған ұйымға айналдырды.

Маккензиге қарсы Харе

1907 жылғы экспатриация туралы заңның 3-тарауы шетелдіктерге үйленген американдық әйелдердің азаматтығынан айырылу тәртібін белгіледі. АҚШ Жоғарғы Соты 1907 жылғы экспатриация туралы заңды алғаш рет 1915 жылғы «Маккензиге қарсы Харь» ісінде қарастырды. Айыпталушы, Этель Маккензи есімді сайлау құқығы үшін күрескен әйел, 1911 жылдан бері әйелдерге сайлау құқығы берілген Калифорния штатында тұрды. Бірақ, Сан-Франциско сайлау комиссиясының комиссары ретінде жауап беруші оған шотланд азаматына үйленгендігіне байланысты сайлау тізіміне тіркелуден бас тартты. Маккензи 1907 жылғы экспатриация туралы заңның «егер ол оған қатысты болса, Конгрестің құзыретінен асып түседі» деп мәлімдеді, себебі Конституцияның 14-толықтыруы немесе Конституцияның басқа да бөлімдері Конгреске «азаматтың келісімінсіз оны азаматтығынан айыру» құқығын бермеген. Алайда, көпшілік пікірін жазған судья Джозеф МакКенна, «азаматтықтың өзгеруі кездейсоқ түрде, яғни азаматтың келісімінсіз жүргізілмейді деп мойындауға болады», бірақ «даулы заңда мұндай ерекшелік жоқ. Ол ерікті түрде жасалған және салдары туралы хабардарлықпен байланысты жағдайды қарастырады» деді. Сот судьясы Джеймс Кларк МакРейнольдс, қосымша пікірде, іс құзыретсіздік себептерімен қараусыз қалдырылуы керек екенін айтты.

Әйелдердің сайлау құқығына қарсылық

1895 жылғы 5 қарашада Массачусетс штатында әйелдерге муниципалдық сайлауда дауыс беруге рұқсат беру туралы референдум өтті. Референдум 36,76-ға 63,24 есебімен сәтсіз аяқталды. Әйелдерге бұл мәселе бойынша дауыс беруге рұқсат берілді, алайда олардың бар болғаны 4% ғана дауыс берді. Сыра және арақ өндірушілер, көбінесе неміс-американдық қауымдастыққа байланысты, әйелдердің сайлау құқығына қарсы болды, себебі олар әйелдердің алкогольді ішімдіктерге тыйым салуды қолдауы мүмкін деп қорқып, бұл олардың болжамдарынан тыс емес еді. 1896 жылғы сайлау кезінде әйелдердің сайлау құқығы және тыйым салу мәселелері бірікті, және бұл әйелдердің сайлау құқығына және тыйым салуға қарсылардың назарына жеткізілді. Науқанның табысын бұзу мақсатымен, сайлаудан бір күн бұрын «Арақ-шарап сатушылар лигасы» бірнеше кәсіпкерлерді жинап, бұл іске кедергі келтіруге көмектесуге шақырды. Деректерге сәйкес, бұл кәсіпкерлер Калифорния штатының Окленд қаласындағы «жаман әйелдердің» барлығының беделін түсіру үшін тәртіпсіздік тудыруға тырысқан, нәтижесінде әйелдердің сайлау құқығын қолдайтын түзетуді қабылдау мүмкіндігі төмендеген. Неміс лютерандары мен неміс католиктері көбінесе тыйым салуға және әйелдердің сайлау құқығына қарсы болды; олар отбасылық мәселелерді шешуде күйеуінің шешімін бағалайтын әкелік отбасыларды жақтады. Олардың әйелдердің сайлау құқығына қарсылығы Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде неміс-американдықтар жек көрілетін азаматтарға айналған кезде сайлау құқығын қолдау үшін аргумент ретінде пайдаланылды. Жеңіліс алдау туралы айыптауларға әкелуі мүмкін еді. 1912 жылы Мичиган штатында әйелдердің сайлау құқығына қатысты референдумда жеңіліске ұшырағаннан кейін, губернатор сыра өндірушілерді кең ауқымды сайлау алдауына қатысқан деп айыптады, бұл оның жеңілісіне себеп болды. Небраска және Айова штаттарындағы референдумдар кезінде дауыс ұрлау фактілері де анықталды. Оңтүстік штатындағы мақта фабрикалары сияқты басқа да бірнеше кәсіпорындар, әйелдердің сайлау құқығына қарсы болды, себебі олар әйелдердің сайлаушылардың бала еңбегін жою науқанына қолдау көрсетуінен қорқып, олардың сайлау құқығын қолдауы мүмкін деп санады. Нью-Йорктегі Таммани Холл сияқты саяси машиналар оған қарсы болды, себебі олар әйелдердің сайлаушылардың қосылуы ерлердің сайлаушылар тобына орнатылған бақылауын әлсіретеді деп қорқып, олардың сайлау құқығын қолдауы мүмкін деп санады. Алайда, 1917 жылы Нью-Йорк штатында әйелдердің сайлау құқығы туралы референдум өткізілген кезде Таммани Холл басшыларының кейбір әйелдері мен қыздары сайлау құқығын қолдады, бұл референдумның қабылдануына маңызды бейтараптық позицияны қалыптастыруға көмектесті. Католик шіркеуі сайлау құқығы бойынша ресми ұстаным қабылдамағанмен, оның басшыларының өте аз бөлігі оны қолдады, ал кейбір басшылары, мысалы, кардинал Гиббонс, өздерінің қарсылықтарын ашық білдірді. The New York Times басылымы бастапқыда сайлау құқығын қолдағаннан кейін, өз ұстанымын өзгертті және қатаң ескертулер жасады. 1912 жылғы редакциондық мақалада әйелдердің сайлау құқығымен мүмкін емес талаптарды қоятыны болжанды, мысалы, «әскерлер мен теңізшілер, полиция патрульдері немесе өрт сөндірушілер ретінде қызмет ету, қазылар алқасында отыру және атқарушы кеңселерге және судьяларға сайлану». Ол ерлердің қарсы тұруға жігерсіздігін кінәлады, әйелдер дауыс алатынын ескертті «егер ерлер жеткілікті түрде қатаң және дана болмаса және оларды болдырмау үшін еркектік қасиеттері жеткілікті болмаса».

Әйелдер сайлау құқығына қарсы

Бастапқыда "ремонстранттар" деп аталатын дауыс беруге қарсы күштер 1870 жылы Вашингтон штатының Әйелдерге дауыс беруге қарсы қауымдастығы құрылған кезде ұйымдастырылды. Көпте "антилер" деп танылған олар, ақырында жиырмаға жуық штатта ұйымдар құрды. 1911 жылы Әйелдерге дауыс беруге қарсы Ұлттық қауымдастық құрылды. Оның 350 000 мүшесі бар екені айтылды және ол әйелдердің дауыс беру құқығына, феминизмге және социализмге қарсы болды. Олар әйелдерге дауыс беру құқығы берілсе, "әйелдерге қолжетімді ерекше қорғау мен ықпал ету жолдары азаяды, отбасы құрылымы бұзылады және социалистік көзқарастағы сайлаушылардың саны артады" деп мәлімдеді. Орта және жоғарғы тапқа жататын дауыс беруге қарсы әйелдердің бірнеше себептері болды, олар консервативті көзқарастас еді. Әсіресе қоғамдық өмірмен айналысатын әйелдердің ықпалды саясаткерлерге тікелей қол жеткізу мүмкіндігі болды және олар осы артықшылықтан бас тартуға құштар емес еді. Көбінесе "антилер" саясатты лас деп санайтын және әйелдердің қатысуы олардың жоғары моральдық ұстанымдарын жоғалтуына, ал партиялық тартыс жергілікті клубтардың қоғамдық игілікке жұмыстарын бұзуы мүмкін деп есептеді, бұл Әйелдер клубының жалпы федерациясымен көрсетілген. Ең жақсы ұйымдастырылған қозғалыс – Әйелдерге дауыс беруге қарсы Нью-Йорк штатының қауымдастығы (NYSAOWS) болды. Оның президенті Жозефин Джуэлл Додж айтқандай, оның негізгі қағидасы мынадай болды:

Біз әйелдердің барлық мүмкін болған жетістіктеріне сенеміз. Біз бұл жетістіктер олардың ең жақсы бейімделген және қазіргі уақытта шексіз мүмкіндіктері бар жұмыс пен ізденіс салаларында болуы керек деп ойлаймыз. Біз бұл жетістіктерге қатаң түрде бейтарап күш-жігер арқылы қол жеткізіледі деп сенеміз және дауыс беру құқығының шектеулері болмайды. Біз прогреске сенеміз, әйелдер үшін саясатқа емес. Нью-Йорк штатының Әйелдерге дауыс беруге қарсы қауымдастығы (NYSAOWS) 1915 жылғы референдумды жеңу үшін суфражистерді бақылап үйренген халықтық ұйымдастыру тәсілдерін қолданды. Олар суфражистердің өзіне өте ұқсас болды, бірақ дауыс беру құқығы әйелдерге қандай жамандықтар әкелері туралы ескертулер жасап, қарсы күреске түсті. Олар еркектердің басшылығын қабылдамай, қайырымдылық және әлеуметтік жақсартуда тәуелсіз әйелдердің маңыздылығын атап өтті. 1916 жылы Нью-Йоркте NYSAOWS тар жеңіліске ұшырады және штат әйелдерге дауыс беру құқығын берді. Ұйым федералдық конституциялық түзетуге қарсылық көрсету үшін Вашингтонға көшті, ол "Әйелдерге дауыс беруге қарсы Ұлттық қауымдастық" (NAOWS) атымен белгілі болды, онда оны еркектер басып алды және әсіресе "қызыл радикализмге" шабуыл жасау кезінде әлдеқайда қатал риторикалық стильді қабылдады. 1919 жылдан кейін "антилер" сайлау құқығына бейімделіп, партиялық істерде, әсіресе Республикалық партияда белсенді болды.

Қараларға қарсы расизм

Қырық тоғызыншы ғасырда Сьюзан Б. Энтони мен Элизабет Кэди Стэнтон сияқты белгілі әйелдер бастаған әйелдердің сайлау құқығы қозғалысы, аболиционист қозғалысында бастау алды, бірақ жиырмасыншы ғасырдың басында Энтонидің жалпыға бірдей сайлау құқығы мақсатын АҚШ-тағы кең таралған расизм басып қалды. Бұрынғы сайлау құқығын қолдаушылар екі мәселені байланыстыруға сенгенімен, он төртінші және он бесінші түзетулердің қабылдануы афроамерикандықтардың құқықтары мен әйелдердің сайлау құқығы арасындағы айырмашылықты күшейтті. Олар қара нәсілді еркектерге дауыс беру құқығын әйелдердің барлық адамдарға сайлау құқығынан жоғары қойды. 1903 жылы NAWSA ресми түрде штаттардың құқықтарын қолдайтын платформаны қабылдады, ол Оңтүстік АҚШ-тың сайлау құқығын қолдаушы топтарын басу және біріктіру мақсатында жасалған. Бұл мәлімдемеге Энтони, Кэрри Чэпман Кэтт және Анна Говард Шоу қол қойды. Елдегі "жатыстық" сегрегацияның кең таралғандығы және NAWSA сияқты ұйымдардағы жағдайларға байланысты, қара нәсілділер өздерінің тең құқықтары үшін күресу үшін жеке белсенді топтар құрды. Көптегендері жоғары білім алған және саяси биліктен шеттетілуіне наразы болды. 1863 жылы президент Авраам Линкольн шығарған Азат ету жариянамасының елу жылдығы 1913 жылы келді, бұл оларға сайлау құқығы шеруіне қатысуға қосымша ынта берді. Алфа Каппа Альфаның Нелли Куандері, елдегі ең көне қара нәсілді студенттік қауымдастығы, Говард университетінің әйелдер бөліміне орын сұрады. Бұл мәселені талқылайтын екі хат болды, алайда 1913 жылғы 17 ақпандағы хатта Говард университетінің әйелдеріне шеруде лайықты орын беру тілегі, сондай-ақ AKA студенттік қауымдастығының мүшесі, шерудің жетекшісі, NAWSA вице-президенті және Пол мен Бернсті шеру ұйымдастырушысы етіп тағайындаған Джейн Адамсқа жіберілген хаттар мен өтініштер туралы айтылды. Бұл хаттар Пол бастаған және Элис Хилл бастаған талқылаулардың жалғасы болды. Хилл Полдың өтініші бойынша Говард университетіне Говард әйелдерін жұмысқа алу үшін барды. Говард университетінің тобына "Сәндігер, біреуі – Мей Говард Джексон; колледж студенттері, алтысы – Мэри Черч Террелл, Дэниел Мюррей, Джорджия Симпсон, Шарлотта Стюард, Харриет Шэдд, Берта Макниел; мұғалім, біреуі – Кэдди Парк; музыкант, біреуі – Харриетт Г. Маршалл; кәсіби әйелдер, екеуі – Аманда В. Грей, Ева Росс; Иллинойс делегациясы – Ида Уэллс Барнетт; Мичиган – Детройттан келген Маккой, ол туды ұстады; Говард университеті, шапка мен мантағы бар жиырма бес студенттік қыз; үй шаруашылығын жүргізушілер – Даффилд, Нью-Йорк штабының туын алып жүрген, М.Д. Батлер, Кэрри В. Клиффорд" кірді. Бір білікті медбике, оның аты белгісіз, шеруге қатысты, ал Делавэр делегациясы қарт қызметшіні алып келді. Вирджинияда туған Гарднер Полды қара нәсілділерді қатыстыру жаман идея екеніне көндіруге тырысты, себебі Оңтүстік делегациялары шеруден бас тартумен қатерлі екенін айтты. Пол қара нәсілділер туралы ақпаратты баспасөзге таратудан аулақ болды, бірақ Говард тобы қатысуға ниетті екенін жариялағаннан кейін, қақтығыс туралы жұртшылық білді. Бір газет есебінде Пол кейбір қара нәсілді сайлау құқығын қолдаушыларға NAWSA "адамдардың тең құқығын" қолдайтынын айтқаны, бірақ кейбір оңтүстік әйелдер олардың қатысуына қарсылық білдіруі мүмкін екенін мәлімдеді. Ұйымның бір көзі ресми ұстаным "негрлерге қаласа шеруге рұқсат беру" екенін айтты. Полдың естелігінде, келісімге қол жеткізілді, онда оңтүстік әйелдер, содан кейін ерлер бөлімі, соңынан негр әйелдер бөлімі шеруге қатысты. NAACP газеті, "Кризис", оқиғаны мүлдем басқаша сипаттайды, қара нәсілді әйелдер оларды бөлу жоспарына қарсылық білдірді. Бір нәрсе анық, кейбір топтар шеру күні делегацияларды бөлуге тырысты. Мысалы, штаттық делегация бөлімінің төрағасы Женевьев Стоунның соңғы минуттағы нұсқауы, Иллинойс делегациясының жалғыз қара мүшесі Ида Б. Уэллс Барнетт, шерудің соңында қара нәсілді топпен бірге жүруі керек болды. Кейбір тарихшылар Пол осы өтінішті жасады деп мәлімдейді, бірақ бұл ресми NAWSA шешімінен кейін күмәнді көрінеді. Көрмеге қатысқан қара нәсілділерге ешқандай айырмашылық жасалмады. Жаңа әйел концепциясы он тоғызыншы ғасырдың соңында пайда болды, ол әйелдердің, әсіресе жас ұрпақтың арттырып келе жатқан тәуелсіздігін сипаттайды. Бір ғалымның айтуынша, "жаңа әйел идеясы феминизмнің өрлеуімен және әйелдердің сайлау құқығына деген науқанмен, сондай-ақ, 20 ғасырдың алғашқы онжылдықтарын сипаттайтын тұтынушылықтың, бұқаралық мәдениеттің және жыныстық қатынасты еркін білдірудің өрлеуімен байланысты болды". Әйелдердің қоғамдық орындарға шығуы әр түрлі жолдармен көрінді. 1890 жылдардың соңында велосипед тебу әйелдердің қозғалғыштығын арттырған жаңа танымал әрекет болды, сонымен қатар әйелдердің әлсіздігі мен нәзіктігі туралы дәстүрлі ұғымдарды жоққа шығарды. Сьюзан Б. Энтони велосипедтер "әлемдегі әйелдерді азат етуге ең көп үлес қосты" деді. Элизабет Кэди Стэнтон "Әйел велосипедте сайлау құқығына қадам басып барады" деді. Белсенділер сайлау құқығы үшін күресті, бұл көптеген адамдар үшін "әдепсіз" саналатын шеруге қатысу және көше төбелерінде сөз сөйлеу сияқты әрекеттер арқылы жүргізілді. 1912 жылы Нью-Йоркте сайлау құқығы петицияларын жаңа губернаторға жеткізу үшін он екі күндік, 170 шақырымдық "Албаниге жорық" ұйымдастырылды. 1913 жылы сайлау құқығын қолдаушылардың "Гудзон армиясы" Нью-Йорктен Вашингтонға он алты күнде 250 шақырымдық қашықтықты жүріп өтті, бұл ұлттық жарияланымға ие болды.

Колледждің тең сайлау құқығы лигасы

1900 жылы Мод Вуд Парк NAWSA конгресіне қатысқанда, ол ондағы жалғыз жас адамға дерлік екенін байқады. Бостонға оралған соң, ол Редклиффтің бұрынғы түлектері Инес Хейнс Ирвиннің көмегімен Колледждердің тең сайлау құқығы лигасының құруын ұйымдастырып, оны NAWSA-ға қосты. Көбінесе Парктің тыранымен, осындай ұйымдар 30 штаттың университеттерінде құрылды, нәтижесінде 1908 жылы Ұлттық Колледждердің тең сайлау құқығы лигасы құрылды.

Өзін-өзі қамтамасыз ететін әйелдердің теңдік лигасы

Британдық сайлау құқығы қозғалысының радикалды тактикасы АҚШ-тағы қозғалысқа ықпал ете бастады. Элизабет Кейди Стэнтонның қызы Харриет Стэнтон Блатч Англиядағы сайлау құқығы үшін күрескен топтармен байланыста болғаннан кейін бірнеше жылдан соң АҚШ-қа оралды. 1907 жылы ол өзін-өзі асырауға қабілетті әйелдердің Теңдік лигасының негізін қалады, кейіннен Әйелдер саяси одағы деп аталды, оның құрамы кәсіби және жұмысшы әйелдерден тұрды. Теңдік лигасы сайлау құқығы үшін шерулер ұйымдастыруды бастады және отыз жылдан бері алғашқы ашық ауадағы сайлау митингілерін өткізді. Осы шерулерге 25 000-ға дейін адам қатысты.

Ұлттық әйел сайлаушылар кеңесі

Ұлттық әйелдер сайлаушылар кеңесі (NCWV) 1911 жылы әйелдерге сайлау құқығы берілген штаттарда әйелдерді өкілдік ету мақсатымен құрылды. Алғашқы штаттар Вайоминг, Колорадо, Айдахо, Юта және Вашингтон болды. Калифорния сияқты басқа да штаттар да олардан көп ұзамай ерді. Эмма Смит Девоу NCWV-нің тоғыз жылдық тарихы бойы президенті қызметін атқарды. 1910 жылы сол штаттағы сәтті сайлау науқаны кезінде ол Вашингтон тең құқықты сайлау қауымдастығының президенті болған. Саяси қысым тобы ретінде NCWV әйелдер дауыс бере алатын штаттарда әйелдерге қатысты заңдарды қабылдау үшін жұмыс істеді. Әйелдерге сайлау құқығы берілген штаттардың саны арта келе, NCWV өз саяси ықпалын Он тоғызыншы түзетуді қабылдауға бағыттап, оны ілгерілетуге қол жеткізді. Түзету қабылданғаннан кейін NCWV және NAWSA бірігіп, Әйелдер сайлаушылар лигасы құрылды.

Ұлттық әйелдер партиясы

1890 жылы екі бәсекелес сайлау құқығын қолдайтын ұйым NAWSA құру үшін біріккеннен кейін, ұлттық сайлау құқығына түзету енгізу жұмыстары штаттық деңгейдегі науқандардың пайдасына күрт қысқартылды. Ұлттық сайлау құқығы туралы түзетуді қайта жаңғыртуға Элис Пол ең көп үлес қосты. 1914 жылы Пол және оның жақтастары ұсынылып отырған түзетуді «Сюзан Б. Энтони түзетуі» деп атауды бастады, бұл атау кеңінен қабылданды. Пол, демократтар президенттікке де, Конгрестің екі палатасына да билік жүргізіп тұрса да, әйелдерге сайлау құқығын беруге шара қабылдамайтынын айтты, сондықтан сайлау құқығын қолдайтын қозғалыс жеке кандидаттың сайлау құқығына қатысты ұстанымына қарамастан, барлық демократ кандидаттардың жеңілісіне жұмыс істеуі керек деп мәлімдеді. Ол және Бернс осы мақсатта «Конгресс одағы» деп аталатын жеке лоббилік ұйым құрды. NAWSA 1913 жылы Полдың тобынан қолдауын кері алып, саяси партиясына қарамастан, сайлау құқығын қолдаған кез келген кандидатты қолдау саясатын жалғастырды. 1916 жылы Блатч өзінің «Әйелдер саяси одағын» Полдың «Конгресс одағына» біріктірді. 1916 жылы Пол «Ұлттық әйелдер партиясын» (NWP) құрды. Әйелдер қозғалысы тағы да екіге бөлінді, бірақ бұл жолы нәтиже еңбек бөлінісіне ұқсас болды. NAWSA беделін арттырып, ұлттық және штаттық деңгейде жоғары ұйымдастырылған лоббилік жұмыстармен айналысты. NWP-де де лоббилік жұмыс жүргізілді, бірақ ол көбінесе ұлттық астанадағы драматикалық және қақтығысқа толы әрекеттерімен танылды. Протесттің бір түрі – күзет оттары, олар Президент Уилсонның сөздерінің көшірмелерін өртеуді қамтиды, көбінесе Ақ үйдің алдында немесе жақын орналасқан Лафайетт саябағында. NWP соғыс басталғаннан кейін де күзет оттарын жаққан күйінде қалды, бұл олардың патриоттық еместігіне байланысты көпшіліктен де, тіпті басқа сайлау құқығын қолдайтын топтардан да сын тудырды.

Оңтүстік штаттардағы әйелдер сайлау конференциясына қатысу

NAWSA-ның Оңтүстік стратегиясының жетекшілері 1913 жылға қарай Луизианалық Кейт Гордон мен Кентуккилік Лора Клей Оңтүстік штаттар әйелдерінің сайлау құқығы жөніндегі конференцияны (SSWSC) құрғанда өз даусын табуға көшті. SSWSC-нің сайлау құқығын қолдаушылары өз штаттарының Джим Кроу салт-дәстүрлері шеңберінде жұмыс істеуді жөн көрді және ақ әйелдерге сайлау құқығы берілгені ақ үстемдікке тән әлеуметтік-экономикалық және саяси жұмысты қалай күшейтетіні туралы ашық айтты. Олардың саяси идеологиясының сегрегацияның күшейе түскен қатаң жүйесіне қалай сәйкес келетінін түсіндіру үшін "Жаңа Оңтүстік азаматы" газетін шығарды, оның ұраны: "Оңтүстік штаттарын ақтардың мекеніне айналдырайық" болды. SSWSC NAWSA және федералдық түзетуді қабылдауға бағытталған оның негізгі мақсатымен араздаса бастады. Дегенмен, көптеген оңтүстік сайлау құқығын қолдаушылары келіспеді және NAWSA-мен ынтымақтастықта жұмыс істеуді жалғастырды. Гордон 19-шы түзетуге қарсы белсенді науқан жүргізді, себебі теория бойынша ол афроамерикандық әйелдерге де сайлау құқығын беретін еді. Лора Клей Кентукки тең құқықтар қауымдастығының президенті Мадлин Макдауэлл Брекинриджбен өткізген пікірсайысында айтқандай, бұл Қайта құру дәуіріндегі араласулардың қайта оянуына және Оңтүстікте сайлауларға федералдық бақылаудың күшеюіне әкелуі мүмкін еді.

Сайлау құқығы бойынша мерзімді басылымдар

Стентон мен Энтони 1868 жылы "Революция" деп аталатын он алты беттік апталық газет шығарды. Ол негізінен әйелдердің құқықтары, әсіресе сайлау құқығы туралы болды, бірақ сонымен қатар саясат, еңбек қозғалысы және басқа да тақырыптарды қамтыды. Оның жанды және кең ауқымды стилі оған ұзақ уақытқа созылған ықпал етті, бірақ күткен қаржыны алмағандықтан қарыздары артып, газетті жиырма тоғыз айдан кейін басқа қолға беруге мәжбүр болды. Олардың ұйымы, NWSA, кейіннен өз пікірін білдіру үшін Матильда Джослин Гейдж редакциялаған "The National Citizen and Ballot Box" және Клара Бевик Колби редакциялаған "The Woman's Tribune" сияқты басқа мерзімді басылымдарға тәуелді болды. 1870 жылы, AWSA құрылғаннан кейін көп ұзамай, Люси Стоун әйелдердің құқықтарын, әсіресе сайлау құқығын жақтау үшін "Әйел журналы" деп аталатын сегіз беттік апталық газет шығарды. "Революциядан" гөрі жақсы қаржыландырылған және радикалдылығы төмен болғандықтан, оның өмір сүру мерзімі әлдеқайда ұзақ болды. 1880 жылдары ол бүкіл сайлау құқығы қозғалысының бейресми дауысына айналды. 1916 жылы NAWSA "Әйел журналын" сатып алып, оны жақсартуға көп ақша жұмсады. Газет "Әйел азаматы" деп қайта аталды және NAWSA-ның ресми органы деп жарияланды. Элис Пол 1913 жылы, әлі де NAWSA құрамында болғанда "Суфражист" газетін шығара бастады. Сегіз беттік апталық басылымның редакторы – тәжірибелі журналист Рета Чайлд Дорр болды.

Ауаның өзгеруі

Жаңа Зеландия 1893 жылы әйелдерге сайлау құқығын берді, бұл бүкіл ел бойынша бірінші рет болды. АҚШ-та әйелдер 1910 жылы Вашингтон штатында, 1911 жылы Калифорнияда, 1912 жылы Орегон, Канзас және Аризона штаттарында, ал 1913 жылы Иллинойс штатында сайлау құқығына қол жеткізді. Кейбір штаттар әйелдерге мектеп сайлауларында, қалалық сайлауларда немесе сайлаушылар алқасының мүшелерін сайлауда дауыс беруге рұқсат берді. Вашингтон, Юта және Вайоминг сияқты кейбір территориялар әйелдерге штат мәртебесіне ие болмас бұрын дауыс беруге мүмкіндік берді. Әйелдер дауыс бере алатын штаттардың саны артқан сайын, сол штаттардан шыққан конгрессмендер ұлттық сайлау құқығын қолдауға көшті және балалар еңбегі сияқты мәселелерге көбірек назар аударды. Прогрессивті дәуірдегі реформалық науқандар сайлау құқығы қозғалысын күшейтті. 1900 жылдардың басында бұл кең қозғалыс халық арасында, үкіметтегі жемқорлыққа қарсы күрес, балалар еңбегін жою және жұмысшылар мен тұтынушыларды қорғау сияқты мақсаттармен басталды. Оның көптеген қатысушылары әйелдердің сайлау құқығын тағы бір прогрессивті мақсат деп қарады және сайлаушылар қатарына әйелдерді қосу олардың қозғалысының басқа мақсаттарына жетуіне көмектеседі деп сенді. 1912 жылы Теодор Рузвельт құрған Прогрессивті партия әйелдердің сайлау құқығын қолдады. Социалистік қозғалыс кейбір аймақтарда әйелдердің сайлау құқығын қолдады. 1916 жылға қарай әйелдердің сайлау құқығы маңызды ұлттық мәселеге айналды, ал NAWSA екі миллион мүшесі бар елдегі ең ірі ерікті ұйымға айналды. 1916 жылы Демократиялық және Республикалық партиялардың съездері әйелдердің сайлау құқығын қолдады, бірақ тек штаттар бойынша, әртүрлі штаттар сайлау құқығын әртүрлі жолдармен іске асыруы немесе (кейбір жағдайларда) мүлдем іске асырмауы мүмкін екенін білдірді. Көптен күткен Кэтт NAWSA-ның төтенше съезін шақырып, «Жеңіс жоспары» деп аталған ұсынысты жасады. Бірнеше жыл бойы NAWSA штаттар бойынша сайлау құқығына қол жеткізуге баса назар аударды, әсіресе Оңтүстік штаттарының мүшелерін ескере отырып, олар ұлттық сайлау құқығына түзету енгізу идеясына қарсы болды, оны штаттардың құқықтарына қол сұғу деп есептеді. Стратегиялық өзгеріс ретінде 1916 жылғы съезде Кэтттің ұйымның барлық деңгейінде ұлттық түзетуді басымдыққа айналдыру туралы ұсынысы мақұлданды. Ол атқарушы кеңеске әрбір штат үшін осы мақсатқа жету жоспарын жасауға және штаттық ұйым осы жұмысты орындаудан бас тартса, оны өз мойнына алуға уәкілеттік берді. 1917 жылы Кэтт Фрэнк (Мириам) Лесли ханымнан әйелдердің сайлау құқығы қозғалысына 900 000 доллар мұра қалдырды. Кэтт аталған қаражатты басқару үшін Leslie Woman Suffrage Commission құрды, оның көп бөлігі NAWSA-ның сайлау құқығы қозғалысы үшін маңызды кезеңдегі қызметін қолдады. 1917 жылдың қаңтар айында NWP Ақ үйдің алдында пикет ұйымдастырды, бұл бұрын-соңды болмаған нәрсе еді, олар әйелдердің сайлау құқығын талап ететін баннерлерді ұстады. Маусым айында ресейлік делегация Ақ үйге келгенде, жағдай шиеленістің шыңына жетті, ал NPW мүшелері «Біз, Америка әйелдері, Америка демократия емес екенін сіздерге хабарлаймыз. Жиырма миллион американдық әйелге дауыс беру құқығы берілмейді. Президент Уилсон олардың ұлттық сайлау құқығына қарсы ең басты қарсыласы» деп жазылған баннерді жайды. Тамыз айында тағы бір баннерде «Кайзер Уилсон» деп жазылып, неміс халқының жағдайы американдық әйелдердің жағдайымен салыстырылды. Көрермендердің кейбіреулері, соның ішінде Вудро Вильсонның екінші инаугурациясына келген мас адамдардың тобы, наразылық білдіріп, пикетшілердің қолынан баннерлерді жыртып алды. Бұрынғыдан сақтанған полиция жаяу жолға кедері келтіргені үшін пикетшілерді қамалай бастады. Ақырында 200-ден астам адам қамалды, олардың шамамен жартысы түрмеге жіберілді. Қазан айында Элис Пол жеті айға түрмеге кесілді. Ол және басқа да сайлау құқығы үшін күрескен түрмедегілер аштық жариялағанда, түрме басшылары оларды күшпен тамақтандырды. Бұл қатал практиканың жағымсыз жариялануы әкімшілікке қысымды күшейтті, нәтижесінде ол барлық тұтқындарды босатып жіберді. АҚШ-тың 1917 жылдың сәуір айында Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысуы сайлау құқығы қозғалысына елеулі әсер етті. Әскери қызметке кеткен еркектердің орнын толтыру үшін әйелдер дәстүрлі түрде әйелдерді жұмысқа алмайтын болат зауыттары мен мұнай өңдеу зауыттары сияқты жұмыс орындарына көшті. NAWSA соғыс күш-жігеріне көмектесті, Кэтт пен Шоу Ұлттық қорғаныс кеңесінің әйелдер комитетіне кірді. НДП, керісінше, соғыс күш-жігеріне қатысуға ешқандай қадам жасаған жоқ. 1916 жылы Монтана штатынан Конгреске сайланған Жаннет Ранкин соғыс жариялауға қарсы дауыс берген 50 конгрессменнің бірі болды. 1917 жылдың қараша айында Нью-Йорк штатында (сол кезде елдегі ең көп халқы бар штат) әйелдерге сайлау құқығын беру туралы референдум үлкен үлеспен қабылданды. 1918 жылдың қыркүйегінде Президент Уилсон Сенат алдында сөйлеген сөзінде сайлау құқығына түзетутің мақұлдануын соғыс шарасы ретінде талап етті, «Біз осы соғыста әйелдерді серіктес еттік; оларға тек қана азаптануға, құрбандыққа және еңбекке серіктес болуға рұқсат етеміз бе, әлде құқық пен мүмкіндіктерге серіктес болуға рұқсат етеміз бе?» 1918 жылғы сайлауда, испан қызбасының қаупіне қарамастан, үш қосымша штат (Оклахома, Оңтүстік Дакота және Мичиган) әйелдерге сайлау құқығын беру туралы бастамаларды қабылдады, ал екі қайта сайланған сенатор (Массачусетстен Джон В. Уикс және Делавэрден Уиллард Солсбери кіші) сайлау құқығына қарсылығы үшін қайта сайланбады. 1919 жылдың соңына қарай әйелдер 531-дің 326 сайлаушы дауысы бар штаттарда президенттік сайлауда дауыс бере алатын болды. Әйелдердің сайлау құқығының болашақтағы сөзсіздігіне көз жеткізген саяси лидерлер болашақ сайлауларда өз партияларының есебіне жатқызу үшін оны қолдауға жергілікті және ұлттық заң шығарушыларды ынталандырды. Соғыс бірнеше елде сайлау құқығын кеңейтуге ықпал етті, әйелдер соғыс күш-жігеріне қолдау көрсеткендері үшін жылдар бойы күрескеннен кейін дауыс беру құқығына ие болды, бұл АҚШ-та сайлау құқығына қысымды одан әрі күшейтті. 1918 жылдың қаңтарына қарай Ұлыбританиядағы әйелдердің жартысы сайлау құқығына ие болды, сондай-ақ Канаданың көптеген провинцияларында, Квебек ерекше жағдайды құрады.

Он тоғызыншы түзету

Бірінші дүниежүзілік соғыс соғысқан елдерде әйелдердің сайлау құқығына зор әсер етті. Әйелдер тыл майданында маңызды рөл атқарды және көптеген елдер олардың құрбандықтарын соғыс кезінде немесе одан кейін көп ұзамай дауыс беру құқығымен мойындады, соның ішінде АҚШ, Ұлыбритания, Канада (Квебек провинциясынан басқа), Дания, Австрия, Нидерланды, Германия, Ресей, Швеция; ал Ирландия тәуелсіздік алғанда жалпы сайлау құқығын енгізді. Франция да осыған ұмтылды, бірақ тоқтап қалды. Соғыстағы наразылықтарын жалғастырған Ұлттық әйелдер партиясы сияқты ұйымдар, басқа сайлау құқығын қолдаушылар мен жұртшылық тарапынан патриоттық емес деп сынға ұшырады. 1915 жылдың 12 қаңтарында Өкілдер палатасына сайлау құқығы туралы заң жобасы ұсынылды, бірақ ол 204-174 дауыспен жеңіліске ұшырады (демократтар 170-85 қарсы, республикашылар 81-34 жақтады, прогрессивтер 6-0 жақтады). Президент Вудро Вильсон Демократиялық партия қолдау білдіретініне көз жеткізгенше күтті; 1917 жылы Нью-Йорк штатында өткен референдум оның үшін шешуші болды. 1918 жылдың қаңтарында тағы бір заң жобасы палатаға ұсынылды, Вильсон палатаға заң жобасын қабылдауға шақырып, кеңінен жарияланған үндеу жасады. Бэннің пікірінше:
Ұлттық американдық әйелдер қауымдастығы, Ұлттық әйелдер партиясы емес, Вильсонды федералдық түзетуді қолдауға ықпал етті, себебі олардың тәсілі реформаның тиісті жолы туралы оның консервативті көзқарасын көрсетеді: кең консенсусқа қол жеткізу, заңды негіздеме әзірлеу және мәселені саяси тұрғыдан тиімді ету. Сонымен қатар, Вильсонның 19-шы түзетутің Конгресспен қабылдануына және ұлттық ратификациялануына елеулі үлес қосып, маңызды рөл атқарғанын айтамын. Түзету палатада үштен екісінің қолдауымен, бір дауыс айырмасымен қабылданды. Дауыс Сенатқа жіберілді. Президент Вильсон тағы да үндеу жасады, бірақ 1918 жылдың 30 қыркүйегінде түзету қажетті үштен екі дауысқа жетпеді, 53-31 (республикашылар 27-10 жақтады, демократтар 26-21 жақтады). 1919 жылдың 10 ақпанында тағы да дауысқа салынды, бірақ ол бір дауыс айырмасымен жеңіліске ұшырады, 54-30 (республикашылар 30-12 жақтады, демократтар 24-18 жақтады). Екі партияның саясаткерлері де 1920 жылғы жалпы сайлаудан бұрын түзетуді қабылдап, күшіне енгізуге қатты алаңдады, сондықтан президент Конгрестің арнайы сессиясын шақырды және түзетуді ұсынатын заң жобасы тағы да палатаға ұсынылды. 1919 жылдың 21 мамырында ол 304-89 дауыспен қабылданды (республикашылар 200-19 жақтады, демократтар 102-69 жақтады, Біріккен еңбекшілер 1-0 жақтады, тыйым салушылар 1-0 жақтады), қажетті дауыстан 42-сі артық болды. 1919 жылдың 4 маусымында ол Сенатқа ұсынылды және ұзақ талқылаудан кейін 56 жақтаушы және 25 қарсы дауыспен (республикашылар 36-8 жақтады, демократтар 20-17 жақтады) қабылданды. Бірнеше күн ішінде Висконсин, Иллинойс және Мичиган штаттары түзетуді ратификациялады, олардың заң шығарушы органдары сол кезде отырыста болды. Басқа штаттар да осылай істеді, осылайша түзетуді қажетті 36 штаттың 35 заң шығарушы органы ратификациялады. 1920 жылдың 22 наурызында Вашингтон ратификациялағаннан кейін бірнеше ай бойы процесс тоқтап тұрды. Соңғы рет 1920 жылдың 18 тамызында Теннесси штаты он тоғызыншы түзетуді ратификациялап, оны АҚШ-тың заңы етіп бекітті. Осылайша 1920 жылғы сайлау әйелдерге барлық штаттарда дауыс беруге рұқсат етілген алғашқы АҚШ президенттік сайлауы болды. Коннектикут, Вермонт және Делавэр сияқты үш штат 1923 жылға дейін түзетуді қабылдады. Оларға оңтүстіктегі басқа штаттар да ілесті. Шамамен жиырма жылдан кейін Мэриленд штаты 1941 жылы түзетуді ратификациялады. Тағы он жылдан кейін, 1952 жылы Вирджиния штаты он тоғызыншы түзетуді ратификациялады, содан кейін 1953 жылы Алабама штаты. Тағы 16 жылдан кейін Флорида және Оңтүстік Каролина штаттары 1969 жылы ратификациялау үшін қажетті дауыс берді, содан кейін екі жылдан кейін Джорджия, Луизиана және Солтүстік Каролина штаттары.

АҚШ-та

Саясаткерлер жаңадан кеңейтілген сайлаушылар қатарына әйелдерге ерекше қызығушылық тудыратын мәселелерге, әсіресе тыйым салуға, балалар денсаулығына, мемлекеттік мектептерге және әлемдік бейбітшілікке баса назар аударды. Әйелдер осы мәселелерге жауап берді, бірақ жалпы дауыс беру бойынша олардың көзқарасы және дауыс беру мінез-құлқы ерлермен бірдей болды. NAWSA сайлау құқығы ұйымы Әйелдер сайлаушылар лигасына айналды, ал Элис Полдың Ұлттық әйелдер партиясы толық теңдік үшін лоббилеуді бастады және 1972 жылы әйелдер қозғалысының екінші толқыны кезінде Конгресстен өтуі тиіс Тең құқықтар туралы түзетуді жақтады (бірақ ол ратификацияланбады және күшіне енбеді). Әйелдердің дауыс беруге белсенді қатысуы 1928 жылы күшейді, осы кезде ірі қалалық саяси машиналар Ал Смитты сайлау үшін әйелдердің қолдауына мұқтаж екенін түсінді, ал ауылдық құрғақ заңды жақтаушылар тыйым салуды қолдауға және республикашыл Герберт Гуверге дауыс беруге әйелдерді жұмылдырды. Католик әйелдер 1920 жылдардың басында дауыс беруге құлшынбады, бірақ олар 1928 жылғы сайлауға өте көп тіркелді – католицизм маңызды мәселе болған алғашқы сайлау. Бірнеше әйелдер сайланды, бірақ олардың ешқайсысы осы кезеңде аса танымал болған жоқ. Жалпы алғанда, әйелдер құқығы қозғалысы 1920 жылдары айтарлықтай әлсірегені байқалды. Он тоғызыншы түзетудің қабылдануы АҚШ-тағы барлық әйелдерге сайлау құқығын бермеді. Әйелдердің қоғамдық өзін-өзі тану құқығы жалпы құқық практикасымен шектелді. Әйелдер өздерінің азаматтары болып саналмағандықтан және үйленген әйелдер күйеулерінің азаматтығы мен тұрғылықты жеріне қатысты талаптарды орындауға міндетті болғандықтан, көптеген әйелдер некеден кейін дауыс беру құқығынан айырылды. 1790 жылғы натурализация туралы заң, мінез-құлқы мен тұрғылықты жеріне қатысты талаптарға сай келген кез келген еркін ақ адамға азаматтыққа өтуге құқық берді, ал 14-ші түзету АҚШ-та туғандарға, соның ішінде африкалық американдықтарға азаматтық берді. Жоғарғы соттың шешімдері қара және ақ емес адамдарды натурализациялауда нәсілдік шектеулерге жол берді. Бұл латын американдықтары, азиялықтар және шығыс еуропалықтардың, соның ішінде басқа да топтардың әртүрлі уақытта азаматтық алуына кедергі келтірді. Нәсілдік негіздегі шектеулер 1924 жылы Үндістердің азаматтығы туралы заң қабылданғанға дейін резервацияларда тұратын америкалық үнді әйелдеріне де қатысты. Нәтижесінде, егер американдық әйел 1922 жылғы Кабель заңы мен оған енгізілген түзетулерге дейін азаматтыққа ие бола алмайтын адаммен үйленсе, ол азаматтығынан айырылды. АҚШ Конституциясы штаттарға сайлауда кімнің дауыс беруге құқылы екенін анықтау құқығын бергендіктен, 1965 жылғы дауыс беру құқығы туралы заң қабылданғанға дейін штаттар арасындағы заңнамалық айырмашылықтар федералдық жүйеде әйелдердің тұрғылықты жеріне байланысты әртүрлі азаматтық құқықтарына әкелді. Сауаттылыққа, моральдық мінезге және сайлау салығын төлеуге қойылған шектеулер әйелдерді заңды түрде сайлауға қатысудан шеттету үшін пайдаланылды. Оңтүстік штаттарда көптеген афроамерикандық әйелдер мен еркектерге сайлау құқығынан бас тартылды. Латын американдықтары мен ағылшын тілін білмейтін әйелдер солтүстік штаттарда сауаттылық талаптарымен жүйелі түрде шеттетілді, ал көптеген кедей әйелдер, нәсіліне қарамастан, сайлау салығын төлеуге шамасы келмеді. Үйленген әйелдердің жалақысы мен ақшаға заңды түрде қол жеткізу құқығы күйеулерінің бақылауында болғандықтан, көптеген үйленген әйелдер сайлау салығын төлеуге мүмкіндік таппады. 1940 жылы АҚШ әйелдеріне азамат ретінде өздерінің заңды мәртебесі берілді және бұрын неке арқылы азаматтығынан айырылған әйелдер оны қайта алуға мүмкіндік алды.

Американың түпкүлдік әйелдері

Ертедегі әйелдер сайлау құқығы қозғалысы ирокездер қоғамының саяси теңдігінен шабыт алды. Түпкілікті американдық әйелдер мен еркектерге 1924 жылы «Үндістан азаматтығы туралы» заң қабылдануымен ресми түрде дауыс беру құқығы берілді. Дегенмен, 1950 жылға дейін кейбір штаттар түпкілікті американдықтарды американдық қоғамның мәдениеті мен тілін қабылдамаса, тайпалық мүшелігінен бас тартса немесе қалалық жерлерге көшіп бармаса, дауыс беруге жібермеді. 1965 жылғы «Дауыс беру құқығы туралы» заң қабылданғанға дейін жалпыға бірдей сайлау құқығы іс жүзінде қамтамасыз етілмеді. Бүгінгі күні де үндістандық сайлаушылар саяси қатысуға қатысты белгілі бір кедергілерге тап болып отыр.

АҚШ аумақтарында

19-шы түзету қабылданған кезде Пуэрто-Рико және Виргин аралдары АҚШ-тың инкорпорацияланбаған аумақтары болатын. Суфражистер Виргин аралдарындағы әйелдер 1915 жылы Дания сайлау құқығын кеңейткенде сайлау құқығы алған деп сенді, себебі сол кезде Данияның Батыс Үндістері олардың иелігінде болды. Сол сияқты, Пуэрто-Рико тұрғындары 1917 жылы АҚШ азаматы екендігі расталғандықтан, 19-шы түзету қабылданғанмен бірге сайлау құқығы сонда да кеңейтілді деп болжалды. Пуэрто-Рикода оның қолданылуы туралы сұрақтар туындағанда, губернатор Артур Ягер Аралдық істер бюросынан аралдың инкорпоризацияланбаған мәртебесіне байланысты штаттарда қабылдау немесе ратификациялау Пуэрто-Рикодағы әйелдерге сайлау құқығын бермейтінін түсіндірді. 1921 жылы АҚШ Жоғарғы Соты конституциялық құқықтар екі аумақтың тұрғындарына қолданылмайтынын нақтылады, өйткені олар Пуэрто-Рикода 1900 жылғы Органикалық заңмен және Виргин аралдарында 1906 жылғы Даниялық отарлау заңымен анықталды. Суфражистер мен олардың қолдаушылары Пуэрто-Рикодағы аралдық заң шығару органына 1919, 1921 және 1923 жылдары сайлау құқығын беруге бағытталған заң жобаларын енгізді. 1924 жылы Милагрос Бене де Мьютон сайлау комиссиясына тіркелуіне рұқсат бермегені үшін шағымданды. Оның ісінде ол АҚШ азаматы ретінде АҚШ Конституциясына сәйкес дауыс беруге рұқсат алуы керек екендігі айтылды, себебі аумақтық заңға АҚШ заңына қайшы келуге рұқсат етілмеген. Пуэрто-Риконың Жоғарғы Соты сайлау заңының кемсітушіл емес екендігіне шешім шығарды, өйткені пуэрто-рикалықтарға федералдық сайлаушыларға дауыс беруге рұқсат етілмеген және территория, АҚШ штаттары сияқты, кімнің дауыс беруге құқылы екенін анықтау құқығын сақтап қалған. 1927 жылы тағы бір сәтсіз заң жобасы Бенетті және Панамерикандық әйелдер қауымдастығына қатысы бар әйелдерді Пуэрто-Рико әйелдеріне сайлау құқығын беру үшін АҚШ Конгресіне қысым жасауға итермеледі. 1928 жылы заң жобасы комитеттен өтіп, АҚШ Өкілдер палатасында дауыс беруге белгіленген кезде, Пуэрто-Риконың заң шығарушы органы егер олар сайлау құқығын кеңейтпесе, федералдық үкімет солай ететінін түсінді. Олар 1929 жылдың 16 сәуірінде дауыс беру құқығын оқыған әйелдерге ғана беру туралы заң жобасын қабылдады. 1936 жылы Пуэрто-Рикода жалпыға бірдей сайлау құқығына қол жеткізілді, бұл өткен жылы Социалистік партия ұсынған заң жобасы аралдық заң шығарушы органда мақұлданғаннан кейін болды. АҚШ Виргин аралдарында дауыс беру құқығы сауатты және мүліктің иесі болған ер адамдарға ғана берілді. Эдит Л. Уильямс және Милдред В. Андуз сияқты мұғалімдер әйелдердің дауыс беру құқығын алуына қысым жасады. 1935 жылы Сент-Томас мұғалімдер қауымдастығы 19-шы түзетудің Виргин аралдарына қолданылуын даулап сотқа шағымданды. 1935 жылдың қараша айында сот Данияның отарлау заңын конституцияға қайшы деп тапты, өйткені ол 19-шы түзетумен қайшы келді және оның мақсаты ерлерге сайлау құқығын шектеу болмаған. Заңды сынап көру үшін Уильямс дауыс беруге тіркелуге тырысты және басқа мұғалімдерді де солай етуге шақырды, бірақ олардың өтініштері қабылданбады. Уильямс, Эулали Стивенс және Анна М. Вессуп, барлығы сауатты, мүлік иелері, сотқа білікті әйелдерге сайлауды ашу туралы өтініш жасады. 27 желтоқсанда судья Альберт Левитт әйелдердің пайдасына шешім шығарды, бұл Сент-Крой және Сент-Джон қалаларында дауыс беруге тіркелу үшін жұмылдыруға әкелді. Гуамды АҚШ Пуэрто-Рикомен бірге сатып алғанмен, 19-шы түзетуді 1968 жылға дейін АҚШ Конгресі гуамдықтарға бермеді. Конгресс оны 1976 жылы Марианалық келісім бойынша Солтүстік Мариана аралдарына да жайылтты. АҚШ Конгресі Америка Самоасына Он тоғызыншы түзетудің қолданылуын тексермегенмен, аумақтық конституция оның юрисдикцияда қолданылуын білдіреді.

Дауыс беру құқығы бар халықтың өзгеруі

1920 жылы жыныстық белгісі бойынша сайлауға қатысуды шектеу конституциялық емес деп жарияланғанмен, 1980 жылға дейін әйелдер сайлауға ерлермен салыстырылатын деңгейде қатыспады. Үкіметте тең өкілдікке қол жеткізуді білдіретін жиі қолданылатын термин – «Айна өкілдігі». Үкіметтегі әйелдер мен ерлердің өкілдік үлесі сол жыныстың халықтағы пайыздық көрсеткішімен сәйкес болуы тиіс. 1980 жылдан бері әйелдер сайлауда ерлермен кемінде бірдей, көбінесе одан да көп үлес қосып дауыс беріп келеді. Дауыс беруге қатысу және таңдауларындағы ерлер мен әйелдер арасындағы осы айырмашылық «гендерлік дауыс беру айырмашылығы» деп аталады. Гендерлік дауыс беру айырмашылығы саяси сайлауларға және оның салдарынан кандидаттардың сайлау кампаниясына әсер етті.

Өкілдік пен мемлекеттік бағдарламалардың өзгеруі

Әйелдер дауыс беру құқығын алғаннан кейін, 1920 жылдан бері Конгресте әйелдердің қатысуы біртіндеп артты, әсіресе 1981 жылдан бастап тұрақты түрде өсті. Бүгінде әйелдер саясатты мансап ретінде жиі таңдайды. Мемлекеттік және ұлттық деңгейде әйелдер гендерлік сезімтал мәселелерге, гендерлік теңдікке және балалардың құқықтарына назар аударды. Әйелдердің қатысу деңгейі жергілікті билік органдарында жоғары. 1972 жылы Ширли Чишолм Демократиялық партиядан президенттікке түңғыш рет үміткер болған әйел атанды. 1984 жылы Джеральдин Ферраро ірі партиядан вице-президенттікке ұсылған алғашқы әйел болды. 2016 жылы Хиллари Клинтон ірі партиядан президенттікке ұсылған тұңғыш әйел үміткер атанды. 2019 жылы 100 сенатордың 25-і, ал 435 өкілдің 102-сі әйелдер болды. Бұл көрсеткіш әлемдік орташа деңгейге жақын; 2018 жылы әлем бойынша ұлттық парламенттердегі өкілдердің шамамен төрттен бірі әйелдерді құрады. 2021 жылы вице-президент Камала Харрис президент Джо Байденмен бірге қызметке кіріскеннен кейін АҚШ тарихындағы сайланған ең жоғары лауазымды әйел болып тарихта қалды.

Ерекше заңдар

Он тоғызыншы түзету ратификацияланғаннан кейін көптеген заң шығарушылар әйелдердің сайлау құқығының нәтижесінде күшті әйелдер блогы пайда болады деп қорқыды. 1921 жылғы Шеппард-Тауннер заңы 1920 жылдары аналарға көрсетілетін медициналық көмекті кеңейткен және әйелдер дауысына еліккен алғашқы заңдардың бірі болды. IX-тарау – 1972 жылы қабылданған федералдық азаматтық құқықтар заңы. Ол федералдық қаржы алатын кез келген мектеп немесе білім беру бағдарламасындағы жыныс бойынша кемсітушілікке тыйым салады.

Әлеуметтік-экономикалық әсерлері

Джон Р. Лотт пен Лоуренс В. Кеннидің "Саяси экономика журналында" жарияланған мақаласында әйелдердің, әдетте, ерлерге қарағанда көбірек либералдық саяси көзқарастарға сәйкес дауыс бергені анықталды. Мақалада әйелдердің дауыс беруі ерлерге қарағанда тәуекелден қашық болатыны және байлықты қайта бөлуді, әлеуметтік кепілдікті, прогрессивті салық салуды және үкіметтің кеңейтілуін қолдайтын кандидаттар мен саясаттарды жақтауы қорытындыланды. 2020 жылғы зерттеуде "бала кезінде сайлау құқығына қол жеткізу, әсіресе афроамерикандық және Оңтүстік ақ нәсілді балалардың білім деңгейін едәуір арттырды. Сондай-ақ, сайлау құқығы біліммен бірге табыстың өсуіне де ықпал еткені байқалды, бірақ бұл Оңтүстіктегі афроамерикандықтар үшін емес". Бұл жақсартулардың көп бөлігі сайлау құқығының нәтижесінде білім беруге жұмсалатын қаражаттың артуымен байланысты. Венди Рауз былай деп жазады: "Ғалымдар элиталық, ақ нәсілді, жоғарғы тапқа жататын суфражистердің тарихына баса назар аударатын дәстүрлі көзқарасты сынға алып, сайлау құқығы қозғалысының тарихын "квирлеуді" бастады". Элис Стоун Блэкуэлл Китти Барримен "құдалыққа келді". NAWSA-ның бірінші және екінші вице-президенттері Джейн Аддамс пен Софонисба Брекенридж арасындағы маңызды бір жынысты қарым-қатынастар, сондай-ақ Элис Полдың жақын әйелдермен тұрақты достығы да бар. "Сайлау құқығы қозғалысын квирлеудің" мақсаты тарихи феминистерді "ашып көрсету" емес, оның ішіндегі гендерлік идентификацияның кең спектрін анықтап, осы іске үлес қосқандардың әртүрлілігін көрсету болып табылады.

Негізгі дереккөздер

Дюбоис, Эллен Кэрол, ред. (1992). «Елизавета Кейди Стэнтон – Сюзан Б. Энтони Оқулығы». Бостон: Солтүстік-Батыс университетінің баспасы. Дюбоис, Эллен Кэрол және Дюменил, Линн (2009). «Әйелдердің көзімен: Құжаттармен Америка тарихы», 1-том. Бостон: Бедфорд/Сент-Мартин. Гордон, Энн Д., ред. (1997). «Елизавета Кейди Стэнтон және Сюзан Б. Энтонидің таңдамалы еңбектері: Құлдыққа қарсы мектепте, 1840–1866 жылдар». 6 томдық жинақтың 1-томы. Нью-Брансуик, Нью-Джерси: Ратгерс университетінің баспасы. Гордон, Энн Д., ред. (2000). «Елизавета Кейди Стэнтон және Сюзан Б. Энтонидің таңдамалы еңбектері: Жыныстық аристократияға қарсы, 1866–1873 жылдар». 6 томдық жинақтың 2-томы. Нью-Брансуик, Нью-Джерси: Ратгерс университетінің баспасы. Гордон, Энн Д., ред. (2009). «Елизавета Кейди Стэнтон және Сюзан Б. Энтонидің таңдамалы еңбектері: Саяси жүйенің ішіндегі орын, 1887–1895 жылдар». 6 томдық жинақтың 5-томы. Нью-Брансуик, Нью-Джерси: Ратгерс университетінің баспасы.