Кіріспе

Англияда Бірінші деңгейлі трибунал (Психикалық денсаулық), көбінесе Психикалық денсаулық трибуналы деп аталады, ол 1983 жылғы Психикалық денсаулық туралы заңға сәйкес адамдардың құқықтарын қорғау үшін құрылған тәуелсіз, сот функцияларын атқаратын орган. Ол психикалық бұзылыстан зардап шегуі мүмкін деп саналған адамның медициналық ұстауға алуына немесе мәжбүрлеп емдеуге қарсы шағымдарды қарастыруды қамтамасыз етеді, егер бұл бұзылыс оның өзінің немесе басқалардың денсаулығына немесе қауіпсіздігіне қауіп тудырса. 2008 жылы трибунал жүйесі жаңғыртылғанға дейін, оның функцияларын Психикалық денсаулықты тексеру трибуналы атқарды, ол дербес орган болды. 2008 жылы Психикалық денсаулықты тексеру трибуналы дербес орган ретінде ресми түрде таратылып, жаңадан құрылған Бірінші деңгейлі трибуналдың (FTT) Денсаулық сақтау және әлеуметтік қамтамасыз ету палатасымен біріктірілді. FTT-ның шешімдеріне шағымдарды қарау үшін жаңа Жоғарғы трибунал да құрылды. Уэльстегі тиісті орган – Уэльстің Психикалық денсаулықты тексеру трибуналы.

Сот отырыстары

Психикалық денсаулық жөніндегі соттар – 1983 жылғы Психикалық денсаулық туралы заң мен 1983 жылғы Психикалық денсаулықты қарау жөніндегі сот ережелеріне сәйкес қызмет ететін тәуелсіз сот органдары. Соттың басты мақсаты – Психикалық денсаулық туралы заң бойынша ұсталған науқастың ісін қарау және босатудың заңдық шарттары орындалған кез келген науқасты босатуға бағыт беру болып табылады. Кейбір жағдайларда сот, заңдық шарттарға сай келмейтін науқасты босату құқығына ие. Мұндай жағдайларда көбінесе жеке адамның бостандығы, қоғамның қауіпсіздігі және науқастың ең жақсы мүдделері сияқты бірнеше маңызды мәселелерді мұқият бағалау қажет болады.

Сот алқасының мүшелері

Лорд-канцлер әр аймақ үшін мүшелер құрамын тағайындайды. Медициналық және мамандандырылған мүшелер мәселесінде Денсаулық сақтау министрі (Англиядағы жағдайларда) немесе Уэльс министрі де кеңеседі. Аймақтық төрағалар нақты тыңдауға қатысатын мүшелерді тағайындайды және әрбір Трибунал тыңдауы үшін заңгер, дәрігер және маман мүше тағайындалып, заңды кворум құрылуы тиіс. Егер бір немесе екі мүше болмаса, үшінші мүше техникалық түрде Трибуналды ашып, басқа екі мүше қатыса алатын уақытқа дейін тыңдауды дереу кейінге қалдыра алады. Трибунал қабылдаған кез келген шешім жеке сот мүшесі емес, Трибуналдың шешімі болып саналады. Ешқандай қарсы пікір жазылмайды.

Заң мүшесінің (Сот судьясының) рөлі

Заң мүшесінің рөлі – барлық трибунал отырыстарын жүргізу (яғни төрағалық ету). Олардың лауазымы – Трибунал судьясы, және олар трибуналдың барлық шешімдерін, құжаттарын, ұсынымдарын және үкімдерін дайындайды. Оның міндеттеріне сот процесінің әділдігін қамтамасыз ету, 1983 жылғы Психикалық денсаулық туралы заңның талаптарының заң үстемдігі шеңберінде орындалуын қадағалау, сондай-ақ туындауы мүмкін кез келген құқықтық мәселелер бойынша кеңес беру кіреді. Ол сонымен қатар шешімнің себептерін жазуға жауапты (барлық жағдайларда жазбаша түсіндіру талап етіледі). Трибунал судьялары «Лорд-канцлер лайықты деп санайтын» заң тәжірибесіне ие болуы керек және сот тағайындау комиссиясы тағайындайтын сот қызметкерлері болып табылады. Олар көбінесе солиситорлар немесе адвокаттар сияқты тәжірибелі заңгерлер, бірақ «шешілген пациенттер тобындағы» (RPP) (сонымен қатар сот-медициналық істер деп те аталады) істерде деңгей округтік судьяның немесе одан жоғары болуы тиіс. Трибунал судьяларының көпшілігі – жалақы төленетін судьялар (яғни толық уақыт адвокат немесе солиситор болып жұмыс істеп, сонымен қатар жартылай штат бойынша судьялық қызмет атқаратындар). Бұған қоса, Лондон (Royal Courts of Justice) және Манчестерде орналасқан толық уақытты Трибунал судьялары («Ауданылық Трибунал судьясы») да бар. Оларға жүгіну тәртібі (жазбаша және сот отырысы кезінде) – «Судья».

Мамандандырылған мүшесінің (мамалды мүшесінің) рөлі

Мамандандырылған мүше Трибунал ережелеріне сәйкес Трибуналға бақылау және тепе-теңдік функциясын атқарады. Ол заң және медицина салаларының маманы болмайды, бірақ заңгерлік немесе денсаулық сақтау білімі болуы мүмкін. Көптеген мамандандырылған мүшелер – кем дегенде 5-7 жыл тәжірибесі бар, психикалық денсаулық саласында тәжірибелі дәрігерлер немесе терапевтер. Олардың көпшілігі психикалық денсаулық саласында жоғары білім алған, психология немесе сот-медициналық сараптама (RPP жағдайларында) бойынша ғылыми дәрежеге ие болуы мүмкін. Мамандандырылған мүшелер психикалық денсаулық саласындағы, денсаулық сақтау және/немесе әлеуметтік қызметтердегі кәсіби тәжірибе туралы кең білімге ие. Мүшелер Ұлттық денсаулық сақтау қызметінен (NHS), қоғамдық ұйымдардан, ересектерге арналған әлеуметтік қызметтерден немесе жеке денсаулық сақтау секторынан таңдалуы мүмкін. Мамандандырылған мүшелерге психикалық денсаулықты әлеуметтік қызметкерлері, пробация қызметкерлері, бекітілген психикалық денсаулық мамандары, психологтар, психикалық денсаулық медбикелері және еңбек терапевтері кіруі мүмкін. Ол Трибуналдың басқа мүшелеріне денсаулық сақтау және әлеуметтік қамқорлық мәселелері, сондай-ақ денсаулық сақтау саласының құқықтық мәселелері (мысалы, тәжірибе кодекстері, ең жақсы тәжірибелер және т.б.) бойынша ақпарат бере алады. Әдетте, мамандандырылған мүшелер 5 жыл мерзімге тағайындалады және бұл мерзім 70 жасқа толғанға дейін 5 жыл сайын қайта қаралады.

Медициналық қызметкердің рөлі (Медициналық қызметкер)

Медициналық мүше екі қызмет атқаруға міндетті. Сот ережелеріне сәйкес, олар сот отырысынан бұрын пациентті тексеруі және пациенттің психикалық жағдайы туралы пікір қалыптастыру үшін қажет деп санайтын барлық қадамдарды жасауы керек. Англияда іс қарау үшін медициналық тексеру міндетті емес. Сот отырысында олар, Трибуналдың басқа мүшелерімен бірге, пациенттің қамауда қалғанда немесе амбулаторлық емдеу ордерінде қалғанда шешім қабылуына жауапты. Егер медициналық мүшенің пациент туралы пікірі басқа медициналық куәгерлердің пікірінен едәуір өзгеше болса, онда бұл туралы тыңдаудың басында хабарлау қажет. Себебі, егер Трибунал мүшелері отырыста барлық тараптармен бөліспеген ақпаратты ескерсе, бұл әділ болмайды және табиғи әділеттіліктің негізгі қағидасына қайшы келеді. Медициналық мүше, әдетте, бірнеше жыл тәжірибесі бар кеңесші психиатр болып табылады. Ол Трибуналдың басқа мүшелеріне кез келген медициналық мәселелер бойынша кеңес бере алады. Медициналық мүшелер көбінесе кем дегенде 7 жыл тәжірибесі бар аға дәрігерлер болып табылады және көбінесе Консультант деңгейінен шақырылады. Әдетте, медициналық мүшелер 5 жыл мерзімге тағайындалады және бұл мерзім 70 жасқа толғанға дейін 5 жыл сайын қайта қаралады.

Соттың іс жүргізу барысы

Трибуналдар жабық отырыстарда өтеді. COVID-19 пандемиясына дейін тыңдаулар науқастың ұсталған ауруханасында немесе қоғамдық бөлімшесінде өткізілетін. Пандемия кезінде тек бейне тыңдаулар ғана қолданылды. Пандемиядан кейін көптеген тыңдаулар үшін бейне тыңдаулар пайдаланылады, бірақ науқастар мен олардың заңды өкілдері бетпе-бет тыңдау өткізуге құқылы. Трибунал қажет болған жағдайда тыңдауды бетпе-бет форматта да белгілей алады. Орналасқан жерін ескермесек, трибуналдар сот отырыстарына ұқсайды, онда тиісті куәгерлер кезекпен сөз сөйлейді. Оларға ұсталған адам, оның адвокаты, ауруханада ұсталған адамның күтіміне жауапты көпсалалы команда мүшесі, жауапты клиник немесе ЖК (әдетте кеңесші психиатр), аурухананың медбикелер құрамының өкілі және Мақұлданған психикалық денсаулық сақтау маманы (AMHP) кіреді. Сонымен қатар, ЖК және AMHP (немесе көбінесе пациенттің күтім координаторы) трибунал отырысынан бұрын адамның денсаулық жағдайы туралы жазбаша есептерді ұсынуға міндетті. Егер ұсталған адам стационарда жатса, медбике де жазбаша есеп ұсынады.

Қаулы қалай қабылданады

Соттың әрбір мүшесі құқықтық мәселелер, процедура және істің мәні бойынша тең үн қосуға құқылы. Барлық мүшелер шешім қабылдауға қатысады және судья шешімнің жазбаша түсіндірмесін дайындауға міндетті, бірақ бұл басқа мүшелердің үлесін ескергеннен кейін ғана жасалады. Мүшелердің барлығы келіспесе, Сот мүшелерінің көпшілігі қабылдаған шешім Сот шешімі ретінде қабылданады. Сот істі және науқасты сол күні ұсынылған күйінде қарастырады. Сот тұтқындауға себеп болған жағдайларды сұрауға құқылы емес. Сот науқастың ауруханадағы қамалуын тоқтату туралы шешім қабылдайды. Тараптарға сот отырысы аяқталғаннан кейін (топтың ұсынылған материалдар мен дәлелдерді қарау үшін уақыт алғаннан кейін) шешім туралы хабарланады. Барлық жағдайларда судья жағдайды, дәлелдерді, Соттың қорытындыларын және шешімін көрсететін толық жазбаша түсіндірме ұсынады. Сот кейінге қалдырылған босату туралы шешім қабылдауға құқылы, ол шартты болуы мүмкін (мысалы, кейіннен күтім пакеті ұйымдастырылсын). Сот шешімдеріне Жоғарғы Соттың Әкімшілік апелляциялық палатасына немесе сот арқылы Жоғарғы Сотқа шағымдануға болады.

Мәйіттер

Техникалық тұрғыдан алғанда, Психикалық денсаулықты тексеру трибуналы бір ведомстволық емес мемлекеттік органның құрамындағы екі бөлек органнан тұрады. Бірінші орган – 1983 жылғы Психикалық денсаулық туралы заң бойынша ұсталған адамдарға қатысты өтініштерді немесе жолдамаларды қарауға жауапты Сот трибуналы. Трибунал мүшелері Әділет министрлігі тағайындайды. Трибуналдың дамуына жетекшілік ету үшін Сотқа байланыс судьясы тағайындалған. Екінші орган – Психикалық денсаулықты тексеру трибуналының хатшылығы. Онда Денсаулық сақтау министрлігінің қызметкерлері жұмыс істейді және трибуналдардың әкімшілік жұмысын ұйымдастыруға жауапты.

Соттық басқару

Психикалық денсаулық трибуналы – Бірінші деңгейдегі трибуналдың (Денсаулық сақтау, білім беру және әлеуметтік қамтамасыз ету бөлімі) құрамына кіреді. Оны Бірінші деңгейдегі трибунал төрағасы (Денсаулық сақтау, білім беру және әлеуметтік қамтамасыз ету бөлімі) басқарады және ол төрағаның орынбасарын тағайындайды. Төрағаның орынбасарының міндеттеріне нақты тыңдауларға мүшелерді тағайындау, барлық заңнамалық талаптардың орындалуын қадағалау, сот шешімдерін қабылдау және әрбір істің жылдам және әділ қаралуын қамтамасыз ету үшін қажетті бағыттар беру кіреді. Толық уақытты трибунал судьялары оқу судьялары ретінде тағайындалады, олар мүшелерді оқытуды ұйымдастыруға, мүшелердің бағалау және жетекшілік схемасын бақылауға және мүшелердің қызметі туралы шағымдарды қарауға жауапты.

Соттың ұйымдастыруы

Денсаулық сақтау жөніндегі мемлекеттік хатшы Англиядағы трибуналдардың шығыстарын өтеуге, оларға жайғастыру және персоналмен қамтамасыз етуге жауапты. Әкімшілік Лестердегі хатшылық кеңсесінде жүргізіледі. Уэльс Ассамблеясы Уэльстегі трибуналдар үшін ұқсас жауапкершілікке ие, ал әкімшілік Кардиффтегі хатшылық кеңсесінде жүргізіледі. Хатшылықтың барлық қызметкерлері мемлекеттік қызметшілер болып табылады және аурухана органдарынан толыққанды тәуелсіз. Аймақтық төрағалар мен Хатшылық трибунал процесінің барлық кезеңдері қатаң басқарылуын қамтамасыз ету үшін тығыз байланыста жұмыс істейді. Ішкі істер министрлігінің рөлі тек "шектеулі пациенттерге" қатысты істермен ғана шектеледі. Трибуналдар барлық мемлекеттік органдардан тәуелсіз жұмыс істейді.

Шешімдердің әділдігі

2017 жылы жүргізілген зерттеуде бірқатар факторлар мен МДТ шешімдерінің нәтижелері арасындағы байланыс қарастырылды: Зерттеу авторы «олардың нәтижелері МДТ шешімдерінің жас, жыныс, этникалық тегі, психикалық денсаулық диагнозы немесе тіпті жасалған қылмыс бойынша жасай алмайтынын көрсетеді», емес, оның орнына «палатадағы ашулы мінез-құлық, ауызша агрессия және физикалық зорлық-зомбылық деңгейін төмендету, ескелген емханадан тыс демалысқа жету және HCR 20 тәуекелдік бағалауындағы нақты мәселелерді шешу арқылы» пациенттердің босатылу мүмкіндігі артады деп түйіндеді.