Кіріспе
Философиялық ілім. Верификационизм, сонымен қатар тексеру принципі немесе мағынаның тексерілу критерийі деп аталады, – мәлімдеме эмпирикалық тұрғыдан тексерілген жағдайда ғана (яғни сезімдер арқылы расталған) немесе логикалық шындық болса (мысалы, тавтологиялар) ғана мағыналы деген философиялық ілім. Верификационизм метафизика, теология, этика және эстетика салаларындағы мәлімдемелерді танымдық тұрғыдан мағынасыз деп қарастырады. Мұндай мәлімдемелер эмоцияларға немесе мінез-құлыққа әсер ету арқылы мағыналы болуы мүмкін, бірақ шындық құндылығын, ақпаратты немесе фактілік мазмұнды жеткізу жағынан емес. Верификационизм – логикалық позитивизмнің орталық тақырыбы болды, бұл талдамалық философиядағы қозғалыс, ол 1920 жылдары философия мен ғылымды ортақ натуралистік білім теориясы негізінде біріктіруді көздеген философтардың күшімен пайда болды.
Verificationism, also known as the verification principle or the verifiability criterion of meaning, is the philosophical doctrine which asserts that a statement is meaningful only if it is either empirically verifiable (i. e. confirmed through the senses) or a truth of logic (e. g., tautologies). Verificationism rejects statements of metaphysics, theology, ethics, and aesthetics, as cognitively meaningless. Such statements may be meaningful in influencing emotions or behavior, but not in terms of conveying truth value, information, or factual content. Verificationism was a central theme of logical positivism, a movement in analytic philosophy that emerged in the 1920s by philosophers who sought to unify philosophy and science under a common naturalistic theory of knowledge.
Шығу тегі
Ғылыми теорияны кейбір тексерілетін тәжірибеге негіздеуге ұмтылған алғашқы философиялық принциптер американдық прагматист К.С. Пирс және француздық конвенционалист Пьер Дюхемнің еңбектерінде табылатын болғанымен, верификационизм жобасын логикалық позитивистер бастады. Олар 1920 жылдары Берлин және Вена үйірмелерінен туындап, философиялық әңгімелердің өздерінің түсінігінде эмпирикалық ғылым сияқты авторитетті және мағыналы болуына мүмкіндік беретін эпистемология іздеді. Логикалық позитивистер когнитивтік мағыналылықтың тексерілетін критерийін Л. Витгенштейннің 1921 жылғы «Трактат» кітабында баяндалған тіл философиясынан алды және Бертран Расселдің жетекшілігімен математика мен логиканы семантикалық конвенциялар деңгейіне дейін төмендетуге бағытталған аналитикалық-синтетикалық айырмашылықты қайта формулиреуге тырысты. Бұл верификационизм үшін маңызды болды, себебі логика мен математика әйтпесе синтетикалық априорлы білім ретінде жіктеліп, верификационизм тұрғысынан «мағынасыз» деп есептелер еді. Дэвид Юм, Огюст Конт және Эрнст Махтың эмпирицизміне, сондай-ақ соңғы екеуінің позитивизміне сүйенген олар, Имануил Канттың кейбір көзқарастарын қабылдады және ғылымның үлгісі ретінде Альберт Эйнштейннің жалпы салыстырмалылық теориясын қарастырды.
Қайта қаралулары
Вена шеңберіндегі логикалық позитивистер тексеру критерийінің тым қатаң екенін бірте-бірте мойындады. Атап айтқанда, әмбебап жалпыламалар эмпирикалық тұрғыдан тексерілмейді, сондықтан верификацизм тұрғысынан ғылым мен ақыл-ойының кең салалары, мысалы ғылыми гипотезалар, мағынасыз болып қалар еді. Рудольф Карнап, Отто Нейрат, Ханс Хан және Филипп Франк тексеру критерийін мүмкіндігінше кеңейтуді көздеген топқа жетекшілік етті, осылайша «эмпиризмді либералдау» деп аталатын қозғалысты бастады. Мориц Шлик пен Фридрих Вайсман қатаң верификацизмді сақтап қалған «консервативті қанатты» басқарды. Шлик әмбебап жалпыламаларды тексерілетін мәлімдемелерді тудыруға болатын «ережелер» жиынтығына дейін тоғытуға тырысты, ал Хан тексерілетіндік критерийі толыққанды тексерілуді талап етпеуі керек деп ұсынды. Либералдау қозғалысы қолдаған басқа да идеялардың қатарында физикализм (Махтың феноменализміне қарсы), фундаментализмге қарсы когерентизм, сондай-ақ прагматизм мен фалибилизм болды. 1936 жылы Карнап тексеруден растауға көшуді ұсынды. Сол жылы А. Дж. Айердің «Тіл, шындық және логика» атты еңбегі жарық көрді, онда ол екі түрлі тексеруді ұсынды: күшті және әлсіз. Бұл жүйе толыққанды тексеруді қолдады, бірақ тексерілу мүмкін болмаған жағдайларда ықтималдыққа мүмкіндік берді. Айер сонымен қатар практикалық және теориялық тексеруді ажыратып көрсетті. Теориялық тұрғыдан алғанда, іс жүзінде тексерілмейтін ұсыныстар, егер оларды қағидатта тексеруге болады болса, мағыналы болып саналады.
Сындар
Верификационизмді кейбір философтар сынға алды, мысалы, Карл Поппер, Вена университетінің тағы бір түлегі, бірақ Вена шеңберінің мүшесі емес. Поппер верификационизммен байланысты үш негізгі мәселені анықтады: Верификационизм "барлық қарлығаштар ақ" сияқты жалпыламалауларды мағынасыз деп есептейді. Поппердің пікірінше, жалпыға бірдей мәлімдемелерді растау мүмкін болмаса да, олардың жалған екенін дәлелдеуге болады. Сонымен қатар, Поппер универсалдардың ғылыми тұрғыдан пайдалы болуы мүмкін екенін айтады. Верификационизм кейбір анық жалған экзистенциалдық мәлімдемелерді, мысалы, "адам-құбыжықтар бар" дегенді ғылыми мағыналы деп санауға мүмкіндік береді, себебі оларды әлі іздемеген бір жерден табуға болады. Өзінің логикасы бойынша, верификационизмнің мәні жоқ, өйткені оны эмпирикалық түрде тексеру мүмкін емес. «Ғылыми білімнің логикасында» (1959) Поппер гипотезаның ғылыми екенін анықтау үшін жалғандықты жолсыз әдіс ретінде ұсынды, бірақ бұл верификационизмді қайта қарау ретінде дұрыс түсініксіздікке ұшырады. Альберт Эйнштейн мен Зигмунд Фрейдтің қарама-қарсы көзқарастарымен танысқан Поппер жалғандықты мағына туралы теория ретінде емес, ғылымға тән стандарт ретінде ұсынды. Поппер ғылыми гипотезалардың толыққанды растала алмайтынын, сондай-ақ Рудольф Карнаптың тезисі бойынша «бекітілмейтінін» айтты. Ал псевдоғылымның өкілдері қорытындыға келіп, одан кейін өз талаптарын растау үшін ақпарат іздейді. Ғалымдар болса, қолда бар мәліметтерге сүйене отырып, ең мүмкін болатын түсіндірмені көрсету үшін гипотезаны пайдаланады және гипотезаны бұрыс екенін дәлелдеуге тырысады, осылайша білімді дамытуды жалғастырады. 1958 жылы Норвуд Хансон тікелей бақылаулардың да теориялық бағыттар мен шектеулермен жиналып, сұрыпталып, баяндалуы керектігін түсіндірді, бұл күту мен түсіндірудің көкжиегін анықтайды, яғни бақылаулық есептер ешқашан бейтарап болмайды, олар теориямен байланысты. Томас Кунның 1962 жылғы «Ғылыми революциялардың құрылымы» атты маңызды еңбегі фундаменталдық физикадағы революциялық ғылыммен құлатылған ғылым парадигмаларын анықтады, бұл ғылыми фундаментализмге деген сенімді күйретіп, оны верификационизмге қате атрибуциялады. 1967 жылы XX ғасыр философиясының жетекші тарихшысы Джон Пассмор «Логикалық позитивизм өліп қалды, немесе философиялық бағыттың өлгені сияқты» деп жазды. Логикалық позитивизмнің құлдырауы постпозитивизм дәуірін басталды, онда Поппердің адам білімін гипотетикалық, үнемі дамитын және өзгеріске ашық деп қарауы басымдық алды. Одан оның негізгі кемшіліктері неде деген сұраққа ол «оның барлығы дерлік жалған» деп жауап берді.
Verificationism rejects universal generalizations, like "all swans are white," as meaningless. Popper argues that while universal statements cannot be verified, they can be proven false. Further, Popper argues that universals can be scientifically useful. Verificationism allows for some obviously false existential statements, such as "werewolves exist," to be classified as scientifically meaningful because one could possibly find one somewhere that they have not yet looked. By its own logic, the verificationism is meaningless because it cannot be empirically verified. In The Logic of Scientific Discovery (1959), Popper proposed falsifiability as a preferable method for determining if a hypothesis is scientific, though it has been misunderstood as a revision of verificationism. Informed by the contrasting approaches of Albert Einstein and Sigmund Freud, Popper proposed falsifiability as a standard specific to the sciences, rather than as a theory of meaning. Popper regarded scientific hypotheses to be never completely verifiable, as well as not "confirmable" under Rudolf Carnap's thesis. It is pseudoscientists that come to a conclusion and seek out information to verify their claim. Scientists, on the other hand, use a hypothesis to indicate the most likely possible explanation based on current data, and they seek to prove the hypothesis wrong so that they can continue to learn. In 1958, Norwood Hanson explained that even direct observations must be collected, sorted, and reported with guidance and constraint by theory, which sets a horizon of expectation and interpretation, how observational reports, never neutral, are laden with theory. Thomas Kuhn's landmark book of 1962, The Structure of Scientific Revolutions—which identified paradigms of science overturned by revolutionary science within fundamental physics—critically destabilized confidence in scientific foundationalism, a theory commonly, if erroneously, attributed to verificationism. In 1967, John Passmore, a leading historian of 20th century philosophy, wrote, "Logical positivism is dead, or as dead as a philosophical movement ever becomes". Logical positivism's fall heralded postpositivism, where Popper's view of human knowledge as hypothetical, continually growing, and open to change ascended, was asked what he saw as its main defects, and answered that "nearly all of it was false".