Санскриттің Батыс ғылымындағы орны және зерттелу тарихы
Sanskrit studies
Санскрит тілі мен әдебиетін батыс ғалымдары 18 ғасырдан бері зерттеп келеді. Үнді-Еуропа тілдерін салыстыруда маңызды рөл атқарады. Филология, грамматика зерттеулері жалғасуда.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Санскрит тілі мен әдебиетіне арналған зерттеулер
Studies devoted to Sanskrit language and literature
Санскрит тілі 18 ғасырдың соңынан бері батыс ғалымдары тарапынан зерттеледі. 19 ғасырда санскритті зерттеу Үнді-Еуропа тілдерінің салыстырмалы тіл білімі саласының дамуында шешуші роль атқарды. Британдық үстемдік кезеңінде (1857–1947 жж.) батыс ғалымдары қолжазба нысанда сақталған көптеген санскрит мәтіндерін өңдеді. Санскрит грамматикасы мен филологиясын зерттеу индология және Үнді-Еуропа зерттеулері салаларында маңыздылығын сақтап келеді.
Sanskrit has been studied by Western scholars since the late 18th century. In the 19th century, Sanskrit studies played a crucial role in the development of the field of comparative linguistics of the Indo European languages. During the British Raj (1857–1947), Western scholars edited many Sanskrit texts which had survived in manuscript form. The study of Sanskrit grammar and philology remains important both in the field of Indology and of Indo European studies.
Тарих
Батыс әлемінде санскриттің зерттелуі 17 ғасырда басталды. 1779 жылы Натаниел Брасси Халхед vivādārṇavasetu деп аталатын заң кодексін парсы тілінен аударды және оны A Code of Gentoo Laws деп жариялады. 1785 жылы Чарльз Уилкинс «Бхагавад-гитаның» ағылшын тіліне аудармасын шығарды, бұл санскрит кітабының еуропа тіліне тікелей аударылған алғашқы мысалы болды. 1786 жылы екі жыл бұрын Азиялық қоғамды құрған сэр Уильям Джонс үшінші жылдық лекциясын оқыды; ол жиі сілтеме жасайтын «филолог» деген сөзге тоқталып, санскрит, ежегі грек және латын тілдерінің ұқсастықтарын атап өтті – бұл оқиға салыстырмалы тіл білімі, үнді-еуропалық зерттеулер және санскрит филологиясының бастауы деп есептеледі. Франц Бопп және басқалардың жұмысынан кейін бұл индоевропа тілдерінің ортақ бастауы протоиндоевропалық деп аталды. 1789 жылы Джонс Калидасаның «Сакунтала» туындысының аудармасын жариялады. Аударма көптеген адамдардың, әсіресе Гётедің қызығушылығын тудырды, ол санскрит пьесасы «Шакунталаға» деген құрметін білдірді:
The study of Sanskrit in the Western world began in the 17th century. In 1779 a legal code known as vivādārṇavasetu was translated by Nathaniel Brassey Halhed from a Persian translation, and published as A Code of Gentoo Laws. In 1785 Charles Wilkins published an English translation of the Bhagavad Gita, which was the first time a Sanskrit book had been translated directly into a European language. In 1786 Sir William Jones, who had founded The Asiatic Society two years earlier, delivered the third annual discourse; in his often cited "philologer" passage, he noted similarities between Sanskrit, Ancient Greek and Latin—an event which is often cited as the beginning of comparative linguistics, Indo European studies, and Sanskrit philology. This common source of the Indo European languages eventually came to be known as Proto Indo European, following the work of Franz Bopp and others. In 1789 Jones published a translation of Kālidāsa's The Recognition of Sakuntala. The translation captured the admiration of many, notably Goethe, who expressed his admiration for the Sanskrit play Shakuntala:
Гёте өзінің «Фауст, бірінші бөлім» пьесасы үшін осы пьесадан бір элементті алды. 1818 жылы жазылған «Еркіндік және өкілдік ретінде әлем» еңбегінің кіріспесінде Артур Шопенгауэр былай деді: «Упанишадтар арқылы бізге ашылған [Ведаларға] қол жеткізу, менің ойымша, осы жас ғасырдың бұрынғы ғасырлардан басымдығы, себебі санскрит әдебиетінің әсері он бесінші ғасырда грек әдебиетінің жаңаруынан кем болмайды деп сенемін». Ирландиялық ақын Уильям Батлер Йейтс де санскрит әдебиетінен шабыттанды. Алайда санскрит әдебиетінің әлемін ашу неміс және британдық ғалымдар мен зиялылардың шегінен асып, тіпті гуманитарлық ғылымдардан да шықты. Генри Дэвид Торо «Бхагавад-гитаның» ізгі қабылдаушысы болды, ал Ральф Уолдо Эмерсон да санскрит әдебиетінің ықпалына түсті. Периодтық кесте пайда болған кезде ғалымдар әлі ашылмаған элементтерді атау үшін санскрит сандық префикстерін қолданды (Менделеевтің болжамдық элементтеріне қараңыз). 1933 жылы Берклиде Ж. Роберт Оппенгеймер индуолог Артур В. Райдермен кездесіп, санскритті үйренді. Ол «Бхагавад-гитаны» түпнұсқа тілінде оқыды. Кейін ол оны өмір философиясын қалыптастырудағы ең маңызды кітаптардың бірі деп атады, ал Тринити тестіне сілтеме жасай отырып, «Бхагавад-гитадан» алынған «Енді мен өлімге айналдым, әлемдерді жойғыш» деген цитатасы кеңінен танымал. 19 ғасыр батыстық санскрит зерттеулерінің алтын ғасыры болды, ал осы саланың көптеген көрнекті өкілдері (Уитни, Макдоннелл, Монир Уильямс, Грассман) жеке таныс болды. Батыста санскриттің ең танымал мысалы, сонымен қатар оның соңғы шаңырағы болды. Үнді философиясы мен санскритті Ланманмен оқыған Т. С. Элиот «Шөлді жерді» санскритпен аяқтады: «Шантих Шантих Шантих».
Goethe went on to borrow a device from the play for his Faust, Part One. In the introduction to The World as Will and Representation, written in 1818, Arthur Schopenhauer stated that "the access to [the Vedas], opened to us through the Upanishads, is in my eyes the greatest advantage which this still young century enjoys over previous ones, because I believe that the influence of the Sanscrit literature will penetrate not less deeply than did the revival of Greek literature in the fifteenth century". The Irish poet William Butler Yeats was also inspired by Sanskrit literature. However, the discovery of the world of Sanskrit literature moved beyond German and British scholars and intellectuals — Henry David Thoreau was a sympathetic reader of the Bhagavad Gita — and even beyond the humanities. Ralph Waldo Emerson was also influenced by Sanskrit literature. In the early days of the Periodic Table, scientists referred to as yet undiscovered elements with the use of Sanskrit numerical prefixes (see Mendeleev's predicted elements). J. Robert Oppenheimer in 1933 met the Indologist Arthur W. Ryder at Berkeley and learned Sanskrit. He read the Bhagavad Gita in the original language. Later he cited it as one of the most influential books to shape his philosophy of life, and his quotation from the Bhagavad Gita "Now, I become Death, the destroyer of worlds." in reference to the Trinity test is well known. The nineteenth century was a golden age of Western Sanskrit scholarship, and many of the giants of the field (Whitney, Macdonnell, Monier Williams, Grassmann) knew each other personally. Perhaps the most commonly known example of Sanskrit in the West was also the last gasp of its vogue. T. S. Eliot, a student of Indian Philosophy and of Sanskrit under Lanman, ended The Waste Land with Sanskrit: "Shantih Shantih Shantih".
Қазіргі қолданылуы және зерттелуі
Санскрит тілі көптеген Батыс университеттерінде Оңтүстік Азияны зерттеу және/немесе тіл білімі кафедраларында оқытылады. Бұдан өзге, ол Батыстағы индуист ғибадатханаларында құлшылық ету кезінде қолданылады, себебі индуистік діни тіл болып табылады, және шетелде тұратын индуистер арасында санскритті жаңғыртуға бағытталған әрекеттер жүргізілуде. Сол сияқты, Йога Сутрасын түсінуге тілдің көмегі тиімді деп санайтын көптеген Батыс йога шеберлерінің арасында да санскритті оқу кең таралған. Жақында, бір ислам институтының оқу жоспарына санскритті қосуы ірі ұлттық жаңалықтар мен БАҚ назарына ілікті. Институттың инновациялық тәсілі баспасөзде кеңінен жарияланды. Институт Оңтүстік Үндістанның Керала штатындағы Триссур қаласында орналасқан.
Sanskrit is taught in many South Asia Studies and/or Linguistics departments in Western universities. In addition to this, it is also used during worship in Hindu temples in the West, being the Hindu liturgical language, and Sanskrit revival attempts are underway amongst expatriate Hindu populations. Similarly, Sanskrit study is also popular amongst the many Western practitioners of Yoga, who find the language useful in understanding the Yoga Sutra. An Islamic institute's unique inclusion of Sanskrit in its syllabus has recently caught the attention of major national news and media outlets. The institute's innovative approach has received widespread coverage in the press. The Institute is located in Thrissur, Kerala, South India.