Кіріспе

Италияның ұлттық эмблемасы

Италия Республикасының эмблемасы жаңадан құрылған Италия Республикасы 1948 жылдың 5 мамырында ресми түрде қабылдады. Көбінесе герб (немесе итальян тілінде stemma) деп аталғанымен, ол эмблема болып табылады, себебі ол дәстүрлі геральдикалық ережелерге сәйкес жасалмаған. Эмблема Италия үкіметі тарапынан кеңінен қолданылады. Римдік гүл шоғының пішініндегі эмблемада Италияның ең көне ұлттық символы – ақ бес қырлы жұлдыз, Stella d'Italia ("Италия жұлдызы", ағылш. "Star of Italy") бейнеленген, ол грек-рим дәстүріне дейін жетеді және жұқа қызыл жиекпен шеңберленген. Бұл жұлдыз сол жақтағы зәйтүн бұтағы мен оң жақтағы емен бұтағының арасында тұрған бес спицалы тік дөңгелекке орналасқан; бұтақтар қызыл лентамен байланысқан, ал лентада Римнің тікбұрышты әріптерімен "REPVBBLICA ITALIANA" деген жазу бар. Бұрын Италия Корольдігінде қолданылған Савойлар әулетінің гербі – қызыл фонға күміс айқыш, ал екі жағында алтын түсті арыстан бейнесі фашистік кезеңде фасциямен алмастырылды.

Сипаттама

Эмблеманың орталық элементі – бес қырлы жұлдыз, сонымен қатар «Италия жұлдызы» (Stella d'Italia) деп аталады, ол Италияның ең көне ұлттық символы болып табылады, себебі оның тарихы ежелгі Грецияға дейін жетеді. Бұл тарихи дәуірде Италия Венера жұлдызымен байланысты болды, өйткені ол Грек түбегінің батысында орналасқан. Күн батқаннан кейін Венера кейде батысқа қарай көкжиекте көрінеді. Бұл Италияның дәстүрлі символдық бейнесі, Рисоргиментодан бері қарай Италияның дәстүрлі иконографиясына сілтеме жасайды – мұнаралы тәжбен қоршалған және жарқын Италия жұлдызымен биік тұрған әдемі әйел бейнесі. Жұлдыз республикалық жаңғыртудың алғашқы марапаты – Италияның бірлігі жұлдызы орденін белгіледі және бүгінгі күнге дейін Қарулы Күштерге қатыстылығын көрсетеді. Республикалық эмблемада Италия жұлдызы еңбекті бейнелейтін болат тісті дөңгелекке орналасқан, ол республиканың негізі болып табылады. Италия Конституциясының 1-бабында мынадай жазылған:

Дегенмен, еңбекке жасалған бұл сілтемені мемлекет оны егжей-тегжейлі қорғауға міндетті заңдық ереже ретінде түсінбеу керек, керісінше, итальяндық қоғамның негізін құрайтын еңбекке байланысты принципке сілтеме ретінде қарастыру керек. Екінші абзацта, тек халыққа егемендік беріледі, бұл республиканың демократиялық сипатын анықтайды. Тісті дөңгелек Анголаның туы мен эмблемасында, Португалия империясының отаршылдықтан азат ету процесінен қалған Мозамбик эмблемасында, сондай-ақ Италияның Ассаго, Кафассе және Чиесина Уззанезе коммуналарының гербтерінде де кездеседі. Тісті дөңгелек пен Италия жұлдызынан құралған жиынтық оң жақта орналасқан емен бұтағымен шеңберленген, ол итальяндықтардың күші мен қадір-қасиетін символдайды (латын тіліндегі «robur» сөзі еменді де, рухани және физикалық күшті де білдіреді), ал сол жақта зәйтүн бұтағы орналасқан, ол Италияның ішкі және халықаралық деңгейдегі бейбітшілікке деген ниетін көрсетеді. Соғыс жағдайындағы ерекше ереже ретінде екі палатаның өкілеттік мерзімі Конституцияның 103-бабында көрсетілгендей, бес жылдық мерзімнен тыс, ерекше жағдайларда ұзартылуы мүмкін.

Қарулы күштер

Италияның әскери-теңіз туы 1947 жылдан бері ұлттық туға Marina Militare қарулары бейнеленген нұсқасынан тұрады. Қалқан төрт бөлікке бөлінген, бұл Италияның төрт теңіз республикасы немесе ұлы талассократияларын символдайды: Венеция (сол жақта жоғарыда арыстанның жүрісімен бейнеленген), Генуя (оң жақта жоғарыда), Амальфи (сол жақта төменде) және Пиза (олардың сәйкес кресттерімен бейнеленген). Сауда флоты (және теңіздегі жеке азаматтар) азаматтық туды қолданады, ол қабырға тәжінің және Евангелиені ашық ұстаған арыстанның болмауымен ерекшеленеді, оның үстінде «PAX TIBI MARCE EVANGELISTA MEVS» деген жазуы бар, қылыштың орнына. Әскери-теңіз күштерінің ежелгі Римдегі бастауын мойындау үшін 1939 жылы адмирал Кавагнари «Рим Сенатының теңіз компанияларының басшыларына, шетелдегі жерлер мен қалаларды бағындырғандарға берген құрмет пен құндылықтың белгісі» – рострата тәжін ұсынды. Қаруды алғаш қолданар алдында Савойлық қалқанды фасциялармен шеңберленген кіші қалқан алынып тасталды. Италия армиясы, Әуе күштері (Aeronautica Militare) және Карабниерлер корпусы (Arma dei Carabinieri) сондай-ақ Италияның әрбір муниципалитетінің, провинциясының және аймағының өзіндік гербтері бар.

Италия Корольдігі (Наполеондық)

Италия Корольдігі – 1805 жылы француз императоры Наполеон I Солтүстік Италияда құрған Францияға тәуелді мемлекет. Оның ерекше гербі болды, ол Бонапарт әулетінің гербінен және түрлі итальяндық аймақтардың элементтерінен тұрды. Наполеон 1814 жылы Франция және Италия тақтарынан бас тартқаннан кейін бұрынғы монархиялар кезең-кезеңімен қайта орнатылды, ал 1815 жылғы Париж шартынан соң қалған бөлігі Австрия империясына қосылды.

Италия Корольдігі

1848 және 1861 жылдар аралығындағы оқиғалар тізбегі Италияның тәуелсіздігі мен бірігуіне әкелді (Венеция, Рим, Тренто және Триест, немесе Италия irredenta, олар 1866, 1870 және 1918 жылдары Италияның қалған бөлігімен біріктірілді); Италия тарихының бұл кезеңі Рисоргименто, яғни қайта жандану деп аталады. Осы кезеңде жасыл, ақ және қызыл үш түсті ту итальян халқының еркіндік пен тәуелсіздікке ұмтылуын білдіретін символына айналды. Савой әулетінің гербімен безендірілген итальяндық үш түсті ту алғаш рет 1848 жылы Сардиния Пьемонт Корольдігі (Regno di Sardegna Piemonte) әскерінің соғыс туы ретінде қабылданды. Ломбард-Венеция халқына арналған жарлығында Карл Альберт: «Италияның бірігуіне деген адалдығымызды сыртқы белгілермен нақтырақ көрсету үшін, біздің әскерлеріміз Италияның үш түсті туына Савой гербін қоюын қалаймыз» деді. Гербтің ақ түсті байрақпен араласуына байланысты, оның жиегі көк түспен шектелді, көк түс – әулеттік түс. 1861 жылдың 15 сәуірінде Джузеппе Гарибальди бастаған «Мыңдық экспедициясы» жеңіліске ұшырағаннан кейін Екі Сицилия Корольдігі (Regno delle Due Sicilie) Италия Корольдігіне (Regno d'Italia) қосылды, осы ту және Сардиния гербі жаңадан құрылған корольдіктің рәміздері деп жарияланды. 1870 жылдың 4 мамырында, тоғыз жыл өткен соң, Consulta Araldica герб туралы жарлық шығарды. Сардиния гербіндегідей, екі арыстан қалқанды қолдап тұрды, бірақ олардың орнына енді бүкіл Италияны білдіретін Савой кресі (туда жазылғандай) болды, оның үстінде тәжді қалқан және оның айналасында Савой әскери орденінің, Савой азаматтық орденінің, Италия Тажы орденінің (1868 жылдың 2 ақпанында құрылған), Әулие Маврикий және Лазарь орденінің және Ең қасиетті Хабарландырудың жоғарғы орденінің (FERT ұранымен) ленталары ілінді. Арыстандар ұлттық туымен әсемделген найзаларды ұстады. Қалқаннан патшалық мантия түсіп, Stellone d'Italia астындағы шатырмен қоршалды, ол ұлтты қорғауға арналған. Жиырма жылдан кейін, 1890 жылдың 1 қаңтарында гербтің сыртқы пішіні Сардиния гербіне сәйкес сәл өзгертілді. Қасқыр мен найзалар жойылды, ал тәж қалқаннан шатырға көшірілді, енді айқыш пен гүлдермен тігілді. Ломбардияның темір тәжі савойлық дәстүрлі гербтің (қанатты арыстанның басы) астында орналастырылды, ол бұрынғы Сардиния гербінен Савой туымен бірге Италия жұлдызының орнын басты. Бұл герб Италия Республикасы құрылғанға дейін 56 жыл бойы ресми түрде қолданылып, бүгінге дейін Савой әулеті басшысының династиялық гербі ретінде сақталды. 1929 жылдың 11 сәуірінде Муссолини Савой арыстандарын Ұлттық фашистік партия гербінен алынған фасциялармен ауыстырды. Алайда, оның 1943 жылдың 25 шілдесіндегі қызметтен алынуы мен тұтқындалуынан кейін, 1946 жылдың 2 маусымында мемлекеттік құрылым туралы референдум өткеннен кейін жаңа Италия Республикасының эмблемасы қабылданғанға дейін бұрынғы нұсқа қысқа мерзімге қайта орнатылды. Бұл Италияда Республика күні ретінде тойланады.

Италия Социалдық Республикасы

Солтүстік Италиядағы қысқа ғұмырлы нацистік марионеттік мемлекеттің, Repubblica Sociale Italiana (Италияның әлеуметтік республикасы) немесе, көбінесе Сало Республикасы деп белгілі болған, нышаны – биліктегі Республикалық Фашистік Партияның күміс бүркіті болды. Бүркіт үш түсті туды қысқасып ұстаған, ал қалқан фасцелермен безендірілген. Италия фашизмі өз атын фасцеден алды, ол билікті және/немесе "бірлік арқылы күштілікті" көрсетеді. Фасце Рим империясының билігін (imperium) бейнелеу үшін қолданылған және осылайша лайықты геральдикалық символ саналған. Сонымен қатар, рим легиондары өздерімен бірге aquila, яғни құс бүркітін әскери ту ретінде алып жүрген. Бұл қалқан 1927 жылдан 1929 жылға дейін Корольдік нышанымен бірге көрсетілді, содан кейін екеуінің де элементтерін біріктіру үшін өзгертілді. 1945 жылдың 25 сәуірінде, Festa della Liberazione күні аталып өтілетін күні, Бенито Муссолини үкіметі құлап кетті. Италияның әлеуметтік Республикасы жеке мемлекет ретінде бір жарым жылдан астам уақыт өмір сүрді.

Италия Республикасы

Жаңа Италия Республикасын эмблемамен қамтамасыз ету туралы шешімді 1946 жылдың қазан айында Альсиде Де Гаспери үкіметі қабылдады. Дизайн қоғамдық конкурс арқылы таңдалды, онда саяси партиялардың эмблемаларына тыйым салынды және «жер мен қалалар сезімінен шабыттанған» Stellone d'Italia («Италияның ұлы жұлдызы») қосылуы талап етілді. Бес жеңімпазға эмблема дизайнына қосымша талаптар қойылды: «мина тәжі сияқты биік тәжбен» айналған сақина жасау, итальян жапырақтары мен гүлдерімен безендірілген. Төменде теңіздің бейнесі, ал жоғарыда алтын жұлдыз, итальян тілінде «Unità e Libertà» немесе «Бірлік және бостандық» деген жазу орналастырылуы керек еді. Жеңімпаз Паоло Пашето болды, ол 1914 жылдан 1948 жылға дейін Римдегі Көркемөнер институтының профессоры болған, ал дизайн 1947 жылдың ақпан айында Виа Маргуттадағы көрмеде басқа финалистермен бірге ұсынылды. Алайда, бұл нұсқа жұртшылықтың қолдауын алмады, сондықтан тағы бір конкурс өткізілді, оны қайтадан Паоло Пашето жеңіп алды. Жаңа эмблема 1948 жылдың ақпан айында Конституциялық жиналыспен мақұлданды және 1948 жылдың мамырында Италия Республикасының президенті Энрико Де Никола ресми түрде қабылдады.