Кіріспе
Тай әліпбиінің (Kho khuat) әрпі – тай әліпбиі бойынша үшінші әріп. Бұл тай тіліндегі үш топты дауыссыз жүйедегі (ไตรยางศ์, бейресми түрде อักษรสามหมู่) жоғары дауыссыз. Ол сөз басында [kh] дыбысын, ал сөз соңында [k̚] дыбысын көрсетеді. Қазір бұл әріп көбінесе қолданылмайды, оның орнына kho khai (ข ไข่) әрпі қолданылады. 1999 жылғы Royal Institute Dictionary – тай тілінің ресми стандартты сөздігіне сәйкес, қазіргі тай тілінде kho khuat әрпімен жазылған сөздер жоқ. Дегенмен, kho khuat әлі де көптеген сөздіктерде ескірген деп көрсетілген және 44 тай дауыссыз әрпінің дәстүрлі санын сақтау мақсатында әліпби кестелеріне енгізіледі.
Kho khuat (ฃ ขวด, khuat is Thai for 'bottle') is the third letter of the Thai alphabet. It is a high consonant in the Thai tripartite consonant system (ไตรยางศ์, informally อักษรสามหมู่). It represents the sound [kh] as an initial consonant and [k̚] as a final consonant. The letter is now rarely used, being replaced universally by kho khai (ข ไข่). There are currently no words using kho khuat in Thai language according to the Royal Institute Dictionary of 1999, the official standard current dictionary of the Thai language. However, kho khuat still has an entry in most dictionaries stating that it is obsolete, and is included on alphabet charts in order to preserve the traditional count of 44 Thai consonants.
Шығу тегі
Хохуаттың алғашқы дәлелдерін Сухотай дәуіріндегі Рам Камахенг жазуында табуға болады, онда бұл әріпті қамтитын 11 сөз кездеседі. Бұдан өзге, Па Нанг Мо жазуы, Фхо Кун Рам Пхон жазуы, Кам Фханг Нгам жазуы және Садаенг Пхон Кам Нам Су Нипфан жазуы сияқты осы әріпті қамтитын тағы да бірнеше ұқсас жазулар бар. Тіл білімі мамандарының пікірінше, сол кезде хохуат, әлдеқим [x] дауыстық фрикативін білдірген және бастапқыда [kh] дауысын білдіретін хохайдан ерекшеленген. Тай Доны сияқты басқа тай тілдеріндегі хохай және хохуат әріптерімен басталатын сөздердің туыс сөздері де әртүрлі дыбыстарды көрсетеді. Кейіннен хохуаттың дыбысы хохайға жақындап, екі әріпті шатастыра бастаған жазуларда оның белгілері көрінеді.
Пайдаланудан шығу
ฃ (kho khuat) және ฅ (kho khon) әрқайсысы 1896 жылы Таиландқа алғашқы тай жазу машиналары әкелінгенде бір уақытта қолданыстан шығып қалды, себебі олардың 84 пернелі пернетақтасында барлық әріптерге орын жетпеді. Осылайша, сол кезде-ақ сиреп бара жатқан осы екі әріпті жоюға шешім қабылданды. Shift пернесі ойлап табылып, жазу машиналарындағы пернелер саны жартысына дейін азайғаннан кейін де, олар қайта қолданысқа енгізілген жоқ. Дегенмен, олар қазіргі заманғы пернетақталарда кездеседі және ресми стандарттың бір бөлігі ретінде тіркелген. Дәл осы екі әріптің неліктен таңдалғаны, басқаларының емес, белгісіз, бірақ ฃ kho khuat және ฅ kho khon санскрит немесе пали әліпбиінің әріптерімен сәйкес келмейді.
Қайта өрлеу қозғалысы
Тай баспаларының бірінде консервативті правописаниеға бағытталған шағын қозғалыс бар, олардың бір мақсаты – хоххуат пен хоххонды қайта қолдануға енгізу. Мұндай баспалардың бірі – Butterfly Book House (สำนักพิมพ์ผีเสื้อ), ол тай авторларының балалар әдебиетін, сондай-ақ Роальд Даль сияқты шетелдік авторлардың тай тіліне аудармаларын шығарады. Оның кітаптарындағы ขวด және คน сияқты сөздер ฃวด және ฅน деп жазылады, әлдебір "консервативті" правописание этимологиялық тұрғыдан дұрыс болмаса да, мысалы, คน үшін ฅн. Соңғысына қатысты айтсақ, 1890 жылдардағы Сиамда өтетін және тай тілінде ฅนไฟบิน Flying Fire Person (ағылшын тілінде: Динамит жауынгері) деп аталатын 2006 жылғы фильмде ฅн (кхон, 'адам') сөзін жазу үшін ฅн (кхон) әрпі қолданылады. "Адам" сөзі – ฅ әрпі үшін әліпби кестесіндегі стандартты мысал, бірақ ол คน деп жазылады.