Буддалық саналылық және тыныс алу практикасы

Кіріспе

Буддалық саналылық немесе қабылдау ұғымы
Буддалық саналылық

Сати (; smṛti), сөзбе-сөз "есте сақтау"
Руперт Гетиннің пікірінше,

Шарф бұл қазіргі заманғы танымал түсіндірмедегі "жай ғана назарға" ешқандай қатысы жоқ екенін қосымша атап өтеді, "өйткені ол құбылыстардың пайда болуымен бірге олардың моральдық маңызын дұрыс ажыратуды қамтиды". Веттердің сөзіне сәйкес, дхьяна Будданың бастапқы негізгі тәжірибесі болуы мүмкін, ол саналылықты сақтауға көмектескен.

Этимология

Бұл термин пали тіліндегі сати және санскрит тіліндегі смрти сөзінен бастау алады. Санскриттен тибет тіліне тренпа (транслитерация: dran pa) және қытай тіліне нян 念 деп аударылған.

Практика

Бастапқыда, саналылық сезімдік тәжірибеге назар аудару арқылы бостандыққа жол ашты, қайта тууға себеп болатын реакциялар тізбегін тудыратын мазасыз ойлар мен сезімдердің пайда болуын болдырмайды. Кейінгі дәстүрде, әсіресе Тхеравадада, саналылық – бұл қате түсінікке (пали: Моха) қарсы құрал, және осылайша нирванаға жете алуға көмектесетін "күштердің" (пали: бала) бірі саналады, әсіресе осы оқиғалардың мәнін толық түсінумен байланысты болғанда. Нирвана – ашкөздік, жек көру және қате түсінік (пали: моха) жеңіліп, тасталып, санадан мүлдем кеткен жай-күй.

Анапанасати - тыныс алуды ойлау

Анапанасати (пали; санскрит: ānāpānasmṛti; қытайша: 安那般那; пиньинь: ānnàbānnà; сингалша: ආනා පානා සති) – «тыныс алуға назар аудару» ( «сати» – назар, саналылық; «анапана» – тыныс алу мен шығару) деген мағынаны білдіреді. Бұл буддалық медитацияның бір түрі, қазір Тибет, Дзэн, Тиантай және Теравада буддизм мектептерінде, сондай-ақ Батыстағы саналылық бағдарламаларында кең таралған. Анапанасати – дененің тыныс алу қозғалысынан туындайтын сезімдерді сезінуді білдіреді, бұл саналылық контекстінде жүзеге асырылады. Дәстүр бойынша, Анапанасатиді Будда бастапқыда бірнеше сутраларда, оның ішінде Анапанасати-суттасында (МН 118) үйреткен.

Ерте буддизмнің Агамдары сананың он түрін талқылайды. Нан Хуайджиннің сөзіне сүйенсек, Экоттара Агамда тыныс алуға назар аудару басқа әдістерге қарағанда баса назар аударылады және осы саналылық түрі бойынша ең толық нұсқаулар берілген.

Випассана - саралаушы түсінік

Сатипатхана, сананың төрт негізі ретінде, ә.б. анапанасати, «тыныс алу санасы», Випассанаға (пали) жету үшін қолданылады, шындықтың нағыз табиғатын тұрақсыз және аната, ә.б. сунята, кез келген тұрақты мәнінің болмауы ретінде түсіну үшін. Тхеравада контекстінде, бұл өмірдің үш белгісіне түсінікті қамтиды, атап айтқанда, барлық шартталған нәрселердің тұрақсыздығы мен қанағаттандырмаушылығы және жеке-жекелік болмауы. Махаяна контекстінде, бұл сан алуан түрде сунята, дхармата, пішін мен бос кеңістіктің ажырамас болуы (екі шындық доктринасы), айқындық пен бос кеңістік немесе бақыт пен бос кеңістік ретінде сипатталатын нәрсеге түсінікті қамтиды. Випассана әдетте буддалық практика түрлерін жіктеу үшін екі полюстің бірі ретінде қолданылады, екіншісі – саматха (пали; санскрит: шаматха). Екі термин де Сутта Питактада кездеседі, бірақ Гомбрич пен Брукс бұл екі жеке жол ретіндегі айырмашылықтың Сутта Питактың алғашқы түсіндірмелерінде пайда болғанын, өзі сутталарда емес екенін айтады. Випассана мен саматха – сананы дамытуға (бхавана) үлес қосатын қасиеттер ретінде сипатталады. Веттер, Бронхорст және Гомбричтің пікірінше, уақытшалыққа қатысты айқын түсінікті бостандыққа жетекші жеке жол ретінде қарастыру – бұл кейінірек пайда болған, «бостандыққа апаратын түсінік» бостандыққа жеткізуге қатысты үнді діни ойлауының дамуының нәтижесі. Бұл Будда қолданған терминологияны кейінгі ғалымдардың тым әдеби түсіндіруіне, дхьяна практикасымен байланысты проблемаларға және оңайрақ әдіс әзірлеу қажеттілігіне байланысты болуы мүмкін. Уинннің айтуынша, Будда медитациялық тұрақтандыруды саналылықпен және «осы медитациялық тәжірибенің мәніне түсінікпен» біріктірген. Әртүрлі дәстүрлер қай техниканың қай полюске жататындығы туралы келіспейді. Қазіргі Тхеравада ортодоксиясына сәйкес, саматха випассанаға дайындық ретінде қолданылады, сананы тыныштандырып, концентрацияны күшейтеді, бұл түсінік жұмысына мүмкіндік береді, ол бостандыққа апарады. Випассана медитациясы батыста кең танымал болды, қазіргі буддалық випассана қозғалысы арқылы, Тхеравада буддизмінің медитация практикасынан үлгі алып, випассана мен анапана (анапанасати, тыныс алу санасы) медитациясын негізгі әдістер ретінде қолданады және Сатипатхана Суттаның ілімдеріне баса назар аударады.

Satipatthana, as four foundations of mindfulness, c. q. anapanasati, "mindfulness of breathing," is being employed to attain Vipassanā (Pāli), insight into the true nature of reality as impermanent and anatta, c. q. sunyata, lacking any permanent essence. In the Theravadin context, this entails insight into the three marks of existence, namely the impermanence of and the unsatisfactoriness of every conditioned thing that exists, and non self. In Mahayana contexts, it entails insight into what is variously described as sunyata, dharmata, the inseparability of appearance and emptiness (two truths doctrine), clarity and emptiness, or bliss and emptiness. Vipassanā is commonly used as one of two poles for the categorization of types of Buddhist practice, the other being samatha (Pāli; Sanskrit: śamatha). Though both terms appear in the Sutta Pitaka, Gombrich and Brooks argue that the distinction as two separate paths originates in the earliest interpretations of the Sutta Pitaka, not in the suttas themselves. Vipassana and samatha are described as qualities which contribute to the development of mind (bhāvanā). According to Vetter, Bronkhorst and Gombrich, discriminating insight into transiency as a separate path to liberation was a later development, under pressure of developments in Indian religious thinking, which saw "liberating insight" as essential to liberation. This may also have been due to an over literal interpretation by later scholastics of the terminology used by the Buddha, and to the problems involved with the practice of dhyana, and the need to develop an easier method. According to Wynne, the Buddha combined meditative stabilisation with mindful awareness and "an insight into the nature of this meditative experience." Various traditions disagree which techniques belong to which pole. According to the contemporary Theravada orthodoxy, samatha is used as a preparation for vipassanā, pacifying the mind and strengthening the concentration in order to allow the work of insight, which leads to liberation. Vipassanā meditation has gained popularity in the west through the modern Buddhist vipassana movement, modeled after Theravāda Buddhism meditation practices, which employs vipassanā and ānāpāna (anapanasati, mindfulness of breathing) meditation as its primary techniques and places emphasis on the teachings of the Satipaṭṭhāna Sutta.

Саналылық (психология)

Буддистік дәстүрден мұра етілген саналылық тәжірибесі психологияда түрлі психикалық және физикалық жағдайларды жеңілдету үшін қолданылуда, оның ішінде обсессивтік-компульсивтік тәртіпсіздік, мазасыздық, сондай-ақ депрессия мен есірткіге тәуелділіктің қайталануын болдырмау үшін.

"Енді назар аударыңыз"

Жорж Дрейфус мұқияттылықты «жай назар» немесе «жасырмай, үкімсіз, қазіргі сәттегі саналылық» деп анықтауға қатысты алаңдаушылық білдірді. Буддистік контексте мұқияттылық «еске түсіруді» де білдіреді, бұл мұқияттылықтың функциясы ақпаратты сақтауды да қамтитынын көрсетеді. Дрейфус зерттеуін былай деп қорытындылайды: [Т] мұқияттылықты жай назармен теңестіру мұқияттылықтың танымдық салдарына немқұрайлы қарайды немесе кемсітеді, оның тәжірибелердің әртүрлі аспектілерін біріктіру қабілетін, осылайша сана мен дене күйлерінің мәнін толық түсінуге жеткізеді. Мұқияттылықтың үкімсіздігін артық баса көрсету және проблемаларымыз ұғымдардан туындайды деген пікірді қозғау арқылы қазіргі заманғы авторлар мұқияттылықты терапиялық тұрғыдан пайдалы кең тыныштық түрі ретінде бір жақты түсінуге ұшырауы мүмкін. Менің ойымша, мұқияттылықтың тек терапиялық техника емес, танымдық процесте орталық рөл атқаратын табиғи қабілет екенін естен шығармау маңызды. Мұқияттылық адамның тәжірибесіне қатысты жай ғана қазіргі сәттегі саналылыққа дейін төмендетілгенде осы аспекті назардан тыс қалатын сияқты. Роберт Х. Шарф буддалық практиканың «дұрыс көзқарасқа» жетуге бағытталғанын, жай ғана «жай назарға» емес екенін атап өтті: Махасидің әдісі буддалық доктринамен (әсіресе абхидхамма) танысуды қажет етпеді, қатаң этикалық нормаларды сақтауды қажет етпеді (әсіресе монахтық) және үлкен жылдамдықпен нәтиже беруге уәде берді. Бұл сатиді «жай сана» күйі ретінде түсіндіру арқылы мүмкін болды – бұл бұрынғы психологиялық, әлеуметтік немесе мәдени шарттармен шектелмеген, «өзгеріссіз» нәрселерді тікелей, үкімсіз қабылдау. Бұл түсінік бірнеше жағынан дәстүрлі буддалық эпистемологиямен келіспейді. Дәстүрлі буддалық практикалар «көзқарас жоқтығына» және үкімсіздікке қарағанда «дұрыс көзқарасқа» және дұрыс этикалық ажыратуға көбірек бағытталған. Джей Л. Гарфилд Шантидева және басқа да көздерден цитата келтіре отырып, мұқияттылық екі функцияның бірігуінен тұратынын атап көрсетеді: еске түсіру және есінде сақтау. Ол мұқияттылықты жүзеге асыру мен ізгілікке тәрбиелеу арасында тікелей байланыс бар екенін көрсетеді – кем дегенде қазіргі заманғы мұқияттылық түсініктерінің бастау алған буддизм контекстінде.

Georges Dreyfus has expressed unease with the definition of mindfulness as "bare attention" or "nonelaborative, nonjudgmental, present centered awareness", stressing that mindfulness in Buddhist context means also "remembering", which indicates that the function of mindfulness also includes the retention of information. Dreyfus concludes his examination by stating:
[T]he identification of mindfulness with bare attention ignores or, at least, underestimates the cognitive implications of mindfulness, its ability to bring together various aspects of experience so as to lead to the clear comprehension of the nature of mental and bodily states. By over emphasizing the nonjudgmental nature of mindfulness and arguing that our problems stem from conceptuality, contemporary authors are in danger of leading to a one sided understanding of mindfulness as a form of therapeutically helpful spacious quietness. I think that it is important not to lose sight that mindfulness is not just a therapeutic technique but is a natural capacity that plays a central role in the cognitive process. It is this aspect that seems to be ignored when mindfulness is reduced to a form of nonjudgmental present centered form of awareness of one’s experiences. Robert H. Sharf notes that Buddhist practice is aimed at the attainment of "correct view", not just "bare attention":
Mahasi's technique did not require familiarity with Buddhist doctrine (notably abhidhamma), did not require adherence to strict ethical norms (notably monasticism), and promised astonishingly quick results. This was made possible through interpreting sati as a state of "bare awareness" — the unmediated, non judgmental perception of things "as they are," uninflected by prior psychological, social, or cultural conditioning. This notion of mindfulness is at variance with premodern Buddhist epistemologies in several respects. Traditional Buddhist practices are oriented more toward acquiring "correct view" and proper ethical discernment, rather than "no view" and a non judgmental attitude. Jay L. Garfield, quoting Shantideva and other sources, stresses that mindfulness is constituted by the union of two functions, calling to mind and vigilantly retaining in mind. He demonstrates that there is a direct connection between the practice of mindfulness and the cultivation of morality – at least in the context of Buddhism from which modern interpretations of mindfulness are stemming.