Кіріспе
Мын династиясы Ұлы Қабырғасының батыс соңындағы шекаралық бекініс. Цзяю асуы – Қансу провинциясының Цзяюгуань қаласының жанында орналасқан, Мин династиясы Ұлы Қабырғасының батыс шетіндегі алғашқы шекаралық бекініс. Жоң-Жың және Шанхай асуларымен қатар, ол Ұлы Қабырғаның маңызды асуларының бірі болып табылады. Мин дәуірінде Орталық және Батыс Азиядан келген шетелдік саудагерлер мен елшілер көбінесе Цзяю асуы арқылы Қытайға кірді.
Jiayu Pass or is the first frontier fortress at the west end of the Ming dynasty Great Wall, near the city of Jiayuguan in Gansu province. Along with Juyong Pass and Shanhai Pass, it is one of the main passes of the Great Wall. In the Ming period, foreign merchants and envoys from the Central Asia and West Asia mostly entered China through Jiayu Pass.
Орналасқан жері
Өтпел Ганьсу провинциясының Цзяюгуань қаласының оңтүстік-батысында, Хэси дәлізінің батыс бөлігінің ең тар жерінде орналасқан. Бұл құрылыс екі төбенің арасында салынған, олардың біреуі Цзяюгуань өткеліне қадағалайды. Бекініс сол кезде Қытайдың батыс шекарасындағы оазиске жақын жерде тұрғызылған.
Аңыздар
Тамаша аңыз жолдың құрылысына қатысты ең мұқият жоспарлау туралы айтады. Аңызға сүйенсек, Цзяюгуань жоспарлануда болғанда, жауапты шенеунік жобалаушыдан қажетті кірпіштердің нақты санын есептеуді сұрады, ал жобалаушы оған бір сан берді (99,999). Шенеунік оның ойын күмәнданып, оның жеткілікті емесіне алаңдады, сондықтан жобалаушы бір кірпіш қосты. Цзяюгуань салынысы аяқталған соң, бір кірпіш артылып қалды, ол қақпалардың біріне жай қойылды және ол бүгінге дейін сол жерде сақталып тұр.
Тарих
Бұл құрылыс Мин әулетінің алғашқы жылдары, шамамен 1372 жылы салынған. Тимурдың шапқынынан сескеніп, ондағы бекініс күшті нығайтылды, бірақ Тимур Қытайға жол тартқан армиясын басқарып бара жатып қарттықтан қайтыс болды.
Маңыздылығы
Ұлы Қабырғадағы жолалардың арасында Цзяюгуань – ең жақсы сақталған ежелгі әскери құрылыс. Бұл жол "Аспан астындағы бірінші және ең батыл жол" (天下第一雄關) деп те белгілі, оны "Аспан астындағы бірінші жол" (天下第一關) деп жаңылыстырмау керек, бұл Хэбэй провинциясының Циньхуандао қаласына жақын Ұлы Қабырғаның шығыс шетіндегі Шанхайгуань атауы. Бұл жол ежелгі Жібек жолының маңызды торабы болған. Цзяюгуаньның ауыр беделі бар, себебі қуылған қытай халқы Цзяюгуань арқылы батысқа жер аударылып, көпшілігі ешқашан оралмаған. Милдред Кейбл өз естеліктерінде бұл қақпаның бұрынғы буынға "Жын-шайтан қақпасы" (Kweimenkwan) деген атпен белгілі болғанын айтады. Ең маңызды қақпа қамалдың ең шеткі жағында орналасқан, оны "Саяхатшы қақпасы" деп атауға болады, бірақ кейбіреулер оны "Көңілдің қақпасы" деп те атаған. Бұл қақпа қабырғаның қалыңдығына қазылған терең туннель тәрізді. Солтүстік-батысқа сапар шегетін әрбір саяхатшы осы қақпадан өтіп, үлкен және әрдайым құпиялы Гоби шөліне шығатын. Ұзын арка жазулармен жабылған, олар – өмірде қиын сәттерге тап болған білімді адамдардың еңбектері. Осы "Қайғы-қасірет антологиясын" кім жазды? Олардың кейбіреуі – ауыр жазаға ұшыраған жер аударылушылар, енді біреулері – ар-намысын жоғалтқан шенеуніктер, ал тағы бір бөлігі – Қытай шекарасында көтере алмайтын қылмыскерлер. Олар барлық жақындарынан айырылып, абыройсыздықпен елден қуылды. Бұрынғыда абыройсыздықпен жер аударылғандардың арасында Лиангуанның Опиум соғысының вице-королі, комиссар Лин Цзексу болды. Оның құрметіне қойылған мүсіні бүгінде Үрімшідегі жергілікті саябақта тұр. Цзяюгуаньда одан да танымал – қаланың шығысында жақында табылған Вэй және Батыс Цзинь (266–420) әулеттерінің мыңдаған қабірлері. Қытайда қазылған 700 қабір елге мәшһүр, олардың көшірмелері немесе фотосуреттерін Қытайдың ірі музейлерінің барлығында көруге болады. Бұл кірпіштер өз даңқына лайық: олар қызықты да, әдемі де, үй шаруасының түрлі көріністерін бейнелейді – мерекеге дайындық, ет пісіру, түрік жинау, тауықтарға жем беру, жылқы бағу сияқты. Қазылған 18 қабірдің тек біреуі қазіргі таңда туристерге ашық. Цзяюгуань маңынан көптеген фрескалар табылған, бірақ олардың көпшілігі келушілерге көрсетілмейді.
known to men of a former generation as Kweimenkwan (Gate of the Demons) The most important door was on the farther side of the fortress, and it might be called Traveller's Gate, though some spoke of it as the Gate of Sighs. It was a deep archway tunnelled in the thickness of the wall Every traveller toward the north west passed through this gate, and it opened out on that great and always mysterious waste called the Desert of Gobi. The long archway was covered with writings the work of men of scholarship, who had fallen on an hour of deep distress. Who were then the writers of this Anthology of Grief? Some were heavy hearted exiles, others were disgraced officials, and some were criminals no longer tolerated within China's borders. Torn from all they loved on earth and banished with dishonoured name to the dreary regions outside. Amongst those once banished in disgrace was the famous Chinese Opium War Viceroy of Liangguang, Commissioner Lin Zexu. A statue in his honor can today be found in a local park in Ürümqi. More famous in Jiayuguan are the thousands of tombs from the Wei and Western Jin dynasty (266–420) discovered east of the city in recent years. The 700 excavated tombs are famous in China, and replicas or photographs of them can be seen in nearly every major Chinese museum. The bricks deserve their fame; they are both fascinating and charming, depicting such domestic scenes as preparing for a feast, roasting meat, picking mulberries, feeding chickens, and herding horses. Of the 18 tombs that have been excavated, only one is currently open to tourists. Many frescos have also been found around Jiayuguan but most are not open to visitors.