Кіріспе
Вильер-Бретонне (vilɛʁ bʁətɔnø) – Францияның солтүстігіндегі О-де-Франс аймағындағы Сомма департаментіндегі коммуна.
География
Виллерс-Бретонне Амиен қаласынан шығысқа қарай шамамен 19 км қашықтықта, D1029 тас жолы мен A29 тас жолында орналасқан. Виллер-Бретонне шығысында ерекше жазық ландшафтпен шектеседі, оны Сантер платосының батыс және Амиеноаның шығыс шекарасы деп санауға болады. Коммуна аумағынан бұрынғы ұлттық 29 (қазіргі RD 1029) тас жолы өтеді, ол Амиен мен Эна департаментінің Сент-Квентин қаласын байланыстырған ежелгі римдік жолдың бағытымен түзу сызық бойында салынған. Агломерация Корби мен Мореуилді байланыстыратын D 23 тас жолының қиылысында жатыр. Виллер-Бретонне станциясы Амиеннен Тернье арқылы Лаонға дейінгі теміржол желісінде орналасқан.
Тарихқа дейінгі дәуір
Неолит дәуіріне жататын жылтыратылған кремний тастар коммуна аумағында адамдардың көптен бері қоныстанғанын көрсетеді.
Ежелгі дәуір
Рим монеталары, тұрғын үйлердің қалдықтары және Рим империясы дәуіріне жататын құмтас диірмен қаланың жанынан табылған, бұл Амиен мен Вермандты байланыстырған ежелгі жолдың бойында орналасқан.
Орта ғасырлар
1840 жылы археологиялық қазбалар барысында франк дәуіріне жататын тас қабірлер, вазалар және әшекейлер табылған. Виллерс-Бретоннеу атауының алғашқы рет айтылуы 1123 жылғы құжатта кездеседі. 1200 жылы Виллерс-Бретоннеу иесі Адамс де Виллерс Корби аббатының вассалы болды. 14 ғасырда ауыл он екі фут биіктіктегі қабырғамен қоршалған және 140 үй-жай саналды. Қалашық он бес фут биіктіктегі қабырғамен қоршалған. Валер де Ривери, Ривери және Виллерс-Бретоннеу иесі, 1415 жылы Аженкур шайқасында қаза тапқан Кверьеу иесі Жак де Лонгройдың (Бургундия герцогының кеңесшісі және камерагері) екінші қызы Изабеллге үйленді. 15 ғасырдың екінші жартысында иесі Антуан де Ривери, 1465 жылы Амиен қаласының капитаны, Ривери және Виллерс-Бретоннеу иесі болды.
17 ғасыр
1636 жылы 13 тамызда испан әскері ауылды, сондай-ақ оның төңірегіндегі бірнеше ауылды өртеп жіберді. Корби қаласының басып алынуымен байланысты осы оқиғалар кезінде бекініс қиратылған болуы мүмкін. Нақты күні белгісіз, бірақ 1681 жылы ол толыққанды қираған күйде екені айтылды.
18 ғасыр
1700 жылы Виллер-Бретонне иелігі Марселкэв иесі Пьер Дюфренге сатылды. 1737 жылға қарай Виллер-Бретоннеде жүн өндірісі туралы мәлімдемелер жасалды. Виллер-Бретонне департаменттегі ең бай және саудасы дамыған коммуналардың бірі болып есептелді, және жүн шұлықтары мен фланель өндіретін зауыттар жақсы құрылған еді. 1859 жылы қала Бірінші дүниежүзілік соғыста қираған шіркеу салды. Шіркеуде "Блассэ" мектебінен әкелінген ағаштан жасалған Діңгек орналасқан. 1870 жылдың 27 қарашасында Виллер-Бретонне Амиенді қорғау мақсатындағы Франко-прусс соғысының (1870–1871) ұрыс алаңына айналды. Француздар жеңіліске ұшырады, және тұрғындар пруссиялықтарға 100 000 франк көлемінде контрибуция төлеуге міндетті болды.
20 ғасыр
Бірінші дүниежүзілік соғыста қалада Вилер-Бретоннеудің бірінші және екінші шайқастары болды. Тарихтағы алғашқы танкке қарсы танк шайқасы 1918 жылдың 24 сәуірінде осы жерде өтті. Соғыс аралық жылдары Австралияның Мельбурн қаласы Вилер-Бретоннеу қаласына демеушілік етіп, оның қайта құрылуына көмектесті, сондай-ақ Виктория штаты да көмектесті. 1938 жылдың 22 шілдесінде Вилер-Бретоннеу Австралия ұлттық ескерткішін Ұлыбритания патшалары Джордж VI, Елизавета Боуес-Лион және Франция Республикасының президенті Альберт Лебрун ашты. Тасқа 11 мың жерленбеген жауынгердің есімдері қашалған. Екінші дүниежүзілік соғыста британ армиясының «Шерман» танкіден жасалған бронетанкілік дивизиясы 1944 жылдың 1 қыркүйегінде Вилер-Бретоннеу қаласынан өтті. Қаланың жанында, Амиенге қарайтын жолда 1939-1945 жылдары атылып, жер аударылған «Forces françaises de l'intérieur» еске алу мемориалы орналасқан.
ХХІ ғасыр
Бүгінде Вильерс-Бретонне – шағын ауыл, ол 19 ғасырда трикотаж өнеркәсібінің дамуының арқасында айтарлықтай өсті. Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстарда қиратылған қала қайта жаңартылды. Қаланың орталық бөлігінде әкімшілік ғимараттар мен көптеген тұрғын үйлер орналасқан. Қазіргі таңда муниципалитет Амиен агломерациясына жақындығы және A29 тас жолынан (Сен-Квентин – Ле-Хавр) шығу арқасында жаңа даму кезеңін басынан өткізуде. Жеке үйлерден тұратын жаңа аудандар салынды. 2008 жылдан 2020 жылға дейін Вильерс-Бретонне қаласының мэрі болған Патрик Симон Австралия мен Франция арасындағы қарым-қатынасты белсенді түрде қолдады. Симон Вильерс-Бретоннедегі франко-австралиялық Бірінші дүниежүзілік соғыс мұражайын жаңартуға жетекшілік етті және 2018 жылы ашылған сэр Джон Монаш орталығын құруға көмектесті. Ол сондай-ақ Австралияның Виктория штатындағы Вильерс-Бретоннеудің туысқан қаласы Робинвейлмен байланыс пен алмасуды күшейтті. Симон 2015 жылы Австралия-Франция қарым-қатынастарына қосқан үлесі үшін Австралияның құрмет орденімен марапатталды. Ол 2020 жылдың мамыр айында Францияда COVID-19 пандемиясы кезінде лауазымында қайтыс болды.
Экономикалық және қызмет көрсету
Коммунаның халқының өсуі 19 ғасырда тоқыма өнеркәсібінің дамуымен байланысты болды. Бұл сала 1880 жылдардан бастап төмендеуге түсті. Екі дүниежүзілік соғыстан кейін де төмендеу жалғасты, және 21-ші ғасырдың басында толығымен жойылды. Бүгінде экономикалық белсенділіктің көп бөлігін қызмет көрсету саласы құрайды: тас жолдан шығуға жақын сауда орталығы, қала орталығында бөлшек сауда және қолөнер. Денсаулық сақтау саласында тәуелсіз дәрігерлермен қатар, қарттар үйі және денсаулықты қалпына келтіру және функционалдық оңалту орталығы бар. Білім беру функцияларын балалар бағы, бастауыш мектептер және колледж атқарады.
Бірінші дүниежүзілік соғыс
Бірінші дүниежүзілік соғыста 1918 жылғы 24 сәуірде Виллерс-Бретонне әлемдегі екі танк күштерінің арасындағы алғашқы шайқастың ортасы болды: үш британдық Mark IV танкысы үш неміс A7V танкысына қарсы. Немістер қаланы басып алды, бірақ сол түнде және келесі күні оны Австралияның бірінші императорлық күштерінің екі бригадасы қайта басып алды, бұл шамамен 1200 австралиялықтың өміріне құн болды. Қаланың мэрі 1919 жылғы 14 шілдеде олардың құрметіне ескерткіш ашқанда австралиялық әскерлер туралы былай деді: «Бір кезде гүлденген шағын қаланың қираған жерлерінде өздерін қайта құруға келген Виллерс-Бретоннің алғашқы тұрғындары, өздерінің расасына тән ержүректікпен және шапшаңдықпен бірнеше сағат ішінде өздерінен он есе көп жауды ығыстырған батыр австралиялық әскерлерге алғыс айту ниетін білдірді. Олар ескерткіш тақтасын ұсынады, бұл сыйлық – олардың алғысының шамалы көрінісі ғана, Австралия ұлдарының жасаған ұлы ерліктерімен салыстырғанда. Австралия сарбаздары, сіздердің бауырларыңыз осы француз топырағында жатыр, сіздердің есіміңіз мәңгі сақталады және сіздердің қаза тапқандарыңыздың жерленген жерлері әрқашан құрметпен және қамқорлықпен қаралады».
"The first inhabitants of Villers Bretonneux to re establish themselves in the ruins of what was once a flourishing little town have, by means of donations, shown a desire to thank the valorous Australian Armies, who with the spontaneous enthusiasm and characteristic dash of their race, in a few hours drove out an enemy ten times their number They offer a memorial tablet, a gift which is but the least expression of their gratitude, compared with the brilliant feat which was accomplished by the sons of Australia Soldiers of Australia, whose brothers lie here in French soil, be assured that your memory will always be kept alive, and that the burial places of your dead will always be respected and cared for "
The Australian War Memorial in France is located just outside Villers Bretonneux and in front of it lie the graves of over 770 Australian soldiers, as well as those of other British Empire soldiers involved in the campaign. The school in Villers Bretonneux was rebuilt using donations from school children of Victoria, Australia (many of whom had relatives perish in the town's liberation) and above every blackboard is the inscription, "N'oublions jamais l'Australie" (Let us never forget Australia). The annual Anzac Day ceremony is held at this village on Anzac Day, 25 April. Traditionally, Australian commemorations have focused on Gallipoli. However, Anzac Day commemorations since 2008 have also focused on the Western Front, and dawn services marking the anniversary of the battle of 24/25 April 1918 are held on Anzac Day itself at Villers Bretonneux. Villers Bretonneux is the sister city of Robinvale, Victoria, Australia.
Виллерс-Бретоннедегі Австралия соғыс мемориалы Францияда қаланың сыртында орналасқан және оның алдында 770-тен астам австралиялық сарбаздың, сондай-ақ науқанға қатысқан басқа британдық империя сарбаздарының қабірлері жатыр. Виллерс-Бретоннедегі мектеп Австралияның Виктория штатындағы мектеп оқушыларының (көптеген туыстары қаланың азат етілуі кезінде қаза тапқан) қайырымдылықтарымен қайта салынды және әр тақтаның үстінде «N'oublions jamais l'Australie» (Австралияны ешқашан ұмытпайық) деген жазу бар. Жыл сайынғы Анзак күні салтанаты осы ауылда Анзак күні, 25 сәуірде өтеді. Дәстүр бойынша, австралиялық еске алу шаралары Галлиполиге бағытталған. Алайда, 2008 жылдан бері Анзак күнінің еске алу шаралары Батыс майданына да бағытталған, ал 1918 жылғы 24-25 сәуірдегі шайқастың жылдығын белгілейтін таңғы қызмет Анзак күнінің өзінде Виллерс-Бретоннеде өткізіледі. Виллерс-Бретонне Австралияның Виктория штатындағы Робинвейл қаласымен бауырлас қала.
"The first inhabitants of Villers Bretonneux to re establish themselves in the ruins of what was once a flourishing little town have, by means of donations, shown a desire to thank the valorous Australian Armies, who with the spontaneous enthusiasm and characteristic dash of their race, in a few hours drove out an enemy ten times their number They offer a memorial tablet, a gift which is but the least expression of their gratitude, compared with the brilliant feat which was accomplished by the sons of Australia Soldiers of Australia, whose brothers lie here in French soil, be assured that your memory will always be kept alive, and that the burial places of your dead will always be respected and cared for "
The Australian War Memorial in France is located just outside Villers Bretonneux and in front of it lie the graves of over 770 Australian soldiers, as well as those of other British Empire soldiers involved in the campaign. The school in Villers Bretonneux was rebuilt using donations from school children of Victoria, Australia (many of whom had relatives perish in the town's liberation) and above every blackboard is the inscription, "N'oublions jamais l'Australie" (Let us never forget Australia). The annual Anzac Day ceremony is held at this village on Anzac Day, 25 April. Traditionally, Australian commemorations have focused on Gallipoli. However, Anzac Day commemorations since 2008 have also focused on the Western Front, and dawn services marking the anniversary of the battle of 24/25 April 1918 are held on Anzac Day itself at Villers Bretonneux. Villers Bretonneux is the sister city of Robinvale, Victoria, Australia.
Халық саны
2017 жылы коммунада 4464 тұрғын болды, бұл 2007 жылғы көрсеткіштен 8,5% жоғары.
Қызықты орындар
Делакур қасары, немесе австралиялық әскерлер оны "Қызыл қасары" деп атаған, Сомма шайқасы кезінде одақтас генералдардың штабы және тұрақты орны болды. Маршал Фош сонда болды. 1918 жылдың қарашасындағы соғыс аяқталғаннан кейін ол Империялық (кейіннен Ұлттар Достастығы) қабірлер комиссиясының жергілікті штаб-пәтеріне айналды. Кейін тасталып, құрылыс материалдары үшін кеңінен бұзылды. 2004 жылға дейін туристік орын болған оның құрылысы сол жылы қиратылып, барлық іздері супермаркет салу үшін жойылды.