Алұксне қаласы: тарих және географиясы

Кіріспе

Латвиядағы қала

Алюксне – Латвияның солтүстік-шығысында, Эстония және Ресей шекараларына жақын, Алюксне көлінің жағасында орналасқан қала. Ол Алюксне муниципалитетінің орталығы болып табылады. Алюксне – теңіз деңгейінен 217 метр биіктікте орналасқан, Латвияның ең биік қаласы, Шығыс Видземе үстіртінде жатыр. Қаланың биік орналасуы жергілікті әлеуметтік және физикалық құрылымына әсер етеді.

Тарих

Алуксне көлінің айналасындағы аймақты бастапқыда фин тілінде сөйлейтін тайпалар қоныстанды, ал 8-12 ғасырларда латгалиялықтар мекен етті. Қазіргі қала орналасқан жер, бұл кезде Олиста, Алист және Волист деп аталған, Псков шежірелерінде 1284 жылы тіркелген. "Алуксне" атауы латгалия тіліндегі "олуксна" сөзінен шыққан, ол орман ішіндегі бұлақ деген мағынаны білдіреді. 1224 жылы Ливон орденінің неміс крестшілері латгалиялық тұрғындарды жаулап алды. 1284 жылы олар Рига мен Псков арасындағы сауда жолдарын қорғау үшін жақын маңдағы аралға Мариенбург (Исаның анасы Мәриямның құрметіне) атты ағаш қамал салды. Қамалдың қасында дамыған қала да Мариенбург деп аталды. 1342 жылы Алуксне көлінің ең үлкен аралында тастан жаңа қамал салынды. 1560 жылы Ливон соғысы кезінде Мариенбург Ресейдің Иван IV әскерлерімен басып алынды. 1582 жылы қала Польша-Литва одағының құрамына кірді. 1629 жылы Алуксне Швед империясының бір бөлігіне айналды. 1683 жылы Видземеде латыш тіліндегі алғашқы мектептерді құрған лютеран дін қызметкері Эрнст Глюк – латыш тіліне Библияны алғаш аударған адам. Бүгінде бұл орын Эрнст Глюк Библия мұражайы деп аталады. 1702 жылы Ұлы Солтүстік соғысы кезінде Шереметьев басқарған орыс әскері қаланы басып алып, аймаққа зор зиян келтірді және Глюк пен оның асырап алған қызы Марта Скавронсканы (кейіннен Ресейдің Екатерина I патшайымы болған) қоса барлық тұрғындарын депортациялады. 1721 жылдан кейін Алуксне Ливония губернаторлығының құрамына кірді, бірақ көптеген ондаған жылдар бойы қираған және маңызсыз елді мекен болып қалды. Алуксне 19 ғасырда ірі сауда орталығы болған кезде дамуын бастады. 1903 жылы Stukmaņi-Gulbene-Alūksne-Valka тар жолды темір жолының ашылуы одан әрі дамуға серпін берді. Латвия Тәуелсіздік соғысы кезінде Алуксне 1919 жылдың мамыр айында Латвия армиясы тарапынан босатылған Видземедегі алғашқы ірі елді мекендердің бірі болды. 1920 жылы Алуксне қала құқығын алды. 2009 жылдан бері ол Алуксне муниципалитетінің әкімшілік орталығы болып табылады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Алуксне 1941 жылдың 5 шілдесінен 1944 жылдың 19 тамызына дейін неміс оккупациясы астында болды. Қаланың аралы Пилс салас (Қала аралы) және Мария аралы деп белгілі. Алуксне қамалы қазір ашық аспан астындағы театр ретінде пайдаланылуда.

The region around Lake Alūksne was originally settled by Finnic speaking tribes, and from the 8th 12th centuries by Latgalians. The date of settlement at the current location of the town, then known as Olysta, Alyst, and Volyst, is given in the chronicles of Pskov as 1284. The later name "Alūksne" comes from the Latgalian word olūksna, meaning a spring in the forest. The Latgalian inhabitants of the settlement were conquered by the German crusaders of the Livonian Order in 1224. In 1284, they built a wooden castle named Marienburg (after Mary, the mother of Jesus) on a nearby island, which served to protect trade routes from Riga to Pskov. The town, which developed near the castle also became known as Marienburg. In 1342, a new castle from stone was built on the largest isle of Lake Alūksne. Marienburg was captured by the troops of Ivan IV of Russia in 1560 during the Livonian War. It was incorporated into the Polish–Lithuanian Commonwealth in 1582. The town became part of the Swedish Empire in 1629. Ernst Glück, a Lutheran clergyman and the first translator of the Bible into Latvian, founded the first Latvian language schools in Vidzeme in 1683. It is now known as the Ernst Glück Bible Museum. The Russian army led by Sheremetyev captured the town during the Great Northern War in 1702, doing great damage to the area and deporting all the inhabitants, including Glück and his foster daughter, Marta Skavronska, who later became Empress Catherine I of Russia. After 1721, Alūksne became part of the Livonia Governorate, but for many decades, it was a devastated and minor settlement. Alūksne started development in the 19th century, when it became a major trading centre. Further development was stimulated with the opening of the narrow gauge railway line Stukmaņi Gulbene Alūksne Valka in 1903. During the Latvian War of Independence, Alūksne was one of the first major settlements in Vidzeme which was liberated by Latvian Army in May 1919. In 1920, Alūksne was granted town rights. Since 2009, it is an administrative center of the Alūksne municipality. During World War II, Alūksne was under German occupation from 5 July 1941 until 19 August 1944. The town's island is known as Pils salas (Castle Island) and Maria Island. Alūksne Castle is now used as an open air theater.

Алюксне көлі

Алуксне Латвиядағы ең үлкен он бірінші көл – Алуксне көлінің жағасында орналасқан. Көлде Сепурите (Махаббат аралы) атымен белгілі, сондай-ақ Лонг-Айленд, Тиклю аралы және Касл аралы сияқты төрт арал бар. Көлдің орташа тереңдігі шамамен 7 метрді құрайды. Көлдің ең терең жері 20 метрге жетеді.

Климат

Алюкснеде ылғалды континенттік климат (Köppen Dfb).

Демография

Қолданыстағы шектеулер шегінде, CSB деректеріне сәйкес.