Мәдени ерекшелік саясаты және халықаралық сауда келісімдері
Cultural exception
Мәдени ерекшелік – Франция ұсынған саяси тұжырым. Халықаралық келісімдерде мәдени өнімдерді коммерциялық тауарлардан бөлек қарастыру, өнерді қолдау мақсатында.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мәдени ерекшелік – Франция 1993 жылы Тарифтер мен сауда жөніндегі жалпы келісім (GATT) келіссөздерінде мәдениетті басқа коммерциялық тауарлардан өзгеше қарастыру үшін енгізген саяси тұжырым. Яғни, оның мақсаты – мәдени тауарлар мен қызметтерді халықаралық шарттар мен келісімдерде, әсіресе Дүниежүзілік сауда ұйымымен (ДСҰ) жасалған келісімдерде ерекше жағдай ретінде қарастыру. Оның негізгі мақсаты – мемлекеттердің мәдениеттің еркін саудасына шектеу қою құқығындағы егемендігін көрсету, соның арқасында өз өнерпаздарын және мәдениетінің басқа да құндылықтарын қорғау және дамыту. Бұл, мысалы, шетелдік өнер туындыларының таралуын шектейтін қорғау шаралары (квоталар) немесе елдің мәдени саясатына сәйкес берілетін субсидиялар арқылы көрінеді.
Cultural exception is a political concept introduced by France in General Agreement on Tariffs and Trade (GATT) negotiations in 1993 to treat culture differently from other commercial products. In other words, its purpose is to consider cultural goods and services as exceptions in international treaties and agreements especially with the World Trade Organization (WTO). Its goals are to point out that States are sovereign as far as limitation of culture free trade is concerned in order to protect and promote their artists and other elements of their culture. Concretely, it can be seen through protectionist measures limiting the diffusion of foreign artistic work (quotas) or through subsidies distributed according to the country's cultural policy.
ГАТТ келіссөздері (1993)
1992 жылы Уругвай раундының соңғы келіссөздерінде кейбір елдер мәдени тауарлар мен қызметтерге қатысты ГАТТ қағидаларын іске асыру "олардың мәдени ерекшеліктерін (және бірегей мәртебесін) коммерциялық мүдделерге бағындырады" деген алаңдаушылықтарын білдірді. Мәдени ерекшелік мақсаты – мәдени тауарлар мен қызметтерді басқа сауда тауарлары мен қызметтерден өзгеше қарау, себебі олардың мәнді айырмашылықтары бар. Көптеген елдер мәдени тауарлар мен қызметтердің "кәдімгі коммерциялық құнынан асып түсетін құндылықтарды, ұлттық ерекшеліктерді және мағыналарды қамтитынын" қорғады. Бұл Францияға басқа елдердің, әсіресе американдық мәдени өнімдерінен қорғау үшін теледидар мен радиодағы мәдени нарығын сақтауға квоталар мен субсидиялар беруге мүмкіндік берді. Оңтүстік Кореяның кино индустриясын қолдауы – мәдени ерекшеліктің аудиовизуалды нарықты қорғау үшін қалай қолданылатынының тағы бір мысалы. Алғашқыда бұл талқылау негізінен аудиовизуалды өнімдерге қатысты болды. Екіншіден, ДСҰ-ның либерализация процесінде әр ел қай салаларды дерегуляциялауға өтетінін өзі шешеді. Аудиовизуалды қызметтер – ДСҰ мүшелерінің міндеттемелері бар ең аз салалардың бірі (2009 жылғы 31 қаңтардағы мәлімет бойынша 30) (Источник: ДСҰ).
In 1992, some countries had voiced their concerns during the final negotiations of the Uruguay Round that implementation of the GATT principles on cultural goods and services "would undermine their cultural specificity (and unique status), in favour of their commercial aspects". The purpose of Cultural exception is to treat cultural goods and services differently from other traded goods and services because of the intrinsic differences of such goods and services. Many countries defended the fact that cultural goods and services "encompass values, identity and meanings that go beyond their strictly commercial value". It notably allowed France to maintain quotas and subsidies to protect its cultural market from other nation's cultural products, most notably American, on television and radio. South Korean policy in favor of its movie industry is another example of how cultural exception is used to protect the audiovisual market. First the debate concerned mainly audiovisual products. Secondly, in the WTO liberalization process, every country decides which sectors it will deregulate. Audiovisual services is one of the sectors where the number of WTO members with commitments is the lowest (30, as of 31 January 2009) (Source: WTO)
1994 жылғы NAFTA
1994 жылы Канада Солтүстік Америка еркін сауда келісіміне мәдени ерекшелік туралы бап қосты.
In 1994, Canada included a cultural exemption clause in the North American Free Trade Agreement.
MAI
Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымының (ЭЫДҰ) мүшелері арасында 1995–1998 жылдары келісілген келісім жобасы – Инвестициялар туралы көпжақты келісім, немесе МАИ, ресми түрде халықаралық инвестициялардың мемлекеттер арасында жүйелі және біркелкі басқарылуын қамтамасыз ететін көпжақты ережелерді әзірлеуді мақсат еткен. Келісімді сынағандардың қарсылығымен күшті жаһандық науқан жүргізілгеннен кейін, 1998 жылдың қазан айында Франция, келісімді қолдамайтынын мәлімдеді, бұл ЭЫДҰ-ның консенсус қағидаларына сәйкес, оның қабылдануына тосқауыл қойды. Франция үкіметі келісімге қолдау көрсету үшін мәдени ерекшеліктерді құрметтеуді міндетті талап ретінде қойды.
Draft agreement negotiated between members of the Organisation for Economic Co operation and Development (OECD) in 1995–1998, The Multilateral Agreement on Investment or MAI's ostensible purpose was to develop multilateral rules that would ensure international investment was governed in a more systematic and uniform way between states. After an intense global campaign was waged against the MAI by the treaty's critics, the host nation France announced in October 1998 that it would not support the agreement, effectively preventing its adoption due to the OECD's consensus procedures. The French government had identified respect for cultural differences as a requirement for French support for the agreement.
Француз мәдениетінің ерекшелігі
Франция мәдени ерекшелік саясатын ұстануда ерекше көзге түсті және оның позициясы кейде сынға ұшырады. Бұл саясатты екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, Францияның мәдениет министрі болған Андре Мальро қолға алды. Мәдениеттің әр саласында шығармашылық туындыларға автоматты түрде субсидия беру жүйесі бар. Осы шаралардың бір мысалы – Ұлттық кинематография және бейне өнер орталығы, ол кино билеттерінен салық жинап, осы қаражатты француз киносының өндірісіне немесе таратуына жұмсайды. Тағы бір қорғау шарасы – аудиовизуалды заң (Loi sur l'audiovisuel), ол, мысалы, «радио 40% француз тіліндегі әндерді және осы квотаның ішінде 20% жаңа таланттарды эфирге беруі керек» деп белгілейді. Франциядағы осы саясаттың нәтижесін 2005-2011 жылдар аралығындағы фильм өнімдерінің 45%-дан 55%-ы американдық импорт екендігі көрсетеді, ал басқа еуропалық кино нарықтарында бұл көрсеткіш 60-90% құрады.
France has been especially notable in pursuing the policy of cultural exception and its stance has sometimes attracted criticism. It was pursued by André Malraux in the post second world war period when he was French minister of culture. In each branch of culture there is an automatic subsidy system for creative works. One example of these measures is the National Center of Cinematography and the moving image, which taxes cinema ticket sales and uses those funds to help the production or distribution of French cinema. Another example of protectionist measures is the audiovisual law (Loi sur l'audiovisuel) which specified for instance that "radio has to broadcast 40% French songs and, within this quota, 20% new talents." The effects of this policy in France is suggested by the fact that between 2005 and 2011, between 45% and 55% of its film products were American imports, compared to 60 to 90% American imports in other European film markets.
ЮНЕСКО-дағы мәдени сан алуандық
Мәдени ерекшелік бірте-бірте мәдени әртүрлілік туралы келісімге келген түсінікпен алмастырылды, бұл 2005 жылдың қазан айында ЮНЕСКО-ның Мәдени өрнектердің әртүрлілігін қорғау және дамыту туралы конвенциясын қабылдауынан көрінеді (бұл Мәдени әртүрлілік туралы жалпыға бірдей декларациядан кейін жасалды). Франция және Канаданың демеушілігімен өткен конвенцияға 148 ел қолдау көрсетті, ал төрт ел дауыс беруден бас тартты. АҚШ және Израиль бұл ұсынысқа қарсы дауыс берді. ЮНЕСКО-ның Мәдени өрнектердің әртүрлілігін қорғау және дамыту туралы конвенциясы – мүше мемлекеттердің халықаралық сауда келісімдерінен мәдени тауарлар мен қызметтерді алып тастауға мүмкіндік беретін мәдени саясатты және шараларды қолданудағы құқықтарын бекітуге көмектесетін, заңдық күші бар халықаралық келісім. АҚШ мәдени ерекшеліктің жаһандық саудаға зиян келтіретін протекционизмнің бір түрі екенін және ЮНЕСКО конвенциясы мәдени әртүрліліктен гөрі осы протекционизммен айналысады деп мәлімдейді. Сонымен қатар, ЮНЕСКО конвенциясы репрессивті үкіметтерге азшылықтардың мәдени дауыстарын басып тастауға мүмкіндік береді деп санайды. АҚШ-тағы киноиндустриясы және басқа да мәдени индустриялар да мәдени ерекшелік тұжырымдамасына қарсы, себебі ол олардың экспорттық нарығына зиян келтіреді және АҚШ-ты мәдени ерекшелікке қарсы қазіргі ұстанымын қабылдауға ықпал етті.
Cultural exception has been gradually replaced by the more consensual concept of cultural diversity as shows the adoption in October 2005, of UNESCO's Convention on the Protection and Promotion of the Diversity of Cultural Expressions (which followed the Universal Declaration on Cultural Diversity). Sponsored by France and Canada, the convention was passed 148 2, with four nations abstaining from voting. The United States and Israel voted against the proposal. The UNESCO Convention on the Protection and Promotion of the Diversity of Cultural Expressions is a legally binding international agreement that supports Member States' wills to assert their right in applying cultural policies and measures that exclude cultural goods and services from international trade agreements. The United States claims that cultural exception is a form of protectionism that harms global trade and that the UNESCO Convention deals with such protectionism rather than cultural diversity. In addition, it claims that the UNESCO Convention allows for oppressive governments to suppress minority cultural voices. The film industry and other cultural industries in the United States are also against the concept of cultural exception, as it harms their export market, and have lobbied the United States to take its current position against cultural exception.