Кіріспе

Үндістанда адамдық сексуалдыққа қатысты мәдени көзқарас.

Үндістан өзінің ерекше мәдениеттері бар әртүрлі аймақтарына байланысты сексуалдық туралы әңгімені әртүрлі дамытты. Нью-Делидегі психоаналитик және психотерапевт Р. П. Бхатияның пікірінше, Үндістанның орта таптық "өте күшті ұстаушы көзқарасы" көптеген үйленген жұбайлардың сексуалдық тұрғыдан жақсы қарым-қатынас жасауына, тіпті қарым-қатынас жасауына кедерілді.

Өмірбаян

Үнділердің сексуалдық көзқарастарының (жалпырақ сексуалдыққа қатысты) көрінетін қайшылықтарын тарих арқылы түсіндіруге болады. Үндістан сексуалдық туралы түсініктерді қалыптастыруда маңызды рөл атқарды, және "Кама" ғылымы ретінде қарастырылған алғашқы әдеби еңбектердің бірі осы Үндістан субконтинентінен шыққан деуге болады. Тарихи тұрғыдан алғанда, Үндістан мүсіндер, суреттер, әдебиет сияқты түрлі өнер арқылы сексуалдық білім беруді алғашқылардың бірі болып қолданды. Барлық қоғамдардағыдай, Үндістанда да қарапайым халық пен билеушілер арасында сексуалдық тәжірибелерде айырмашылық болды, биліктегі адамдар көбінесе жалпыға ортақ моральдық көзқарастарды көрсете бермейтін "өзін-өзі бақыттандыру" салтына берілді. Сонымен қатар, Үндістан тарихында әртүрлі мәдени айырмашылықтар кездеседі.

Ежелгі заман

Қазіргі үнді мәдениетінің бастаулары шамамен б.з.д. 2700 жылға, ежелгі египеттік және сумерлік өркениеттермен бірдей кезеңге дейін жетеді. Осы дәуірде сексуалдық қатынасқа қатысты алғашқы көзқарастар индуизмнің ежелгі мәтіндерінен табылды. Ригведа сияқты бұл көне мәтіндер сексуалдық қатынас, неке және ұрпақ беру туралы дұғаларға байланысты моральдық ұстанымдарды ашады. Б.з.д. 500 жылға дейін жазылған Рамаяна мен Махабхарата эпостары Азия мәдениетіне зор әсер етіп, кейіннен қытай, жапон, тибет және Оңтүстік-Шығыс Азия мәдениеттерін ықпал етті. Бұл мәтіндерде ежелгі Үндістанда сексуалдық қатынастың үйленген жұбайлардың өзара міндеті саналғаны, күйеу мен әйел бір-бірін тең дәрежеде қуантқандығы, бірақ сексуалдық қатынасты жеке өмірдің бір бөлігі деп есептегені, әсіресе аталған үнді діндерінің жақтастары үшін көрсетілген. Ежелгі заманда көп әйел алуға рұқсат болған. Бірақ бұл практика көбінесе билеушілерге ғана тән болса, қарапайым халық моногамдық некеде тұрған. Көптеген мәдениеттерде билеуші топтың династиялық мұрагерлікті сақтау үшін полиандрия мен полигинияны қолдануы жиі кездеседі. Оңтүстік Үндістандағы өнерде бейнелеуде жалаңаштыққа жол берілген, бұл Ажантадағы суреттерде және сол дәуірдегі мүсіндерде көрініс тапқан. Тропикалық климатты елдердегідей, Үндістанның кейбір аймақтарындағы адамдарға киім киюдің қажеті болмаған, ал киімнің жоғарғы жағын жабудың да қажеті болмаған, тек сән үшін ғана киінген. Бұл тарихи деректермен расталады, олар бойынша ежелгі Үндістанның көптеген аймақтарындағы ерлер денелерінің төменгі жағын киіммен, ал жоғарғы жағын алтын мен асыл тастармен, зергерлік бұйымдармен жапқан, ал әйелдер байлықтарының символы ретінде жібек және қымбат матадан жасалған дәстүрлі сары киген. Үндістан өркениетінің одан әрі дамуымен және шамамен 500 жылға дейін жазылған Упанишадтармен бірге, Кама Сутра, бастапқыда Ватсьяяна Камасутрам ("Ватсьяянаның махаббат туралы афоризмдері") деп белгіленген, 1-ші және 6-шы ғасырлар аралығында жазылған. Бұл философиялық еңбек, кама шастра, яки "махаббат ғылымы", адамның құштарлығын, соның ішінде адалдықтан тайып кетуді зерттеумен қатар, некеде сексуалдық серіктесті қуантуға арналған техникалық нұсқаулық ретінде қарастырылған. Бұл ежелгі Үндістанда жасалған осындай жұмыстың жалғыз мысалы емес, бірақ қазіргі уақытта ең танымал. Бұл мәтін буддалық жазбалармен бірге ежелгі Қытайға тарады, онда қытай тіліндегі нұсқалары жазылды. Сонымен қатар, 10-шы ғасырдан 12-ші ғасырға дейін Үндістанның ең танымал көне өнер туындыларының кейбірі жасалды, олар көбінесе романтикалық тақырыптар мен жағдайларды еркін бейнелейді. Бұған мысал ретінде кейбір ежелгі храмдардағы Апсаралардың бейнесін келтіруге болады, олар еуропалық және араб мифологиясындағы нимфаларға немесе сиреналарға шамамен тең. Бұған ең жақсы және танымал мысал – Орталық Үндістандағы Хаджурахо кешені, ол шамамен 9-12 ғасырларда салынған.

Колониялық дәуір

Британдық Үндістанды отарлауы Үндістандағы сексуалдық көзқарастар мен пікірлерде маңызды өзгеріске алып келді. Үндістанда отарлау дәуірінен бұрын сексуалдыққа қатысты көзқарастар мен дәстүрлер әртүрлі болған. Көптеген жағдайларда, әртүрлі сексуалдық бағдарлар мен гендерлік идентитіктерге қатысты толеранттылық болған. Дегенмен, отарлау кезеңінде сексуалдыққа қатысты ұғымдар мен оның көрінісінде елеулі өзгерістер орын алды. Бұл өзгерістер ішкі және сыртқы факторлардың нәтижесінде болды. Сыртқы факторлар британдық отаршылдық билігі арқылы көрінді, олар Үндістан қоғамына батыстық құндылықтар мен сексуалдыққа қатысты идеяларды таңуға тырысты. Бұл британдықтардың өздерінің қоғамдық стандарттары мен моральдық нанымдары дұрыс деп санауынан және оларды Үндістанда орнату қажеттігінен ғана емес, сонымен қатар тиімді басқаруды қамтамасыз ету ниетінен туындады. Сол кезде британдық қоғам сексуалдық мәселелерге консервативті қарады, сексуалдық өрнекке қарсы тұрды, әйелдер сексуалдығын ерекше проблемалық деп санады және оны бақылау қажет деп есептеді. Жалпы қоғамдық стандарттар діни және моральдық идеяларға сын көзбен қарады. Бұған қоса, британдықтар Үндістан қоғамын төменсіреп қарады және оны британдық стандарттарға сәйкес өзгерту қажет деп ойлады. Бұл девадаси сияқты, жыныстық қатынаспен тікелей байланысы жоқ практикаларды қылмыстық қылған саясатқа жол ашты. Девадаси – бұл діни бишілер, олар сол кезде храмдық жезөкшелікпен байланысты болды, сондай-ақ хиджра қауымдастықтарының болуына да мүмкіндік берді. Хиджра – бұл интерсекс, трансгендер немесе евнухтар тобы, олар бірге өмір сүрді және өзін үшінші гендер ретінде таныстырды. 1861 жылы Үндістан Қылмыстық кодексінің 377-бабы, бұрыннан хиджраларды қылмыстық қылған, гомосексуализмді де тыйым салды, оны "табиғатқа қарсы қылмыс" деп есептеді. Мұндай практикаларды қылмыстық қылғандықтан және стигматизациялау британдықтардың олардың арамдығына сенуімен ғана байланысты емес, сонымен қатар британдық билік органдарына халықты басқаруды және бақылауды жеңілдетті. Мысалы, хиджраны қылмыстық қылмыс деп тану британдық шенеуніктерге үнді халқын жіктеуді жеңілдетті, өйткені жіктеу Британияның бақылауын және басқаруын қамтамасыз етудің маңызды бөлігі болды. Алайда, британдықтардың викториандық идеалдарды енгізуі және одан кейінгі саясаты Үндістан сексуалдығындағы бұл өзгеріске ықпал еткен жалғыз фактор емес еді. Ішкі идеалдардың өзгеруі де британдық ықпалмен қатар дамыды, бұл өзгерістерге әсер ететін ішкі факторларды құрды. Бұл факторлардың ең маңыздысы – жезөкшелік ұғымы және отарлық Үндістанда жезөкше терминінің жоғарғы кастадағы моногамды индуистік некелерден тыс барлық әйелдерді сипаттау үшін қолданылуы. 1872 жылы британдық билік 1860 жылы қыздарды жезөкшелікке сатуға тыйым салған Үндістан Қылмыстық кодексіне сәйкес үнді әйелдері туралы ақпарат жинау үшін сауалнама жүргізді. Сауалнама арқылы олар жезөкшелерді анықтауға тырысты, осылайша олардың өмірлерін жақсырақ бақылау және басқару мақсатында. Алайда, сауалнамаға берілген жауаптар көптеген колониялық шенеуніктердің – британдықтардың да, үндістердің де – барлық үнді әйелдері жезөкше болуы мүмкін деп сенгенін көрсетті. Мысалы, Калькутта полициясының комиссары А.Х. Джайлз үнді әйелдерінің қауіпті және заңсыз әрекеттерге көбірек бейім екенін және соның салдарынан "жезөкшелер қауымы әр түрлі жолдармен барлық таптар мен касталардан жалданады" деп мәлімдеді, әйелдердің жезөкшелікпен айналыса бастауының әртүрлі жолдарын сипаттап, мысалы, "аналары бұрын жезөкше болған және олар нәресте кезінен бастап кәсіпке тәрбиеленген жезөкшелер" немесе "күйеулерінің толық білімімен және келісімімен жезөкшелікпен айналысатындар". Бенгалдық судьясы Банким Чандра Чаттерджи де жезөкшелердің жағдайларын жіктеді, сонымен қатар "Жезөкшелер көбінесе барлық әлеуметтік топтардан жалданады және ешқандай мұрагерлік жезөкше кастасына жатпайды" деп мәлімдеді, бірақ олардың сексуалдық табиғаты шектеусіз болғандықтан олардың болуын түсіндірді. Әйелдерге және олардың бақыланбайтын сексуалдығына қатысты осы идеялар британдық әкімшіліктің әдеттегі моногамды жоғарғы кастадағы некеде емес әйелдердің сексуалдық жағынан бұзылуы және сондықтан қоғамдық тәртіпке қауіп төндіретіні туралы алаңдаушылығына байланысты болды. Алайда, бұл идеяларды тек британдықтар ғана құрастырған жоқ. Үндістанды басқаруда маңызды рөл атқаруға ниеттенген жоғарғы кастадағы бенгалдық индустар да өз мақсаттары үшін бұзық сексуалдыққа қатысты осы идеяларды және индус әйелдерінің идеалдастырылған тұжырымдамаларын таратуға көмектесті. Әйелдер сексуалдығы осы адамдар мен британдық шенеуніктер үшін әртүрлі мінез-құлықтарды кінәлау және олардың билігін орнату үшін ортақ нысана болды. Отарлау дәуірі мен британдық саясат Үндістан сексуалдығына – заңды және қоғамдық тұрғысынан – үлкен әсер етті. Осы кезеңде болған өзгерістер Үндістандағы әртүрлі әлеуметтік қозғалыстар мен саясатқа бүгінгі күнге дейін әсер етеді. Бенгалдағы Брахмо Самадж және Бомбей Президенттігіндегі Прартхана Самадж сияқты көрнекті азаматтар құрған бірнеше қозғалыстар үнді жеке және қоғамдық өмірін "реформалау" үшін жұмыс істеді. Бұл жаңа сана әйелдердің біліміне қолдау көрсетуге және (әрі қарай) келісім беру жасын көтеруге және еңбекке жарамды әйелдердің қайта үйленуіне қатысты тартымдылыққа алып келді, сонымен қатар некеде және отбасында да сексуалдыққа қатысты пуритандық көзқарас тудырды.

Қазіргі кездегі мәселелер

Қазіргі Үндістан республикасында және жалпы Оңтүстік Азияда сексуалдық мәселелерге қатысты консервативті көзқарастар қалыпты деңгейге жеткен. Бұл, ішінара, колониялық әсерге және Пәкістан сияқты елдердегі исламның қатаңшыл элементтеріне байланысты деп жиі айтылады (мысалы, Пәкістан мен Бангладештің көптеген мұсылмандарына әсер еткен ислами қайта жаңғыру қозғалыстары). Дегенмен, мұндай көзқарастар отарлық кезеңге дейін де кең таралған, әсіресе Үндістанда исламның пайда болуынан кейін мұсылман әйелдері үшін парданы үлгі ретінде қарастырды. Ислам дінінің, көбінесе суфилердің ықпалы арқылы біртіндеп таралуына дейін, өнерде сексуалдық ашықтыққа және жалаңаштыққа қатысты либералды көзқарастардың куәліктері бар сияқты. Алайда, ғалымдар исламның осы өзгеріске қаншалықты жауапты болғаны туралы пікір таласты. 1960-шы және 1970-ші жылдары Батыста көптеген адамдар Үндістандағы ежелгі сексуалдық еркіндік мәдениетін батыстың еркін махаббат қозғалыстары мен неотантрикалық философияның бастауы ретінде танығанмен, қазіргі Үндістан өз елінде ондаған жылдар бұрын тасталған викториялық ұстамдылықты бейнелейтін консервативтік мәдениетке ие.

Қазіргі Үндістан

Қазіргі кезде Үндістанға әсер ететін мәселелер, жыныстық революцияның бір бөлігі ретінде, саяси партиялар мен діни қысым топтары сияқты консервативті және либералды күштер арасындағы пікір қақтығысына себеп болып отыр. Бұл мәселелер сондай-ақ, азаттық пен теңдік конституцияда кепілдендірілген мемлекетте этикалық маңызға ие. Үндістандық әлеуметтанушы Жоти Пуридің зерттеулері қалалық Үндістандағы орта тап әйелдерінің денелеріне қатысты әлеуметтік бақылауға, гендерлік және сексуалдық саясаттың ұлттық және халықаралық дискурстарға, сондай-ақ ұлттық мемлекеттің рөліне назар аударады. Оның үшінші кітабы – «Сексуалдық мемлекеттер: басқару және Үндістандағы гомосексуализмге қарсы заңға күрес». 2018 жылдың 6 қыркүйегінде Жоғарғы Сот бірауыздан 377-баптың конституцияға қайшы екенін, өйткені ол автономия, жеке өмірге құқық және жеке сәйкестік сияқты негізгі құқықтарды бұзады деп шешім шығарды, осылайша Үндістанда гомосексуализмді заңдастырды.

Көңіл көтерудің танымал түрлеріндегі жыныстық қатынас

Көңіл көтеру индустриясы қазіргі Үндістанның маңызды бөлігі болып табылады және жалпы алғанда үнді қоғамын көрсетеді. Тарихи тұрғыдан алғанда, үнді теледидары мен киносында сексті ашық көрсету болған жоқ; жақында ғана тіпті өбу көріністері де тыйым салынған деп есептелді. Алайда, зорлау немесе сексуалдық шабуыл көріністері көрсетілді. Қазіргі уақытта кейбір үнді штаттары фильмдерде жұмсақ секстік көріністер мен жалаңаштық көрсетеді, ал басқа аймақтарда мұндай көріністерге рұқсат берілмейді. Басты фильмдер әлі де көбінесе халыққа бағытталған. "Ек ладки ко деха тох айса лага", "Шубх мангал зида саавдхан", "Бадахай до" сияқты кейбір жаңа фильмдер баламалы сексуалдық бағыттар мен ЛГБТ-нің қосылу идеяларын халық мәдениетіне енгізуге көмектеседі.

Порнография

Үндістанда порнографияны тарату және өндіру екеуі де заңсыз, бірақ жеке тұтыну заңсыз емес. Дегенмен, 1970-ші жылдардың соңынан бері жұмсақ мазмұнды фильмдер кең таралған, және көптеген режиссерлер оларды жасаған. Үндістанда Debonair (журнал), Fantasy, Chastity, Royal Magazine және Dafa 302 сияқты журналдар бар, және 50 миллионнан астам үндінің күн сайын порнография қарауы мүмкін деп есептеледі. Ақпараттық технологиялар заңының XI тарауының 67-параграфында Үндістан үкіметі кез келген электрондық орта арқылы порнографиялық материалдарды таратуды қылмыс деп санайды және жазалайды. eBay компаниясының үнділік еншілес фирмасының бас директоры веб-сайтта порнографиялық мазмұны бар дискіні сатуға рұқсат бергені үшін түрлі қылмыстық құқық бұзушылықтармен айыпталды.

Жыныстық индустрия

Ежелгі Үндістанда жыныстық саудаға қарсы болғанмен, оның зиянын азайту үшін оған төзеушілікпен қаралып, реттеу шаралары қолданылған. Дегенмен, қазіргі замандағы айыптау көптеген кедей секс-қызметкерлерін қанаушылыққа ұшыратып, ЖИТС сияқты жұқпалы аурулардың таралуына және одан да жаман нәрселерге, Шығыс Еуропадағыдай адам саудасының өркендеуіне әкеп соқты. Көптеген кедей, жас әйелдер ауылдардан ұрланып, сексуалдық құлдыққа сатылуда. Жақында Үндістанның секс-индустриясын реттеуге бағытталған әрекеттер жасалып жатыр. 2022 жылдың мамыр айындағы Жоғарғы Соттың шешімі бойынша проституция кәсіп ретінде мойындалып, секс-қызметкерлерінің Үндістанның басқа да азаматтарымен тең адам құқықтары бар екені, оларды кәсібі үшін кемсітуге немесе қамауға болмайды деп белгіленді.

Жыныстық денсаулық

Соңғы жылдары ерлер мен әйелдер арасында жыныстық дисфункция жағдайларының көбейгені байқалды. Көптеген мамандар жыныстық дисфункцияның кең таралғандығын жыныстық денсаулық туралы білімнің жетіспеуімен және жыныстық қатынасқа консервативті көзқараспен байланыстырады. Жыныстық тәрбие көптеген зерттеушілерді алаңдататын маңызды мәселе; мәдениетке байланысты жыныстық дисфункциялар, мысалы, Дхат синдромы, адам физиологиясы туралы бұрыс түсініктерге негізделген, оларды жақсартылған және қолжетімді жыныстық тәрбие арқылы жоққа шығаруға болады. Үндістандағы жыныстық дисфункцияға қатысты зерттеулер көбінесе ерлердің жыныстық дисфункциясына бағытталған. Дхат синдромы – еркектерде кездесетін психосексуалдық дисфункция, және Үндістандағы көптеген зерттеушілер осы мәселені зерттейді. Дхат синдромымен ауыратын еркектер көбінесе ауылдық жерлерден және жыныстық қатынасқа қатысты өте консервативті көзқарасы бар отбасылардан шығады. Дхат синдромымен ауыратын науқастар көбінесе эректильді дисфункция, ерте шәует шығу сияқты басқа жыныстық дисфункциялармен, сондай-ақ депрессиялық және алаңдаушылық невроздары сияқты психикалық аурулармен де күреседі. Зерттеу көрсеткендей, оқымаған еркектерде жыныстық дисфункцияның таралу деңгейі сауатты еркектерге қарағанда екі-үш есе жоғары. Білім беру саласында аборт туралы білімді арттыру маңызды, себебі қауіпсіз емес аборттар аналар өлімінің 8-9 пайызын құрайды (Үндістанның Бас тіркеушісі кеңсесінің мәліметі бойынша). Әйелдердің өздерінің денсаулығына қатысты шешімдер қабылдау мүмкіндігі, сондай-ақ жыныстық қатынасқа және ерте некеге қатысты консервативті көзқарастар сияқты әлеуметтік-мәдени факторлар әйелдердің жыныстық денсаулығын зерттеуде маңызды роль атқарады. Дхат синдромымен ауыратын еркектерге ұқсас, әйелдердің жыныстық дисфункциясының көп бөлігі ауылдық жерлерде шоғырланған және еркектерде талқыланған осы әлеуметтік факторлармен күшейтіледі.