Кіріспе
Американдық драматург
Дэвид Фридман (26 сәуір 1898 – 8 желтоқсан 1936) (38 жас) – Румынияда туған американдық драматург және биограф, ол радионың алғашқы жылдарында "әзіл жазушылардың патшасы" деп танымал болды.
Өмірбаян
Дэвид Фридман Румынияның Ботошани қаласында Сара мен Израиль Фридманның тұңғыш баласы және жалғыз ұлы болып дүниеге келді. Израиль саяси босқын, 1900 жылы жас отбасымен бірге АҚШ-қа көшіп келді, төрт жылдан кейін Дэвидтің әпкесі Софи АҚШ-та туған алғашқы бала болды. 1918 жылы Нью-Йорк қаласының колледжін бітірген Фридман, отбасында бірінші болып орта мектептен кейінгі ресми білімді аяқтады. 1918 жылдың қыркүйегінде ол Нью-Йорктегі Беатриске (туғанда Ребекка Гудман) үйленді, ол 1899 жылдың 27 қыркүйегінде туған (оның ата-анасы Ресей империясының Кишинев қаласынан қашып кеткен). Бес жыл ішінде олардың үш ұлы болды: Бенедикт (1919–2012), Ноэль (1922–2008, кейіннен Дэвид Ноэль деп аталды) және Тоби (1924–2011). Он жылдан кейін олардың жалғыз қызы дүниеге келді, қазір ол Лори Хейден деп аталады. 1924 жылдан бастап Фридман өзін-өзі жұмыспен қамтыған жазушы болды. Ол мюзиклдерге эскиздер жасады және 1926 жылдан 1937 жылға дейін Бродвейде жыл сайын шоулар қойды. Оның "Мендель Маранц" (1925) романында еврей әкесі жиі өткір әңгімелер айтқан. Оның алғашқы пьесасы "Мендель, Inc." 1929 жылы дебют жасады. Радио водевильді алмастырған кезде, танымал және жан-жақты жазушы ретінде беделге ие болған Фридман жаңа медиаға дайын болды. Ол бірнеше жыл бойы аптасына алты ойын-сауық бағдарламасын жасады, соңынан кинода да жұмыс істеді. Фридман сонымен қатар биограф болды және индустрияның ішкі жақтарын жазды. Оның алғашқы өмірбаяны, Эдди Кантордың "Менің өмірім сіздің қолыңызда" (1928, Кантордың Фридманға айтқан сөздері бойынша) мемуары бестселлер болды. Фридман мен Кантор шоумен Флоренц Зигфельдтің өмірбаянын жазу үшін бірлесіп жұмыс істеді; "Зигфельд: Ұлы даңқ" (1934) "Зигфельд ақымақтықтары" (1945) фильміне негіз болды. Сол сияқты, ол импресарио Гарри Рейхенбахпен бірге жазған "Фантомдық атақ" (1931) "Жартылай жалаңаш шындық" (1932) фильмінің негізіне айналды. 1930 жылдардың ортасында Фридман Нью-Йорктегі Educational Pictures компаниясы түсірген қысқа комедиялардың сценарийлерін жазды. Ең танымал – "Blue Blazes" (1936), онда Бастер Китон өрт сөндіруші рөлінде ойнады. Фридман 1936 жылдың 7 желтоқсанында, дүйсенбі күні кешке ауыр жүрек талмасынан қайтыс болды. 8-і күні таңертең ол дүниеден озды, өзінің 18 жылдық өмірімен байланысты Беатрис және 17-ден 2 жасқа дейінгі төрт баласын қалдырды.
Freedman graduated from the City College of New York in 1918, the first in his family to complete a formal education beyond high school. In September 1918, he married Beatrice (née Rebecca Goodman), a fellow New Yorker, who was born in the city on September 27, 1899 (her parents had fled from Kishinev, Russian Empire). Within five years they had three sons, Benedict (1919–2012), Noel (1922–2008, later adopted name David Noel), and Toby (1924–2011). A decade later their only daughter, who is now known as Laurie Hayden, arrived. From 1924 on, Freedman was a self employed writer. He created sketches for musicals and had shows on Broadway almost every year from 1926 through 1937. His novel Mendel Marantz (1925) featured a Jewish father who frequently made witty remarks. His first play, Mendel, Inc., debuted in 1929. When radio replaced vaudeville, Freedman—who already enjoyed a reputation as a popular, versatile writer—was ready for the new medium. He was prolific, creating as many as six entertainment programs a week for several years, and eventually worked in movies as well. Freedman was also a biographer and wrote about industry insiders. His first biography, the Eddie Cantor memoir My Life Is in Your Hands (1928, "as told to" Freedman by Cantor), became a bestseller. Freedman and Cantor collaborated on a biography of showman Florenz Ziegfeld; Ziegfeld: the Great Glorifier (1934) was used for the film Ziegfeld Follies (1945). Similarly, Phantom Fame which he co authored with the impresario Harry Reichenbach (1931) became the basis for the movie The Half Naked Truth (1932). In the mid 1930s Freedman contributed scripts for short comedies produced by Educational Pictures in New York. The best known is probably Blue Blazes (1936), starring Buster Keaton as an inept fireman. Freedman suffered a massive heart attack on the evening of Monday, December 7, 1936. By the morning of the 8th, he was dead, leaving Beatrice, his partner of 18 years, and their four children, who ranged in age from just under 17 to just under 2 years.
Мұра
Оның ұлы Дэвид Ноэль Фридманның айтуынша, қазіргі заманғы көрермендер Дэвид Фридманның көптеген туындыларын бағалай қоймауы мүмкін (бірақ оның қор нарығына қатысты әзілдері әлі де өзекті), себебі оның көптеген әзілдері сол кезеңнің ерекшеліктері мен сезімталдық мәселелеріне арналған. Дегенмен, Фридманның әңгімелері уақыттан өшпейді. Жылдар өте келе, оның отбасы оның есімін «Интеллектуалдық ғашық» (1940, қайта басылған 2007 ж.) атты өлімнен кейінгі жарияланыммен құрметтеді, бұл 1922-1928 жылдар аралығында жеке-жеке жарық көрген әңгімелер жинағы. Фридманның 1920-1936 жылдар аралығында жазған көптеген шығармаларының ішінде «Mendel, Inc.» (1929) – толыққанды дамыған жалғыз пьеса. Оның өмірінің басында жазылған бұл туынды, юморист/драматургтің пішкен ойларын көрсетеді. 2004 жылдың 2 маусымында Калифорния штатының Солана Бич қаласындағы Солтүстік жағалау репертуарлық театрында 1929 жылғы қиын кезеңде Төменгі Шығыс жағында өмір сүрген еврей иммигранттық отбасы туралы бұл классикалық комедия толық залға оқылды. «Mendel, Inc.» 1932 жылғы Warner Brothers фильмі «Нью-Йорк жүрегінің» негізі болды, еврей диалектісінде сөйлейтін комиктер Смит пен Дейл үшін жасалған туынды, ал комедия актері Джордж Сидни Мендель Маранц рөлінде ойнады. Фридманның төрт кітабы 1926 жылы орыс тіліне аударылып, «Огонек» баспасында жарық көрді; олар қысқа мерзімге үлкен танымалдылыққа ие болды, Мендельдің өткір «анықтамалары» кеңінен цитаталанды, бірақ бір жыл ішінде Ильф пен Петров және Михаил Зощенконың әзіл-қалжыңдарымен қалып қойды және көп ұзамай ұмытылды, алайда Анатолий Рыбаковтың «Арбат балалары» (1933 жылғы оқиғаларға арналған) романында кейіпкер Мендель туралы айтады. Оның «Мендель Маранц» романы 2011 жылы орыс тілінде аудиокітап ретінде қайта басылды, оны танымал актерлер Клара Новикова, Леонид Каневский және басқалар оқыды. Дэвид Фридманның көркемдік бейнесі Герман Вуктың «Ішінде, сыртында» романында Гарри Голдхандлер кейіпкері ретінде бейнеленген.