Кіріспе

Еуропалық Одақтың агенттігі

Еуропалық химиялық заттар агенттігі (ECHA; /ɛ//k//ə/ EKə) – химиялық заттардың қауіпсіз қолданылуын қамтамасыз ететін Еуропалық Одақтың агенттігі. Ол «Химиялық заттарды тіркеу, бағалау, рұқсат беру және шектеу» (REACH) деп аталатын Еуропалық Одақ регламентін іске асырудың техникалық және әкімшілік аспектілерін басқарады. ECHA – Еуропалық Одақтың химиялық заттар туралы заңнамасын іске асырудағы реттеуші органдардың жетекші күші. ECHA компаниялардың заңнаманы сақтауын қамтамасыз етуге, химиялық заттарды қауіпсіз пайдалануды дамытуға, химиялық заттар туралы ақпарат ұсынуға және алаңдау тудыратын химиялық заттарды қарастыруға міндетті. Ол Финляндияның Хельсинки қаласында орналасқан. ECHA – REACH арқылы құрылған тәуелсіз және дамыған реттеуші агенттік. Ол Еуропалық Комиссияның қарастырылған ұйымы емес. Агенттік, қазіргі уақытта атқарушы директоры доктор Шарон МакГиннес басқарады, 2007 жылдың 1 маусымынан бастап жұмыс істей бастады.

Құру

ECHA химиялық заттардың өндірісі мен қолданылуын реттеуге арналған жаңа заңнаманы басқару үшін 2006 жылғы 18 желтоқсандағы Еуропалық Одақ регламентімен құрылды. Еуропалық Аудиторлық Соттың кейіннен жүргізген аудитінің қорытындысы бойынша оның мақсаттары – адам денсаулығы мен қоршаған ортаны жоғары деңгейде қорғау, соның ішінде заттарға қатысты қауіптерді бағалаудың баламалы әдістерін қолдау, сондай-ақ бәсекеге қабілеттілікті және инновацияны арттыру арқылы ішкі нарықта заттардың еркін айналымын қамтамасыз ету. Химиялық заттар туралы заңнаманың, шешім қабылдау процестерінің және оған негізделген ғылыми негіздердің барлық мүдделі тараптар мен жұртшылық алдында сенімділігін қамтамасыз ету. REACH регламенті және оның іске асырылуына қатысты ақпарат алмасуды үйлестіру. 2007 жылдың 1 маусымында Брюссельден жіберілген 40 қызметкерден тұратын алғашқы топ Хельсинкиде Агенттікті құруға кірісті. REACH (химиялық заттарды тіркеу, бағалау, рұқсаттау және шектеу) бойынша жұмыстар үшін жекелеген химиялық заттар туралы деректерді сақтау үшін компьютерлік жүйелерді кеңінен пайдалану қажет болды, олардың көп бөлігі осы материалдарды өндіретін компаниялар ұсынған. Сондықтан, ECHA қызметкерлері бұрын өнеркәсіпте жұмыс істеген болса немесе Агенттікпен жұмыс істегеннен кейін жұмыс істесе, мүдделер қақтығысы тууы мүмкін деген алаңдаушылық болды. Компаниялар осы ақпаратты ECHA-ға тіркейді, содан кейін ол олардың веб-сайтында тегін қолжетімді болады. Мыңдаған ең қауіпті және ең көп қолданылатын заттар тіркелді. Бұл ақпарат техникалық сипатта, бірақ әрбір химиялық заттың адамдар мен қоршаған ортаға тигізетін әсері туралы толық мәлімет береді. Бұл еуропалық тұтынушыларға олар сатып алатын тауарларда қауіпті заттар бар ма деп сатушылардан сұрауға құқық береді. 2018 жылы REACH-тің бірінші «тіркеу» кезеңі аяқталды, ECHA дерекқорына 21 500-ден астам химиялық зат қосылды. Алайда, жылына 1000 тоннадан астам өндірілетін химиялық заттар туралы ақпараттың сапасы күмәнді болды, олардың тек үштен бірі ғана заң талаптарына сай келді. CEFIC салалық тобы бұл мәселені мойындады. Еуропалық экологиялық бюро химиялық заттарға байланысты тәуекелді азайту үшін талаптарды орындауды жеделдетуді қажет етті. 2020 жылға дейін Агенттік қосымша қарауды қажет ететін 300-ге жуық затты анықтады. 2022 жылға қарай 16 000 компаниядан 23 000-ға жуық заттың жарамды тіркеу деректері болды. Деректемедегі ақпарат тіркеушінің қарастырып отырған затының салмағына байланысты: ең аз мөлшері жылына 1-10 тонна, ал ең көп мөлшері жылына 1000 тоннадан асады.

Заттар мен қоспаларды жіктеу, таңбалау және қаптау

Классификациялау және таңбалау жүйесі ЕО-да химиялық заттардың қауіптілігін санатқа бөлу және оларды қолдану талаптарын анықтау үшін жаһандық түрде үйлестірілген жүйені енгізеді. Бұл дүниежүзілік жүйе қызметкерлер мен тұтынушыларға химиялық заттардың қосымша әсерлерін және өнімдерді қауіпсіз пайдалану жолдарын білуді жеңілдетеді, себебі өнімдердегі таңбалар енді бүкіл әлемде бірыңғай. Компаниялар өз химиялық заттарының классификациясы және таңбалауы туралы ECHA-ға міндетті түрде хабарлауы керек. 2022 жылға дейін ECHA 200 000-нан астам зат бойынша 5 миллионнан астам хабарлама алды. Аталған ақпарат олардың веб-сайтында тегін қолжетімді. Тұтынушылар өздері қолданатын өнімдердегі химиялық заттарды тексеруге мүмкіндік алады.

Биоцидтік өнімдерді реттеу

Биоцидтік өнімдерге, мысалы, жәндіктерден қорғайтын және ауруханаларда қолданылатын дезинфекциялық құралдар жатады. Биоцидтік өнімдер жөніндегі регламент (БӨЖ) тұтынушылардың оларды қауіпсіз пайдалануы үшін осы өнімдер туралы жеткілікті мәліметтердің болуын қамтамасыз етеді. ECHA осы регламентті іске асыруға жауапты.

Алдын ала хабардар етілген келісім

Алдын ала келісім туралы заң (PIC) Еуроодақта тыйым салынған немесе қатаң шектеулерге ие қауіпті химиялық заттардың экспорттау және импорттау ережелерін белгілейді. Осы механизм арқылы қауіпті химиялық заттарды алуға тиіс елдер алдын ала хабардар етіледі және олар импортты қабылдамауға құқылы.

Қауіпті химиялық заттарды бақылау

Адам денсаулығы мен қоршаған ортаға қауіпті әсер ететін заттар аса қауіпті заттар (SVHC) ретінде анықталады. Тұтынушылар бөлшек саудагерден олар сатып алатын өнімдерде осы заттардың бар-жоғын сұрауға құқылы. Еуроодақта зат ресми түрде аса қауіпті деп танылғаннан кейін, ол тізімге (үміткер тізімі) қосылады. Бұл тізім ECHA веб-сайтында қолжетімді және тұтынушылар мен өнеркәсіпке қай химиялық заттардың SVHC ретінде танылғанын көрсетеді. Үміткер тізіміне енгізілген заттар кейін басқа тізімге (Рұқсат тізіміне) көше алады. Бұл, белгілі бір мерзімнен кейін компанияларға ECHA-дан алдын ала рұқсат алған жағдайда ғана затты нарыққа шығаруға немесе пайдалануға рұқсат етілмейді дегенді білдіреді. Осы тізімге енгізу процесінің басты мақсаты – мүмкіндігінше SVHC-ті жою. Мысалы, ECHA мәлімдемесіне сәйкес, трихлорэтиленді Еуроодақта қолдану 2022 жылға дейінгі он жыл ішінде 95%-дан астамға төмендеді, бірақ бұл химиялық заттың орнына қолданылатын балама өнімдердің де қауіпті болуы мүмкін.

SCIP дерекқоры

Еуроодақтың қалдықтар жөніндегі директивасы қауіпті материалдарды қамтитын қалдықтарды азайтуға бағытталған, ал ECHA SVHC мәселесімен айналысуға көмектесу үшін арнайы деректер базасын жасады. Оның аббревиатурасы – SCIP, ол «Өнімдердегі мазасыздық тудыратын заттар» деген сөздерден шығарылған (немесе күрделі объектілердегі заттар). 2021 жылғы 5 қаңтардан бастап, өнімдерінде салмағы бойынша 0,1%-дан жоғары SVHC бар заттарды өндірушілер, импорттаушылар және дистрибьюторлар осы деректер базасына ақпарат ұсынуға міндетті. 2022 жылғы мамырға дейін деректер базасында 7,6 миллионнан астам зат туралы ақпарат тіркелді.

Зат туралы ақпарат картасы

ECHA өз веб-сайты арқылы өзінің дерекқорында тіркелген химиялық заттар туралы барлық ақпаратты қоғамға ұсынады. Ол бұл ақпаратты зат туралы ақпарат картасы (Substance Infocard) түрінде ұсынады, онда қауіптіліктері, қолданылуы және өндіріс немесе импорт көлемі көрсетілген. 245 000-нан астам химиялық зат туралы ақпарат қолжетімді, бірақ олардың көпшілігінде толық деректер жоқ, себебі олар жылына бір тоннадан кем мөлшерде қолданылады. CAS тіркеу нөмірін немесе Еуропалық қауымдастық нөмірін онлайн жүйеде заттарды табу үшін пайдалануға болады. Басқа іздеу сөздеріне халықаралық бейтарап атау (фармацевтикалық препараттар үшін), ISO жалпылама атауы (агрохимиялық заттар үшін) немесе IUPAC атауы жатады.