Кіріспе

L'armata Brancaleone (ағылшын тілінде For Love and Gold немесе The Incredible Army of Brancaleone) – 1966 жылдың 7 сәуірінде шыққан итальяндық комедиялық фильм, сценарийін Age & Scarpelli жазған, режиссері – Марио Моничелли. Басты рөлде Витторио Гассман сомдаған. Бұл фильм 1966 жылғы Канн кинофестиваліне қатысты. «Armata Brancaleone» термині қазірге дейін итальян тілінде дұрыс жиналмаған және жабдығы нашар адамдар тобын сипаттау үшін қолданылады. «Бранкалеоне» – нақты тарихи атау, геральдика тілінде «арыстанның тырнағы» деген мағынаны білдіреді. Бранкалеоне дельи Андало орта ғасырларда Римнің губернаторы болған.

Сюжет

Фильм басталады, итальяндық шағын ауылға венгр тонаушылары шабуыл жасайды. Қырқындар мен зорлаулар аяқталған соң, неміс рыцары келіп, қарақшыларды батыл өлтіреді. Бірақ ол жараларын емдеп жатқанда, аман қалған екі ауыл тұрғыны мен тонаушылардың бірі оған шабуыл жасайды. Олар жаралы рыцарды өзенге лақтырып жібереді. Шабуылдаушылар рыцардың қару-жарағын және ат-экіпін ашкөз еврей саудагерге сатуға тырысады, ол өзінің иелігінен Киелі Рим императорының рыцарға Аурокастро, Апулия қалашығын феод ретінде беру туралы хатын табады. Пергамент төменгі жағы жыртылған, ол рыцар сыйлықты алу үшін орындауы керек шартты көрсетеді. Венгр тонаушысы жас дворянмен серіктестікке келісу идеясын ойлап табады, сонда топ аталған феодты иеленуге және оның байлығынан пайда көруге болады. Олар табатын рыцарь – кедей және қабілетсіз, бірақ жақсы ниетті Бранкалеоне да Норча, және олар оған абыройлы рыцарь өлер алдында пергаментті бергенін айтады. Бранкалеоне бастапқыда жоспардан бас тартады, бірақ билеушінің қызы мен бай феодты уәде еткен жарыс турнирінде күйрегеннен кейін, ол осы "армияның" (L'Armata) басшылығын алуға және оны "бақытқа" және "даңққа" бастап, эпикалық сапар деп санайды. Олар феодқа бет алғанда, Бранкалеоне Орта ғасырлардағы Италияның шатастырғыш және көпұлтты әлемінен шабыттанған бірнеше әзіл-қалжың оқиғаларды бастан кешіреді; олардың әрқайсысы алдыңғысынан да күлкілі. Олардың ішінде: Византия рыцары Теофилатто деи Леонци (Джан Мария Волонте), ол әкесінен төлем талап ету және бөлісу үшін өз тұтқындалуын сахналауды ұсынады. Бүкіл қала көрінбей кеткендей, олар оны тонауға кіріседі, бірақ қала жұқпалы аурудан құрбан болғанын біледі. Фанатикалық ақылдан адасқан монах, Зеноне (Энрико Мария Салерно), оның крестшілер армиясына қосылғандардың барлық ауруларынан "сауығып" кететінін уәде етеді, ал топ онымен бірге қасиетті жерге крест жорығына барады. Шәкірттерін қауіпті көпірден секіріп өтуге көндіруге тырысқанда (Иеміз оларды қорғайды деп қатты айқайлайды), монах терең шатқалға құлайды, бұл топты бұрынғы ізденісімен жалғастыруға мүмкіндік береді. Мателда (Кэтрин Спаак) есімді келінді құтқару, ол Бранкалеонеге ғашық болады, бірақ оны күйеу жігітіне алып баруға берген антына байланысты одан бас тартады; Бранкалеонның өкінішіне орай, ол византиялық рыцарьға (сол кезде топтың мүшесі) бойын беріп, өзінен кек алады; кейіннен, "армия" оның үйлену тойында демалып жатқанда күйеуі оның жағдайы туралы біледі және ол Бранкалеонды оны қызды құртты деп айыптайды. Теофилаттың жоспарымен келісіп, әскер оның әкесінің сарайына келіп, төлем талап етеді. Оның әкесі Теофилаттың өзінің заңсыз баласы екенін айтып, төлеуден бас тартады. Осы уақытта, Бранкалеонды Теофилаттың тәтесі садомазохисттік құмарлықпен қозғайды, бұл византиялық үйдің бір мысалы ғана. Топ ақыры феодқа жеткенде, олар пергаментінің жоғалған бөлігінде феодты берудің шарты жаңа билеушінің "теңізден келетін қара апаттан", саррасендердің жиі шабуылдарынан қорғануды қамтамасыз етуі керек екендігі жазылғанын біледі. Бранкалеоне саррасендерді жеңу үшін мультфильмдік Руб Голдбергестің тұзағын жобалайды, бірақ оның орнына топ тұтқында қалады. Топты өлімге кесуге дайындалып жатқанда, оны бастапқы сахнадағы рыцарь құтқарады, ол шабуылдаушыларынан кек алуға аңсап, феодтың нақты иесі. Бранкалеоне (рыцарға жасалған шабуыл туралы білмейтін) және оның әскері тірідей өртелуге азамат болғанда, ақымақ монах күтпеген жерден келіп, оларды рыцардан құтқарады, "олар киелі жерге бару міндетін орындау үшін". Байлық арманынан айырылған Бранкалеоне мен оның тобы монах пен оның ізбасарларымен бірге баруға келіседі, өзін құтқарады. Көңілі қалғанмен, ол өзінің сенімсіз атын тапқанда, Бранкалеоне оған мініп, сенімділігін қайта қалпына келтіріп, монахтан басшылықты алады. Оқиға "Бранкалеоне алле Кросиате" (1970) фильмінде жалғасады.

Бағалау және тақырыптар

Сюжет орта ғасырлар әлемінің әртүрлі пародийлері төңірегінде құрылған эскиздер сериясынан тұрады: ол өзі орта ғасырлардағы әңгімелерге тән классикалық рыцарь іздестірісінің пародийасы. Эйдж мен Скарпелли кейіпкерлер үшін итальян тілінің (оның диалектілерін қоса алғанда) және латын тілдерінің ерекше, сықаққа толы қоспасын жасады, бұл фильмнің ең басты ерекшелігі және оның табысының кілті болып табылады. Гассманның жоғарыпарлы және мақтанға толы оқылысы да рөлге өте сай келді. Фильмнің басты музыкалық тақырыбы да үлкен жетістікке ие болды. Моничеллидің айтуынша, фильм идеясы Эйдж мен Скарпелли жазған екі ортағасырлық шаруаның әйелдер туралы әңгімесінен туындаған. Моничелли орта ғасырлық Голливуд фильмдерінің қалыпты стереотиптерін жоққа шығаратын фильм түсіруді ұсынды. Оның орнына ол дәуірдің "екінші жағын" көрсетуді көздеді: кедейлер, кемтарлар, білімсіздік, лай, суық, қайырсыздық. Ешқандай стереотипке орын қалмады: қысымға ұшыраған шаруалар өздері де зорлық-зомбылыққа барады (олар қарақшылардың құрбаны болғанымен, оларды жеңу үшін рыцарьға шабуылдайды); дін қызметкерлері, галлюцинация көретін монах бейнесінде, өте фанатикалық, әрқашан айналасындағылардың "имансыздығынан" туындаған бақытсыздықтарды түсіндіруге дайын; ашкөз яһуди саудагер; қиын жағдайдағы қаһарман/принцесса, ол батырмен бірге болудың орнына, оны мазақтау үшін басқа біреумен құрметін бұзуды сұрайды. Соңында, орта ғасырлық батырдың архетипі – рыцарь, Brancaleone-де өзінің ең керемет пародийасын табады, ол әрқашан өзінің рыцарлық кодексіне бағыну арқасында қауіп-қатерге ұшырайды; ал даңқ туралы армандарына келетін болсақ, ол батылдықтан қашып, мойынсұнуды жасаған, бірақ оны төменнен манипуляциялауға тырысатын қорқақ қарақшылар тобын бастайды. Моничеллинің өнерінде әлсіздер мен кемсінтушілер үнемі кездеседі, бірақ бұл жағдайда олар көбінесе комедиялық тұрғыдан көрсетіледі. Фильмнің тағы бір маңызды тақырыбы – ерлер арасындағы достық, ол La grande guerra және кейінірек Amici miei сияқты фильмдерде де маңызды рөл атқарды. Костюмдер көбінесе нағыз сюрреалистік әсер береді, әсіресе той кешінде және Византия сарайындағы көріністерде. Олардың авторы Пьеро Герарди 1967 жылы күміс лентамен марапатталды.

Қабылдау

Фильм Италияда 2,150,000 долларлық кассалық табыспен сол жылы Италиядағы үшінші ең табысты итальян фильмі болды.