Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Игілік экономикасында, тауарлар мен қызметтерді ең мұқтаж жандар алғанда, үлестірім тиімділігі орын алады. Аба Лернер үлестірім тиімділігі идеясын алғаш рет 1944 жылы жарық көрген «Бақылау экономикасы» атты кітабында ұсынды.
In welfare economics, distributive efficiency occurs when goods and services are received by those who have the greatest need for them. Abba Lerner first proposed the idea of distributive efficiency in his 1944 book The Economics of Control.
Кемелдік пайдалылықтың азаю заңы
Дистрибутивті тиімділік ұғымы төмендеу шекті пайдалылық заңына негізделген. Осы экономикалық заң бойынша, адам жұмсауға көбірек қаражаты болған сайын, ол алатын пайда азая түседі. Мысалы, егер адамға музыка жүктеуге арналған сыйлық сертификаты берілсе (және сертификатты қайта сату мүмкіндігі болмаса), ол сертификатты ең көп ұнайтын әнді сатып алуға пайдаланады. Егер тағы бір сертификат берілсе, екінші сүйікті әні сатылады. Адам жүктеуге сертификаттар ала беруін жалғастырса, бұл процесс осылай жалғаса береді. Әрбір келесі ән алдыңғысынан сәл кем ұнады.
The concept of distributive efficiency is based on the law of diminishing marginal utility. According to this economic law, as a person gets more to spend, things will be bought that give less and less utility. For example, if a person is given a gift certificate for a music download (and has no way to resell the certificate), the gift certificate will be used to purchase the song that will be enjoyed the most. If another certificate is given, the second favorite song will be bought. The process continues as long as the person keeps getting certificates for downloads. Each additional song the person buys is slightly less desirable than the one before.
Пайдалылық пен қоғамның төмендеуі
Лернер пайдалылық ұғымын және оған байланысты "шекаралық пайдалылық заңы" тұжырымын қоғамдағы табыс таралуына қолданды. Шекаралық пайдалылықтың кему заңы, кедей адамдардың ақшадан байларға қарағанда қосымша шығындарға жұмсағанда көбірек пайда көретінін білдіреді. Мысалы, үйсіз отбасыға үйге сыйлық сертификаты берілсе, олар оны өздеріне баспана үшін пайдалана алады. Ал егер өте бай адамға осындай сыйлық берілсе, ол оны жылына бірнеше апта ғана пайдаланатын демалыс үйіне жұмсауы мүмкін. Осылайша, жалпы пайдалылық байлардан байлықты алып, кедейлерге беру арқылы максималды деңгейге жетеді, ал оңтайландырылған пайдалылық күйі – толық экономикалық теңдік. Лернердің айтуынша, "Егер қоғамның жалпы қанағаттануын барынша арттыру қажет болса, рационалды тәсіл – табысты теңдік принципі бойынша бөлу" (Лернер, 32). Басқаша айтқанда, егер бізге белгілі бір сомада байлық берілсе және оны бір топ адамға бөлуге тапсырылса, онда осы топ мүшелері арасында байлықты тең бөліп, жалпы бақыттылықты арттыруға болады. Дегенмен, нақты жағдайларда байлықтың жалпы сомасы тұрақты емес, және табысты тым көп қайта бөлу экономикалық өсім мен дамуға деген ынтаны төмендетіп, осы жалпы соманы азайтуы мүмкін деген пікір бар. Мұны ескере отырып, Лернер бұрынғы мәлімдемесін нақтылады: "Теңдік принципі бөлінетін табыстың жалпы сомасын арттыратын ынталандыру принципімен үйлесуі керек" (Лернер, 36). Осы көзқарас бойынша, теңдік пен ынталандыру арасында дұрыс тепелдікке қол жеткізу қажет.
Lerner applied the concept of utility and its associated "law of marginal utility" to the distribution of income in society. The law of diminishing marginal utility implies that poorer people will gain more utility from money for additional spending than the wealthy. For instance, if a homeless family is given a gift certificate for a house, they will be able to use it to provide shelter for themselves. If a very rich person is given such a gift, he may spend it on a vacation residence which he will only use a few weeks of the year. As such, aggregated utility would be maximized by taking wealth from the rich and giving it to the poor, and the state of optimized utility would be perfect economic equality. As Lerner puts it, "If it is desired to maximize the total satisfaction of a society, the rational procedure is to divide income on an equalitarian basis" (Lerner, 32). In other words, if we are given a fixed amount of wealth and a group of people to distribute it to, we can maximize total happiness by dividing the wealth equally between the members of that group. However, in real situations the total amount of wealth is not fixed, and it has been argued that too much redistribution of income can reduce this total amount by lowering incentives for economic growth and development. Knowing this, Lerner qualified his earlier statement: "The principle of equality would have to compromise with the principle of providing such incentives as would increase the total of income available to be divided” (Lerner, 36). In this view, a balance must be reached between equality and incentives.
Пайдалылықтың маңыздылығына тәнтілік
Әр түрлі құндылық жүйелері моральдық үкімдерді қабылдауда пайдалылықты қолдануға қатысты әртүрлі көзқарастарға ие. Деонтологиялық моральдық көзқарастар пайдалылықтан өзге факторларға баса назар аударады. Сондай-ақ, көптеген марксистер, кантиандар және кейбір либертариандар (мысалы, Роберт Нозик) пайдалылықты моральдық өлшем ретінде маңызсыз деп санайды, немесе кем дегенде табиғи құқықтар сияқты маңыздырақ емес деп есептейді.
Different value systems have different perspectives on the use of utility in making moral judgments. Deontological views of morality focus on factors other than utility. Also, many Marxists, Kantians, and certain libertarians (such as Robert Nozick), all believe utility to be irrelevant as a moral standard or at least not as important as others such as natural rights.