Кнобкерри – Африкада қолданылатын, ұшында дөңгелек бар таяқ. Аң аударуға, қорғануға және мәдени символ ретінде пайдаланылған. Тарихы мен мағынасы туралы біліңіз!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ағаштан жасалған тоқпақ түрі, әдетте бір жағында үлкен дөңгелек болады. Кнобкерри (африкаанс тілінде knobkerrie, knobkierie, knopkierie деп те жазылады) – негізінен Оңтүстік және Шығыс Африкада қолданылатын ағаштан жасалған тоқпақ. Әдетте олардың бір жағында үлкен дөңгелек болады және оларды аң аулау кезінде жануарларға лақтыруға немесе жаудың басын соғуға пайдалануға болады. Оларды қолданатын түрлі халықтар үшін олар көбінесе мәдени маңызға ие. Кнобкерриді алып жүрудің саяси маңызы да болды, әсіресе Оңтүстік Африкада.
Form of wooden club, usually having a large knob at one end
A knobkerrie, also spelled knobkerry, knobkierie, and knopkierie (Afrikaans), is a form of wooden club, used mainly in Southern Africa and Eastern Africa. Typically they have a large knob at one end and can be used for throwing at animals in hunting or for clubbing an enemy's head. For the various peoples who use them, they often have marked cultural significance. Being able to carry the knobkerrie has also had a political dimension, especially in South Africa.
Атауы
Бұл атау африкаанс тіліндегі "knop" сөзінен шыққан, ол "төбешік" немесе "доп" деген мағынаны білдіреді, және хоэхоэ немесе сан тіліндегі "kirri" сөзінен, яғни "қамыт" деген мағынаны білдіреді. Аталған атау Австралия, Тынық мұхиты аралдары және басқа да аймақтардағы жергілікті халықтар қолданған ұқсас қаруларға да қатысты қолданылды, сондай-ақ британ әскерінде де пайдаланылды.
The name derives from the Afrikaans word knop, meaning knob or ball and the Khoekhoe or San word kirri, meaning walking stick. The name has been extended to similar weapons used by the native peoples of Australia, the Pacific islands, and other places, and was also used in the British army.
Оңтүстік Африкадағы және шетелдегі қолданылулары
Кнобкерри – Африка және одан тыс жерлерде маңызды соғыс қаруы болды. Африкада нгуни халықтары бұл қаруды кеңінен пайдаланды. Зулу халқы арасында ол ивиса деп аталады. Ивиса көбінесе тікелей шайқаста қолданылмады, бірақ кейде оны найзаның немесе исиджуланың орнына лақтыратын қару ретінде қолданды. Оның орнына зулулар ивисаны әшекей таяқ, салтанатты зат немесе тіпті темекі сақтау ыдысы ретінде пайдаланды. 20-шы ғасырда Инката зулу ұлтшыл қозғалысы ивисаны дәстүрлі қару деп санап, оны ашық жерде алып жүруге рұқсат беру үшін күресті. Дегенмен, көптеген дереккөздер ивисаның жақын арадағы шайқаста, соққы беру үшін және тіпті өлім жазасын орындау үшін қолданылғанын көрсетеді. Ндебеле нұсқасы индуку деп аталды және дизайны зулу ивисасына ұқсас. Ол әшекей таяқ ретінде немесе лақтыратын қару ретінде қолданылды. Зулулардан айырмашылығы, ндебелелер индукудан шайқас балғасының сабын жасап, оны соғыс қаруы ретінде пайдаланды. Тсонга клубтары да зулу және ндебеле типтеріне ұқсас болды, бірақ шар тәрізді бастарымен қатар, сопақ бастары бар түрлері де қазіргі Мозамбикте қолданылды. Мошеше билеген кездегі сото тайпасы зулу стиліндегі қару-жарақ пен тактиканы қабылдамады, сондықтан зулулар сияқты, бұл қару соғыста маңызды деп есептелді. Ақын Зигфрид Сассон бұл қаруды «Ешкімнің жері» атты шығармасында, өзінің Шерстон трилогиясындағы псевдонимді автобиографиясында көрсеткен. Оңтүстік Африкадағы апартеид кезеңінде наразылық білдірушілер мен кейде оларға қарсы тұрған полиция осы қаруды жиі алып жүрді және қолданды. Кнобкерри әлі де кеңінен қолданылады, әсіресе ауылдық жерлерде, ал бейбіт уақытта ол әшекейлі таяқ ретінде қызмет етеді. Наразылық білдірушілер әлі де көбінесе кнобкерримен жүреді. Кнобкерри Оңтүстік Африканың ұлттық және басқа да рәміздерінде жиі кездеседі. Оңтүстік Африканың елтаңбасында ол бейбітшілікті білдіретіндей, жатып бейнеленген. Ол сондай-ақ ерлік үшін берілетін Менди орденінде де бейнеленген. Кнобкерри 1987-2006 жылдар аралығында Лесотоның бұрынғы туында, 1966 жылдан бері Лесотоның елтаңбасында және корольдік стандарттарында, сондай-ақ бұрынғы (номиналды тәуелсіз) Цискей республикасының елтаңбасында пайда болды.
Knobkerries were an indispensable weapon of war both in Africa and abroad. In Africa, the weapon found particular use among Nguni peoples. Among the Zulu people they are known as iwisa. The iwisa was not typically used in combat – though they were occasionally used as thrown weapons in place of the throwing spear or isijula. Instead, the Zulu used iwisa as swagger sticks, ceremonial objects, or even as snuff containers. In the 20th century, the Zulu nationalist movement Inkatha viewed iwisa as traditional weapons and lobbied for the right to carry such weapons in public. However, many sources emphasise the historical use of the iwisa in close combat, where it was used to deliver blows, and also in executions. The Ndebele variant was known as induku and is similar in design to the Zulu iwisa. It was used as a swagger stick or thrown weapon. The induku could also be fashioned into the handle of a fighting axe which, unlike the Zulu, the Ndebele used as weapons of war. Tsonga clubs were also similar to the Zulu and Ndebele type with spherical heads but variants with more elongated oval heads were also used in what is now Mozambique. The Sotho under Mosheshe did not adopt Zulu style weapons and tactics and so unlike the Zulus it was regarded as an important weapon of war. The weapon was used in No Man's Land by the poet Siegfried Sassoon as relayed in the Sherston trilogy, his pseudonymous autobiography. During the Apartheid era in South Africa, they were often carried and used by protesters and sometimes by the police opposing them. Knobkerries are still widely carried, especially in rural areas, while in times of peace it serves as a walking stick, sometimes ornamental. Knobkerries are still commonly carried by protesters. Knobkerries commonly feature on national and other symbols in Southern Africa. In South Africa they feature on the South African Coat of Arms, though lying down symbolising peace. They are also depicted on the Order of Mendi for Bravery. A knobkerrie appeared on the former flag of Lesotho between 1987 and 2006, on the Coat of Arms and royal standards of Lesotho since its independence in 1966, and on the Coat of Arms of the former (nominally independent) republic of Ciskei.
Сото халқының пайдалануы
Моламу немесе тока деп аталатын бұл таяқ, серуендеуге немесе қару ретінде қолданылуы мүмкін. Моламу – Оlea africana түріне жататын Мольвар ағашынан жасалған таяқ. Оны ерлер мен ұлдар жасөспкен кезінен бастап алып жүреді және ол соғыс таяғы ретінде қолданылады.
Known as molamu or thoka, it is a stick and can be a walking stick or alternatively, it can be used as a weapon. The molamu is a stick that is made from the Mohlware tree Olea africana. It is a fighting stick carried by men and boys from puberty.
Практикалық қолдану
Моламу – билік пен күштің символы, сондай-ақ жауды дос екенінен ажыратуға дайын екендігін көрсетеді. Моламу символикалық түрде бұзу, қорғау, соттау және әлеуметтік теңсіздіктерді түзеу үшін қолданылады.
A molamu symbolises authority and power, and represents a readiness to separate an enemy from a friend. The molamu is symbolically used to break, to protect, to judge and to rectify social injustices.
Іске қосу
Моламу – басоттолық сеана маранкамен қатар ересек еркек статусының белгісі және сесоттолықтың практикалық және эзотерикалық идеалдарын көрнекі бейнелейді. Моламу бастаушылар «дитоко» әндерін орындағанда қолға ұсталады, әншінің көзі оған қатаң қаратылады. Моламу сонымен қатар бастаушыларды сесоттоның тарихи әскери өнері – «ho ya ka lanwa» әдістеріне үйрету үшін пайдаланылады.
The molamu is an indicator of one's adult male status along with the Basotho blanket seana marena, and are visual expressions of both practical and esoteric Sesotho ideals. The molamu is held up while the initiates sing “ditoko”, with the singer's eyes intently focused upon it. The molamu is also used to teach initiates the methods of “ho ya ka lanwa”, which is a historical Sesotho martial art.
Танымал мәдениет
Кноукерри – зуллулардың «Зуллу» және «Зуллу таңы» фильмдерінде қолданған көптеген қарулардың бірі болды. Кнобкерри – Marvel кинематографиялық әлемінің Адам-маймыл нұсқасы М’Бакудың басты қаруы, ол оны 2018 жылғы «Қара пантера» фильмінде, сондай-ақ «Саған қарсы шексіздік соғысы» және «Саған қарсы соңғы ойын» фильмдерінде қолданады. «Ең қауіпті жауынгер» бағдарламасында Шака Зулу Уильям Уоллеске қарсы кнобкерриді пайдаланады. Марк Зигадлоның «Иттермен бірге жату» кітабының 4-тарауында қара түсті кнобкерриді «қорқынышты ергежейлі» алып жүреді. Джордж Бернард Шоудың «Құдайды іздеген қара қыздың оқиғалары» әңгімесінің басты кейіпкері кнобкерримен қаруланған. Сара Пенннің бутигі «Кнобкерри» деп аталды, бұл «Құдайды іздеген қара қыздың оқиғалары» әңгімесіндегі басты кейіпкердің қаруына сілтеме. Роберт Ранкиннің «Брентфорд трилогиясындағы» Ұшқыш аққудың жартылай уақытты бармені Невилл, тәртіпсіз клиенттермен күресу үшін бардың артында кнобкерри сақтайды.
Knobkerries were among many weapons used by the Zulus on Zulu and Zulu Dawn. A knobkerrie was the main weapon of M'Baku, the Marvel Cinematic Universe's version of the Man Ape, who uses it on the 2018 version of the Black Panther as well as Avengers: Infinity War and Avengers: Endgame. On Deadliest Warrior, Shaka Zulu uses a knobkerrie versus William Wallace. In the book Lying Down With Dogs by Mark Zygadlo, a black knobkerry is carried by a "fearsome dwarf" in Chapter 4. The protagonist of George Bernard Shaw's short story The Adventures of the Black Girl in Her Search for God wields a knobkerrie. Sara Penn's boutique was named Knobkerry, referencing the protagonist's weapon in The Adventures of the Black Girl in Her Search for God. Neville, the Flying Swan's part time barman in Robert Rankin's Brentford Trilogy, keeps a knobkerrie behind the bar to deal with unruly patrons.