Кіріспе

Рождестволық тауарлардың мерекелік маусым басталуына дейін таныстырылуы – бұл саудагерлер мен бөлшек саудагерлердің Рождество тақырыбындағы тауарлар мен әшекейлерді дәстүрлі түрде мерекелік сауда маусымының басталуынан бұрын, АҚШ-та Алғыс айту күнінен кейін таныстыратын құбылыс. Бұл термин алғаш рет 1980 жылдардың ортасында қолданылды.

Экономикалық мотивация

Бұл құбылыс саудагерлердің АҚШ-тағы «Қара жұма» және Канададағы «Еске алу күні» алдындағы Рождествоға байланысты қарбалас саудадан ертерек пайда көруге тырысуымен байланысты. «Қара жұма» термині Ұлыбритания мен Ирландияда салыстырмалы түрде жақында қолданыла бастады; оның жиі қолданылуының өсуіне интернеттің кеңінен таралуы және американдық мәдениеттің ықпалының артуы себеп болды, себебі екі ел де Алғыс айту күнін тойламайды. Бұрын саудагерлер Рождествоны «алтын тоқсан» деп атаған, яғни қазаннан желтоқсанға дейінгі үш ай – бөлшек сауда саласы ең көп пайда табуды үміттенетін кезең болатын. Алғыс айту күнінің мерекелер арасындағы «кедергі» ретінде болмауы бірнеше сауда орындарының жылдың басында Рождестволық акцияларды ұйымдастыруына әкелді. Мысалы, ирландиялық Brown Thomas сауда орталығы тамыздың ортасында Рождестволық дүкенін ашады. Бұл құбылыс басқа мерекелерге де қатысты болуы мүмкін, атап айтқанда, Қытай жаңа жылы, Әулие Валентин күні, Марди Гра, Әулие Патрик күні, Пасха, Аналар күні, Әкелер күні, Бастилия күні, Колумб күні, Дивали және тағы да ондаған мерекелер. Мерекелердің ерте басталуының себебі – бөлшек саудагерлердің маусымдық тауарларын сату уақытын ұзарту арқылы пайданы барынша арттыру және ерте сатып алушыларға мүмкіндік беру. Дегенмен, бұл тәжірибе бөлшек саудагерлерге үнемі пайдалы болатыны әлі анық емес. Маусымдық құбылыс тек солтүстік жарты шардағы қысқы мерекелермен және басқа да танымал мерекелермен ғана шектелмейді, сонымен қатар жылдың кез келген мезгіліне байланысты тауарлар үшін де жиі кездеседі. Қысқа, көктемге, жазға және күзге байланысты тауарлар туралы жарнамалар көбінесе алдыңғы маусымның ортасында басталады. Мысалы, Ұлыбританиядағы көптеген супермаркеттер Пасха жұмыртқаларын Рождестводан бұрын сата бастайды, ал АҚШ-тағы дүкендер 4 шілдеге арналған тауарларды Пасхадан бұрын сата бастайды, ал келесі үлкен мереке алдыңғысы аяқталғаннан кейін немесе одан бұрын жарнамаланады. Канадада 11 қарашадағы Еске алу күнінің қадірлі естелік шаралары аяқталғанға дейін Рождество мерекесін тойлауды тоқтату туралы наразылықтар болды. Бұл құбылыс «мерекелердің ерте басталуы» деп те аталады. Австралияда дүкендерде Рождестволық тауарлар қыркүйек айының соңында қол жетімді болуы мүмкін, себебі ересек австралиялықтар, әдетте, жас австралиялықтарға қарағанда Хэллоуинді тойламайды, бірақ 2010 жылдарға қарай Хэллоуин тауарлары Рождестволық тауарлармен бірге пайда бола бастады. David Jones Limited атты сауда үйі тіпті қыркүйектің басында Рождестволық тауарлар сатуды бастайды.

Америка Құрама Штаттары

Рождестволық сатуды насирлеу АҚШ-та 1800 жылдардың соңынан бері күздің басында басталып келеді. Канзас-Ситидегі (Миссури штаты) Bullene, Moore, Emery & Company атты сауда орталығы 1888 жылғы 16 қарашада "дүкеннің әрбір шаршы футын" толтырған мерекелік ағымды қозғады. 1893 жылы Юта штатының Солт-Лейк-Сити қаласындағы бір саудагердің "Ерте Рождестволық шара" жарнамасында: "Бұл әзіл емес. Біз бәрін қамықпаймыз. Біз оны ДҮСЕНБІ, ДҮСЕНБІ, ДҮСЕНБІ күні жасаймыз!" деп жазылған. 2006 жылы Ұлттық сауда федерациясы (National Retail Federation) – бұл саладағы кәсіби бірлестік, тұтынушылардың 40 пайызы мерекелік саудаларын Хэллоуинге дейін бастауды жоспарлап отырғанын мәлімдеді. 2010 жылдардан бері бөлшек саудагерлердің мерекелік тауарларды қыркүйек айының ортасынан соңына қарай сатуды бастау тенденциясы күшейіп келеді. Walmart, Sam's Club, Kmart, Costco, J. C. Penney, Sears және Lowe's сияқты сауда орындары қазанның 1-інен бұрын Рождестволық сатуларын бастап кетті.

Хабар тарату

Радио хабарларында Рождестволық құбылыстың күшеюі де айтылған. 21-ші ғасырдың басына дейін радиостанциялар желтоқсанның басында әдеттегі тізіміне бірнеше Рождество әндерін қосып, 24 және 25 желтоқсанда толығымен Рождество әндерін ойнататын. 2000 жылы кейбір станциялар желтоқсан айының бойында Рождестволық форматта ғана эфир берді, бұл практика 2001 жылы кеңірек таралды. Келесі жылдары мұндай станциялар көбінесе Құрбан айттан кейін немесе бірнеше апта бұрын Рождестволық тізімге көшті. 2006 жылдан бері бірқатар американдық радиостанциялар 1 қарашада, Хэллоуиннен кейін Рождество музыкасын тұрақты түрде қосу арқылы танымал болды. 2011 жылға қарай бұл Солтүстік Американың көп бөлігі үшін қалыпты жағдай болған жоқ (көптеген станциялар әдетте 11 қарашада, Еске алу және Қарулы келісім күніне дейін немесе сол күні өзгерістер жасады; мысалы, iHeartMedia 2023 жылы шамамен 90 Рождестволық форматтағы станциясы үшін 10 қарашаны стандартты басталу күні ретінде пайдаланды). Рождество музыкасына ертерек көшу 2020 жылы байқалды (сол жылғы алғашқы станция қыркүйек айының соңында ауысты), өйткені хабар таратушылар COVID-19 пандемиясының салдарынан туған стресті азайтуға тырысты. Бұл тенденцияның күрт өзгеруі 2022 жылы пандемия сарқылып басталғанда болды, ешбір станция 28 қазанға дейін Рождестволық форматқа көшпеді, ал 1 қарашаға дейін ауысқан жалғыз станция 30 қазанға дейін көзден жасырын қалды. Саудалық веб-сайт Radio Insight, елдегі алғашқы Рождестволық ауысуларды қадағалайтын сайт, қате түрде "Хэллоуинге дейін радиостанция Рождество музыкасын ойнамайтын сияқты" деп мәлімдеді. Жалпы алғанда, бұл кеш бастау 2023 жылы да байқалды; Radio Insight және Inside Radio екеуі де алғашқы станцияның Рождество музыкасына 31 қазан күні түн ортасында Кентукки штатының Лексингтон қаласындағы WMLX станциясы ауысқанын хабарлады. (Батыс Вирджиния штатының Кенова қаласындағы WMGA станциясы 19 қазанда өзгерді, бірақ бұл өзгеріс Рождестводан кейін болатын форматтың өзгеруіне байланысты болды.) Music Choice кабельдік радио қызметінің кейбір арналары Хэллоуиннен бастап қаңтар айының бірінші аптасына дейін Рождество музыкасын үздіксіз ойнай бастайды (Интернет дәуірінің салдарынан желі кейбір провайдерлер мен олардың TV Everywhere платформасы арқылы жыл бойы Рождество музыкасын ұсынады). Сол сияқты, АҚШ-тың Hallmark Channel кабельдік арнасы әдетте 1 қарашада "Рождествоға кері санау" бағдарламасын (түпнұсқа Рождество фильмдерінің үздіксіз көрсетілімі) бастайды. 2010 жылы ABC Family қарашаның ортасында "Рождествоның 25 күніне кері санау" атты мерекелік бағдарламаларды көрсетуді бастады. Freeform деп аталған желі 2018 жылы бағдарламалық блокты "Рождествоға бастау" деп қайта атады, оны қараша айының бойына дейін кеңейтті. (Freeform блокты қазан айына жылжыта алмайды, өйткені оның Хэллоуин блогы "Хэллоуиннің 31 түні" сол айдың барлығын алып, бастапқы 13 күнінен ұзартылды.) Freeform 2023 жылы "Рождествоға бастау" бағдарламасын тоқтатты, кең таралған абоненттік базасын жоғалтқандықтан, оның орнына Рақмет айту күнінен кейін бірнеше Рождестволық арнайы бағдарламалар мен фильмдерді қамтитын "Disney-дің 30 түні" форматын ұсынды.

Сын-пікірлер мен алаңдаушылық

"Тұтынушылар үшін қыркүйек және қазан айларында желтоқсан мерекесіне дайындалуды ұсыну жөнсіз", - деді Леви, Томми Хилфигер және басқа да танымал брендтерді өндіретін "Ранда Аппарель энд Аксессуариз" компаниясының маркетинг жөніндегі бас директоры Дэвид Катц. "Егер мерекелік маусым төрт айға созылса, мен қазір сатып алуға асықпаймын", - деп қосты ол. "Шұғыл және дереу әрекет ету қажеттілігі сезімі жоғалады". "Мерекеге бір жарым ай қалғанда біз осы безендірулерді көреміз, ал мереке келгенде шамдар мен әшекейлерден жалыққандықтан, оларға ешқандай назар аудармаймыз, қуанышты болу керек уақытта атмосфера көңілсіз болады", - деп 1947 жылы La Crosse Tribune газетіне жазған хатында мәлімдеді Х. Эрл Гарзи.

Сатиралық

Бұл нарықтық үрдіс 1974 жылғы анимациялық фильм «Бұл Пасхалық Бигл, Чарли Браун» арқылы сатиралық түрде көрсетілген, онда кейіпкерлер дүкенге барып, сәуірдің ортасында Рождестволық көрмелердің орнатылғанын көреді, тіпті Рождествоға дейін бар болғаны 246 күн қалғанын ескертетін белгі де ілінген. Сонымен қатар, 1973 жылғы «Чарли Браунның Алғыс айту күні» фильмінде Салли Алғыс айту күніне түрік ағашы іздегенін, бірақ Рождестволық тауарларды ғана таба алғанын шағымданады. Бірнеше ән осы құбылысты сатиралайды, оның ішінде Лудон Уэйнрайт III-тің «Кенеттен Рождество» (1993 жылғы концерттік альбомы «Career Moves»-тен), Straight No Chaser-тің «Рождестволық канкан» (2009 жылғы альбомы «Christmas Cheers»-тен), Пол мен Штормның «Тым ерте Рождество әні» (2010 жылғы альбомы «Do You Like Star Wars?»-тен). Христиан әнші-сазгер Брендон Хит Рождествоның ерте басталуына қатысты сезімдерін «Алғыс айту күнінен кейін» (2013 жылғы альбомы «Christmas Is Here»-ден) әнінде білдірген. «Бабаны бұғы басып кетті» әнінің авторы ретінде белгілі Рэнди Брукс «Бұл Хэллоуин (Рождестволық ән)» әнін жазды, онда Хэллоуин бітісімен бірден Рождестволық маусымды бастау тенденциясы, Алғыс айту күнінің ұмытылуы, маусымның қысқа мерзімділігі (бар болғаны сегіз апта), 26 желтоқсанда Әуежай күнін тойлау және келесі жылғы Рождество мерекесінің Еңбек күнінде басталу мүмкіндігі туралы әңгімелейді. Джим Батчердің 2012 жылғы «Салқын күндер» романында Санта Клаус Хэллоуинде шегініс жасап, бұдан әрі алға жылжуға болмайтынын жариялайды.