Кіріспе

Диана тарсиері (Tarsius dentatus), сондай-ақ Диананың тарсиері деп те аталады, Индонезияның орталық Сулавеси аймағына ендемик түнгі примат. Оның денесінің ұзындығы және құйрығы бар. Диана тарсиері жаңбырлы ормандарда өмір сүреді.

Атау шығу тегі

Диананың тарсиері 1991 жылы Римнің аңшылық құдайы Диана және қайтыс болған Диан Фоссидің құрметіне деп аталды.

Физикалық сипаттамалары

Ересектің салмағы 100-150 грамм аралығында болады. Бұл түрдің жұмсақ жүні сұрғылт-қызыл түсті, мұрнының екі жағында қара дақтары бар, ал төменгі ерінінің ортасында және жоғарғы ерінінің екі жағында ақ түсті жүн кездеседі. Олар адамның әрекетінен өзгертілген (бұзылған) ортада да табылсады, мысалы, орман шаруашылығында, агроорман шаруашылығында немесе қарқынды егіншіліктегі екіншілік ормандарда.

Көбею

Бұл түрдің аналықтары әдетте жылына бір бала туады. Көбею маусымға қарай өзгеретіндей көрінбейді. Диан тарсилері балаларын уақытша қалдырып кетеді.

Күнделікті қызмет

Бұл түрдің белсенділігі кештен кейін және таңға дейін ең жоғары болады. Күн батқаннан кейін Диан тарсилері күндіз пайдаланатын ұйықтау орындарынан шығып, өздерінің аумағын толығымен аралап, түнде азық іздеу үшін сол аумақта аң аулау және жеу кезінде көбінесе бір орында тұрады. Таң атқанға дейін, дуэттік дауыс топтың басқа мүшелеріне ұйықтау орнына қайтуға сигнал береді. Диан тарсилері таң атқанға дейін 15 минут ішінде 100 метрден астам қашықтықты жүріп, ұйықтау орнына жете алады. 2000-2001 жылдары ең жоғары тығыздық тіркелді.

Тығыздығы

Халық тығыздығы бұзылмаған жерлерде ең жоғары – 57,1 топ/км². Диан тарсиялары табылған барлық бұзылған жерлерде халық тығыздығы шамамен бірдей (32,9 топ/км² және 38,0 топ/км²), ал ең көп бұзылған жерлерде бұл көрсеткіш ең төмен.

Үй аумағы

Адам әсері аз және орташа деңгейдегі бұзылған жерлердегі әйелдердің қоныс аумақтары, бұзылмаған жерлерге қарағанда кішірек болады. Адамдардың күшті бұзған жерлердегі қоныс аумақтары, барлық басқа жерлерге қарағанда үлкен. Зерттеушілер бұл себепті, шамалы бұзылған жерлердегі жәндіктердің санының артуымен байланысты деп болжайды. Шамалы бұзылған жерлерде көбірек күн сәулесі түсетін жерлер пайда болады, ол көп жәндіктерді тартуы мүмкін. Ең үлкен қоныс аумақтары ең көп бұзылған жерлерде кездеседі, сонымен қатар оларда жәндіктердің саны ең аз, бұл плантациялардағы пестицидтердің қолданылуынан болуы мүмкін.

Түнгі жолдың ұзындығы

Түнгі жолдардың ұзындығы бұзылмаған ортада еркектер мен әйелдерде шамалас. Адамның тіршілік ортасына тигізетін әсері артқан сайын әйелдердің жол ұзындығы ұзарады. Түнгі жол ұзындығы энергия жұмсалумен байланысты болғандықтан, Диан тарсилері бұзылған орталарда көбірек энергия жұмсайды. Әйелдер әдетте өте төмен және орташа деңгейдегі бұзылулар кезінде бір түндік саяхаттарында өздерінің мекендеу аумағының көбірек бөлігін аралайды.

Ұсыныстар

Заңсыз ағаш кесуді тоқтату, агроорман шаруашылығын дамыту, тарсиерлердің ұйықтайтын жерлерін қорғау және орманның төменгі қабаттағы өсімдіктерін сақтау Диан тарсиерінің аз бұзылған ортада өмір сүруіне жағдай жасайды. Диан тарсиерінің ақшалық дақылдарды емес, жәндіктерді жейтіні туралы халықтың білу деңгейін арттыру, сондай-ақ химиялық пестицидтердің қолданылуын азайту да маңызды көмек болар еді.