Кіріспе

Бразилиялық интегралистік әрекет (порт. Ação Integralista Brasileira, AIB) – Бразилиядағы интегралистік/фашистік саяси партия болды. Ол партияның жетекшісі Плинио Сальгадо жасаған бразилиялық интегрализм идеологиясына негізделген. Бразилиялық интегрализм бразилиялықтардың ортақ ұлттық санасын қалыптастыру мақсатында Бразилияда рухани жаңғыруды, бразилиялық ұлтшылдықты қолдады. Ол материализм, либерализм және марксизмді сынады. Бразилия Коммунистік партиясына (сол кезде Бразилия Коммунистік партиясы деп аталатын) қарсы күресті және жұмысшы табының дауысы үшін коммунистермен бәсекелесті.

Кейіпкер

Сыртқы түрінде интегрализм еуропалық фашизмге ұқсас болды: жасыл жейделі жарымәскери ұйым, біркелкі киімді сатылар, жоғары ұйымдастырылған көше демонстрациялары және марксизм мен либерализмге қарсы риторика. Дегенмен, ол нақты идеологияда одан күрт ерекшеленді: Сальгадо саяси көшбасшы болғанға дейін жазушы болған, ол жалпы адамзат тарихын "материализм" мен "руханилық" арасындағы қарама-қайшылық ретінде түсіндірді – ол материализмді табиғи заңдардың соқыр қажеттілікпен басқарылатын қалыпты жұмысы ретінде түсіндірді, ал руханилықты – Құдайға, жанның мәңгілігіне және жеке өмірдің жоғары, мәңгілік мақсаттарға бағынуына сену ретінде. Сондықтан Сальгадо жеке мүдделерді жаны ашыру, өзін-өзі құрбан ету және басқаларға қамқорлық жасау сияқты құндылықтарға бағыттауды ұсынды. Оның пікірінше, адамзат тарихы – бұл адам рухының табиғат заңдарымен мәңгілік күресі, ол қазіргі қоғамның атеизмі арқылы либерализм мен социализмнің екі қырынан көрінеді – капиталистік бәсекелестік ақырында жеке капиталдың бірігуіне және мемлекеттік меншікке көшуіне әкеледі. Осылайша интегралистер ұлтшылдықты ортақ рухани сәйкестік ретінде жақтады, әртүрлі және төзімді ұлт аясында, ол "христиандық ізгіліктерге" ұшыраған. Мұндай ізгіліктер мойындалған көшбасшының басшылығымен міндетті саяси белсенділікті қамтамасыз ететін авторитарлық үкімет арқылы нақты жүзеге асырылды. Интегралистер қазіргі заманғы ирландтық "көк жейделерге" ұқсас болды, олар да революциялық рухта болды және фениандық қозғалыстың және IRB-нің тармақтары болды, екеуі де Ирландияның Рим католик шіркеуі тарапынан бірнеше рет айыпталып, Папа Пий IX-тың 12 қазан 1869 және 12 қаңтар 1870 жылғы өкімдерімен шіркеуден шығарылған террористік ұйымдар еді. Әсіресе, олар әскери шенеуніктерден, әсіресе Бразилия Әскери-теңіз күштерінен қолдау тапты. Интегрализм – бұл жаппай қозғалыс болғандықтан, оның басшылары арасында түрлі халықаралық фашистік және квазифашистік қозғалыстардың ықпалымен идеологиялық айырмашылықтар болды. Сальгадодан кейін партияның бас идеологы Густаво Баррозу өзінің радикальды антисемиттік көзқарастарымен белгілі болды, ол Сион ақсақалдарының хаттамаларының алғашқы және қазірге дейін португал тіліндегі жалғыз аудармасын жасағандығы үшін танымал болды. Баррозу сондай-ақ өзінің бірнеше антисемиттік еңбектерінің авторы болды (Иудаизм, масондық және коммунизм; Сан-Паулудағы синагогалар). Бұл қозғалыста кем дегенде екі үлкен жарылысқа әкелді: біреуі 1935 жылы, ал екіншісі 1936 жылы, Сальгадо қозғалыстың басшылығынан бас тартқан кезде. Интегралист өміріндегі маңызды принциптердің бірі – "ішкі революция" немесе "өзіндік революция", ол адамды тек өзі үшін ойлауды тоқтатуға және оның орнына алып интегралистік отбасы идеясына енуге шақырады – Отанмен бірігіп, өзімшіл және "жаман" құндылықтарды қалдыру.

Варгас режиміне қатысты көзқарастар

1930 жылдардың басында Бразилия күшті саяси радикализм толқынына тап болды. Президент Гетулио Варгас басқарған үкімет, оның қабылдаған еңбек заңдарының арқасында жұмысшылардан белгілі бір деңгейде қолдау алды және жұмысшы табының қолдауы үшін Бразилия Коммунистік партиясымен бәсекелесті. Коммунистердің алға жылжуына қарсы тұрып, сонымен бірге Бразилияның солшылдарына қарсы күшті шаралар қолданып, Варгас оңшылдарды қолдаудың бірыңғай ұйымдастырылған базасы ретінде интегралистік қозғалысқа жүгінді. Орталық-солшыл фракциялар Варгастың коалициясынан шығарылып, солшылдар басылғаннан кейін Варгас халықты қолдауға ие болу үшін популистік қозғалысты пайдалануға кірісті, бұл оған ақырында (1937 жылы) өзінің Estado Novo-сын – интегралистік «Жаңа мемлекетті» жариялауға мүмкіндік берді. 1935 жылға қарай Бразилияда, әсіресе неміс және итальян бразилиялықтары арасында (бір миллионға жуық адамды құрайтын қауымдастықтар) мүшелігі тез өскенін мәлімдеген интегрализм, бұл идеологиялық кеңістікті толтыра бастады. 1934 жылы интегралистер Луис Карлос Престес басқарған коммунистік қозғалысты нысанаға алып, көшедегі төбелеске қатысқан консервативті жаппай қолдау базасын жұмылдырды. 1934 жылы Варгас пен еңбек одағының ыдырауынан және AIB-мен жаңа одақ құрудан кейін Бразилия өз саяси тарихының ең алабұрлы кезеңдерінің біріне енді. Бразилияның ірі қалалары 1932-1933 жылдардағы Берлинге ұқсап, Германия Коммунистік партиясы мен нацистік партия арасындағы көше шайқастарымен көзге түсті. Коммунистер 1935 жылы көтеріліс ұйымдастырғандықтан, бразилиялық саясат тұрақсыздығын жалғастырды.

Қиындықтар мен мұра

1937 жылы Варгас Estado Novo режимі арқылы толыққанды диктатуралық билік орнатқанда, ол бұл қозғалысқа қарсы бұрды. AIB Варгастың оңға қарай жасаған радикаль бұрылысын қолдағанмен, Сальгадо тым жоғары талпыныс иесі болды, оның ашық президенттік амбициялары Варгастың билігіне нұқсан келтіруі мүмкін еді. 1938 жылы интегралистер билікке ие болу үшін соңғы әрекет жасады, түнде Гуанабара сарайына шабуылдады, бірақ полиция мен әскер соңғы сәтте жетіп келді, ал одан кейін болған атыс салдарынан шамамен жиырма адам қаза тапты. Бұл әрекет интегралистердің «Пижамалық төңкерісі» деп аталды. AIB 1938 жылы осы сәтсіздіктен кейін тарап кетті, ал 1945 жылы Сальгадо Халық өкілдігі партиясын (PRP) құрды, ол интегрализм идеологиясын сақтап қалды, бірақ форма, сәлемдесу, сигналдар мен таңбаларсыз. Интегрализм ішінде өркендеген түрлі саяси лидерлер кейінгі саяси күрестерде әртүрлі идеологиялық бағыттарға тарады. Саяси оңшылдармен байланысын сақтағандардың көптегені 1964 жылғы президент Жоао Гулартты құлатуға бағытталған әскери төңкеріске қатысқандардың бұрынғы мүшелері болды. Керісінше, басқа бұрынғы интегралистер кейіннен солшылдармен байланыс жасады, мысалы, Гуларттың сыртқы істер министрі Сантьяго Дантас және католик епископы Д. Хелдер Камара. Бразилиялық популисттік лидер (және Гуларттың жекжаттысы) Леонель Бризола, өзінің саяси мансабының басында, Рио-Гранде-ду-Сул штатындағы губернаторлық сайлауда PRP партиясымен сайлауалды одақ құрып жеңіске жетті. Бүгінде Бразилияда қатаң интегралистік идеологияны ұстанатын екі топ бар: «Фронт интегралист Бразилия» (FIB) және «Бразилия интегралист және линейшіл қозғалысы» (MIL B).

Интегралистер мен әскери режим (1964-1985 жж.)

Интегралистер мен бұрынғы интегралистер 1964 жылғы төңкерістен кейін орнаған оңшыл әскери диктатураға қатысты түрлі ұстанымдар танытты. Плиньо Сальгадо әскери тараптан қолдау көрсеткен ARENA партиясына қосылды. Аугусто Радемейкер және Марсио Мело, бұрынғы интегралистер, 1969 жылы Бразилияны екінші әскери үкіметтен (Артур да Коста-э-Силва басқарған) үшінші үкіметке (Эмилио Медичи басқарған) өту кезеңінде қысқа мерзімге билік құрған үш мүшеден тұратын әскери кеңестің құрамына кірді. Радемейкер үшінші әскери үкіметте вице-президент болды. Ол заманауи әскери элитаның ең бейкүнәйтпес оңшылдарының бірі саналды. Әскери қызметтегі көптеген бұрынғы интегралистер екінші және үшінші әскери басшылықтарда мемлекеттік қызметтерге тағайындалды, көбінесе олар армиядағы консервативтік топтармен байланысты деп есептелді. Алайда, Д. Хелдер Камара, бұрынғы интегралист болса да, сол кезде режимнің ең белгілі қарсыласы болды.