Кіріспе
Эдвидж Дантиканың байланысты қысқа әңгімелер жинағы "Шолғы сындырушы" – Эдвидж Дантиканың 2004 жылы жарық көрген байланысты әңгімелер жинағы. Атауы Франсуа "Папа Док" және Жан-Клод "Бейби Док" Дювалье режимдері кезіндегі азаптаушыға берілген гаитилік креол тіліндегі атаудан алынған. Бұл кітапты роман немесе әңгімелер жинағы ретінде оқуға болады. Ол тоғыз бөлімге бөлінген: "Өлгендер кітабы", "Жеті", "Су баласы", "Кереметтер кітабы", "Түнгі әңгімешілер", "Қалыңдық тігінші", "Маймылдың құйрықтары", "Женаза әншісі" және "Шолғы сындырушы".
The Dew Breaker is a collection of linked stories by Edwidge Danticat, published in 2004. The title comes from the Haitian Creole name for a torturer during the regimes of François "Papa Doc" and Jean Claude "Baby Doc" Duvalier. The book can be read either as a novel or collection of short stories. It is divided into nine portions: The Book of the Dead, Seven, Water Child, The Book of Miracles, Night Talkers, The Bridal Seamstress, Monkey Tails, The Funeral Singer, and The Dew Breaker.
Өлгендер кітабы
Гаитилік мүсінші (Ка) және оның әкесі Бруклиннен Флоридаға, бұрын түрмеге қамалған және азапталған гаитилік диссиденттің үйіне, оның қызы, телеартистка Габриэль Фонтоноға барады. Олар мүсіншінің алғашқы сатылымын – "Әке" деп аталған мүсінін жеткізіп жатыр. Мүсінші жеткізіліс күні таңертең мотель бөлмесінде оянады және оның әкесі, сондай-ақ Гаитиден келген босқын, мүсінімен бірге жоғалып кеткенін біледі.
Жеті
Қысқа және алғашқысына мүлдем қатысы жоқ оқиға, «Жеті» әйелінің Порт-о-Пренстен Нью-Йоркке келгені туралы. Олар жеті жыл бойы бөлек тұрды, бұл санды ол жек көреді. Ол екі қабатты үйдің жертөлесінде Мишель мен Дэни есімді екі доспен бірге тұрады. Әйелі келгенге дайындық ретінде, Мишельдің кеңесімен бөлмесін тазалайды, әйелі ұнатпайтын заттарды тастап, үй иесіне әйелінің келгенін хабарлайды. Үй иесі оған әйелі таза болса, ешқандай мәселе болмайтынын айтады. Ол Мишель мен Дэнимен әйелі туралы әңгімелесу үшін қайтадан жертөлеге оралады. Дэниге әйеліне олардың түндері туралы немесе баяндаушы әкелген әйелдер туралы ештеңе айтпауын өтінеді. Телефон нөмірін өзгертіп, әйелі жіберген суреттерді қабырғаға іледі. Әйел келгенде кеденнен өтетін уақытта, оның багажы мен сыйлықтары тексеріліп, көп бөлігі тасталады. Оның жанында тек кішкентай, жеңіл чемодан ғана қалады. Соңында күйеуімен қайта қосылады. Күйеуі екі жұмыс істейді: Медгар Эверс колледжінде түнгі күзетші, ал Кингс округінің ауруханасында күндізгі күзетші. Бірінші жұмысына бару үшін әйелінен кетіп қалады. Түскі астан кейін ол қыздың не істеп жүргенін білу үшін қоңырау шалады, ал ол оған жалған айтып, тамақ пісіріп жатқанын мәлімдейді. Әйел радионы Гаити стансасына қосады, онда жақында Нью-Йорк полициясы өлтірген Патрик Доримондтың өлімі туралы айтылады. Ол бір апта бойы үйде қалып, сыртқа шығудан қорқады. Бос уақытында Гаитиге хат жазады – біреуін отбасына, екіншісін күйеуі Нью-Йоркке кеткеннен кейін қарым-қатынас жасаған еркекке. Демалыс күндері жұп Проспект паркінде кешке дейін серуендейді. Күйеуі Гаитиде болған кезде олар қатысқан күйеу мен қалыңдықтың карнавалдық театрын еске алады. Олар бір-бірін бір күн ғана білгеннен кейін үйленеді. Карнавал тойының соңында олардың әрқайсысы киімдерін өртеп, үнсіз кетеді. Олар енді осы уақытша тыныштықты, оларға келген тұрақты тыныштықтың орнына аңсайды.
Сулы бала
«Dew Breaker» кітабының осы тарауында Дантикат дауыс тақырыбына едәуір назар аударады. Надин – Канасаридегі аурухананың жансақтау бөлімінде медбике болып жұмыс істейтін гаитилік әйел. Надин өзіне жақын тұрмайды және ауруханадағы басқа медбикелермен көп араласпайды, олардың көмекке ұмтылуына қарамастан. Тағы бір гаитилік медбике Жозет – ол біраз байланыс жасайтын жалғыз адам, және бұл міндетті түрде таңдау бойынша емес. Оқиғаның негізгі қайғылы әуені Надиннің Эрик есімді ер адамнан жүкті болғаннан кейін түсік жасағанын баршадан жасырғанын көрсетеді. Эрик «Seven» бөлімінде бір бөлмеде тұратын ер адам ретінде есімдерін табады. Бұл түсік оқиғаның маңызды бөлігі болып табылады, ол дауысқа байланысты, себебі Надин тіпті отбасына жүкті екенін айтпаған. Гаитиде тұратын ата-анасы оған айына бір рет хат жазып, қызымен сөйлесуге тырысады, сондай-ақ әкесінің емделуіне көмектескен ақшасына алғыс айтады. Ол Гаитидегі отбасына ғана емес, ауруханадағы науқастарға да үнемі қамқорлық жасайды. Олардың көпшілігі дауыс жолдарын жойғандықтан сөйлей алмайды. Мүмкін, осы себепті ол бала дүниеге келтіруге батыл болмаған шығар. Баланың қаржылық жағдайы қиын болар еді, өйткені ол жалақысының жартысын ата-анасына жібереді және өзін-өзі ұстайды, сондықтан оған қолдау көрсетушілердің көптігі жоқ. Надин Хиндс ханымға, рактан зардап шегіп, сөйлей алмай қалған жас әйелге ерекше қызығушылық танытады. Бір күні екеуі арасында қызықты оқиға болады, Хиндс ханымды бірнеше медбикелер күйзеліс күйінде ұстап тұрады. Надин: «Мен онымен жалғыз қалғым келеді», – деп айқайлайды. Басқа медбикелер бөлмеден шыққаннан кейін, ол Хиндс ханымнан не болғанын сұрайды, ол қалам мен қағазбен өзінің мұғалім екенін және оны осы күйінде үйге қайғанын түсіндіреді. Ол Надинге өзінің дауысы жоқ басенджи итіне ұқсайтынын айтады. Бұл дауыс тақырыбына оралады. Егер біз дауысымызды қолдана алмасақ, біз шынымен адамбыз ба және тіріміз бе? Надинде өзінің ойын білдіруге мүмкіндік бар, бірақ бір нәрсе оны өзіне қамқорлық көрсетушілерге жүгінуден тоқтатады.
Кереметтер кітабы
Каның анасы Энннің баяндауы бойынша, "Көметтің кітабы" отбасының Рождество кешіндегі ғибадатқа қатысу үшін Нью-Йорк қаласы арқылы жасаған саяқатын суреттейді. Шіркеуге келгенде, олар гаитилік қылмыскер Эммануэль Константтың өзіне ұқсайтын адаммен кездеседі. Констант Гаитиді дамыту және ілгерілету фронты (FRAPH) деп аталатын жарымәскери топқа қатысқаны және оны басқарғанымен танымал. Анна терең иманды әйел, ол қызы Каның бейжазық мінез-құлқымен күреседі және егер қызы осы адамның Констант екенін мойындаса, қандай салдар боларын қаудайды. Константтың діни ортада болуы Аннаның өзінің кінәсін және жалған өмір сүруден сескенуін ортаға шығарады, бұл оның қызымен қарым-қатынасында да, Нью-Йорктегі гаитилік қауымның мүшесі ретінде де көрінеді. Анна сақтағысы келген құпия – Каның әкесі "суды бұзушы" болған, яғни Тонтон Макут. Бұл адамдар 1950 жылдары Франсуа "Папа Док" Дювалье және оның ұлы Жан-Клод "Бейби Док" Дювальедың саяси билігін сақтау үшін құрылған жарымәскери топты құрады. Ол аса танымал "суды бұзушы" немесе азаптаушы емес еді, тек жұмысын өте жақсы атқарып, құрбандары олар туралы ешқашан айта алмайтын жүздеген адамның бірі ғана еді. Осыны білген соң, Аннаның осы сахнада неге соншалықты қиналатынын түсінуге болады. Ол қызының Константқа қалай қарап тұрғанын және әкесінің бір кезде осындай зорлық-зомбылыққа қатысқанын білгенде оған қалай қарайтынын ойлайды. Сонымен қатар, ол Каның өзінің әкесі туралы осы құпияны сақтағаны үшін оған қалай қарайтынын ойлап, қиналып жүр. Ол бұл құпияны қызынан ғана емес, Нью-Йорктегі гаитилік қауымнан да жасырып отыр. Франсуа "Папа Док" Дювальедың сайлануы және ол гаитилік қауым мен экономикасына келтірген қорқыныш сияқты оқиғаларға байланысты, көптеген гаитилік иммигранттар 1960 жылдары АҚШ-қа, Нью-Йорк және Майами сияқты қалалардағы гаитилік қауымдарға қоныстанды. Энн мен оның отбасы Нью-Йоркте тұрады, ал Дантикат Энн мен оның күйеуі жұмыс істейтін орын ретінде Ностранд даңғылын атап көрсетеді. Ностранд даңғылы – Нью-Йорк қаласындағы гаитилік қауымдастықтағы белгілі бір орын, ол гаитилік иммигранттар табысты экономикалық өмір сүру және орта бизнесте жұмыс істеу үшін жиналған жер ретінде танымал. Бұл "екіге еселеу" немесе "қосымшалау" мағынасын білдіреді, сонымен қатар ауыр жағдайларды ұмыту және олардың маңыздылығын жоққа шығару тақырыбын қамтиды.
Мараса, "Екілік" ережесі
Даңтикаттың Мараса туралы әңгімесіндегі қайталама циклдік оқиғалар, кейіпкерлер арасындағы параллелизмдер және әр әңгімедегі символдық бейнелер – оның Мараса жөніндегі әңгімесінің жарқын белгісі. Даңтикат билік арасындағы тепе-теңдіксіздікте туындаған физикалық және эмоционалдық жарақатарлықтардың екіұштылығын пайдаланып, Дувальердің тоталитарлық диктатурасынан туындаған Гаити күресінің маңызды тақырыптық мәселелерін ашады. "Бейнеме" (Папа) мінез-құлқының Гаитиден АҚШ-қа көшкеннен кейін өзгеруінен бастап, "Кейінгі тігінші" бөліміндегі Беатрис Сент-Форт пен Алин Кажуст арасындағы ұрпақтар арасындағы айырмашылыққа дейін, екілік принцип әр тарауда және бөлімдерде үстемдік табады. Бұл екіұштылық әсіресе Ка кейіпкерінде айқын көрінеді, ол бір жағынан Тотон Макут азаптаушысының баласы, екінші жағынан сол Тотон Макут мүшесінің өлтірген адамының қызы. Оқырманды Мараса әлеміне енгізу арқылы Даңтикат жазушының саяси, құрылымдық және жеке күрестің "көзі" ретіндегі рөліне назар салады, соның салдарынан басқа тақырыптық мәселелерді де ашады.
Ұмыту және жарамсыздық
Құрбандардың қасіретті оқиғаларын есте сақтау арқылы растауға келмейтін жағдай "Дью Брейкер" кітабының маңызды тақырыбы болып табылады. Ол Рождество қарсаңында олармен бірге шіркеуде болған. Дегенмен, өткеннен келген барлық қиындықтарға қарамастан, кітабының кейіпкерлері, осы оқиғаның адамдары өздері мен отбасылары үшін салған болашақтарына осының әсер ететіндей көрінбейді. "Дью Брейкер" Дантикаттың ертерек туындыларының бірі, бірақ алға жылжу және өткенді есінде ұстау туралы сабақ кітабының барлық беттерінде сақталған. "The Washington Post" газеті: "Ол ең қатыгез зұлматтар мен олардың эмоционалды салдары туралы баяндағанда ең әдемі және қозғалысқа келтіретін прозасын жасайды", - дейді. Дантикат адамдардың күйзелісін алып, оны білім күшіне айналдыра біледі, соның арқасында үміт сыйырып тұрған әңгіменің артында сынақтан өту және халқын бүгінгі күнге дейін мазалап жүрген қайғыдан қашу жатыр екенін білдіреді.