Кіріспе

Клофазимин, «Лампрен» деген саудалық атаумен сатылады, – рифампицин және дапсонмен бірге мәйіс ауруын емдеу үшін қолданылатын дәрі. Басқа жағдайларда, сондай-ақ амикацин мен кларитромицин препараттарында қолданылуын қолдайтын жеткілікті дәлелдер жоқ. Дегенмен, АҚШ-та клофазимин сирек кездесетін дәрі саналады, ол дәріханаларда қолжетімді емес, ал оның MAC (Mycobacterium avium complex) емдеудегі қолданылуын Азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасы қадағалайды. Ол ауыз жолымен қабылданады және 1986 жылы АҚШ-та медициналық қолдануға бекітілген. Бұл дәрі Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының «Қажетті дәрілер тізіміне» енген. АҚШ-та бұл дәрі коммерциялық түрде сатылмайды, бірақ оны АҚШ Денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтер департаментінен алуға болады. Алғашқы зерттеулер клофазиминнің SARS-CoV-2 вирусының in vitro репликациясын тежейтінін және жануарлар моделінде өкпедегі вирус жүктемесі мен қабынуды азайтатынын көрсетті.

Жанама әсерлер

Клофазимин бірнеше апта ішінде 75-100% науқаста қызғылттан қоңырға дейін терінің пигментациясын, сондай-ақ дене сұйықтықтары мен шырыштардың көпшілігінің ұқсас түсінің өзгеруін тудырады. Бұл түс өзгерістері қайтымды, бірақ жоғалуы бірнеше айдан жылдарға дейін созылуы мүмкін. Медициналық әдебиеттерде клофазимин қабылдау нәтижесінде бірнеше науқаста депрессия дамығаны, ал кейбір жағдайларда бұл өз-өзіне қол жұмсауға әкелгені туралы мәліметтер келтірілген. Депрессияның себебі – созылмалы тері түсінің өзгеруі болуы мүмкін деген гипотеза бар. Бұл препаратқа жауап ретінде иктиоз және тері құрғақтығы (8-28%), сондай-ақ бөртпе және қышыма (1-5%) жағдайлары да хабарланған.

Механизм

Клофазимин бактериялық ДНК-ның гуаниндік негіздерімен байланысып жұмыс істейді, соның салдарынан ДНК-ның матрицалық функциясын бұзып, бактериялардың көбеюін тежейді. Бұдан бөлек, ол бактериялық фосфолипаза А2-нің активтілігін күшейтеді, нәтижесінде лизофосфолипидтер босап, жинақталады.

Клофазимин сондай-ақ FIASMA (қышқыл сфингомиелиназаның функционалды тежегіші) болып табылады.

Метаболизм

Клофазиминнің биологиялық жартылай ыдырау мерзімі шамамен 70 күнге жуық. Клофазимин қабылдаған кезде қайтыс болғандардың мәйіттерін қарау кезінде ішек қабықшасы, бауыр, көкбауыр және лимфа түйіндерінде кристалдық жиынтықтар анықталды.

Тарих

Клофазимин, бастапқыда B663 деп аталған, 1954 жылы Дублиндегі Тринити колледжінің ғалымдар тобы – Фрэнк Виндер, Дж. Г. Белтон, Стэнли МакЭлинни, М. Л. Коналти, Сеан О'Салливан және Дермот Твомми, Винсент Барри басшылығымен – тұңғыш рет синтездеді. Клофазимин бастапқыда туберкулезге қарсы препарат ретінде ойластырылған, бірақ тиімді емес екені анықталды. 1959 жылы Ю. Т. Чанг есімді зерттеуші оның жалқаулыққа (лепраға) қарсы тиімділігін анықтады. 1960 жылдары Нигерияда және басқа елдерде клиникалық сынақтардан кейін, швейцариялық Novartis фармацевтикалық компаниясы 1969 жылы Lamprene саудалық атауымен препаратты шығарды. Novartis 1986 жылдың желтоқсан айында FDA-дан клофазиминге сирек кездесетін ауруларға арналған препарат ретінде мақұлдау алды. Қазіргі уақытта препарат АҚШ-та коммерциялық түрде қолжетімді емес, себебі Novartis АҚШ нарығы үшін клофазимин өндірісін тоқтатты және АҚШ-та FDA мақұлдауы сақталғанымен, генерик немесе басқа саудалық атаулар сатылмайды.

Қоғам және мәдениет

Клофазимин Novartis компаниясы Lamprene саудалық атауымен сатылады, бірақ АҚШ сияқты кейбір елдерде өндірілісі тоқтатылған. Көптеген елдерде басқа да брендтер қолжетімді. Клофазимин молекуласын өндіретін тағы бір компания – Үндістанның Мавеликара қаласында орналасқан Sangrose Laboratories.

Зерттеу

Клофазиминнің иммунодепрессивті әсері жануарлар моделінде қолданған кезде бірден байқалды. Макрофагтардың тежелуі алғаш рет клофазимин лизосомалық мембрананы тұрақтандыру арқылы жүзеге асырғаны туралы хабарланды. Клофазимин сондай-ақ дозаға тәуелді нейтрофильдердің қозғалуының тежелуін, лимфоциттердің трансформациясын, митогенмен шақырылған PBMC пролиферациясын және in vitro алдын ала қалыптасқан иммундық кешендердің комплемент арқылы ерітілуін көрсетті. Адамның T-жасушаларында клофазиминге қатысты жүргізілген зерттеулер бұл препараттың Kv1.3 (KCNA3) каналын блоктаушы екенін анықтады. Бұл клофазиминнің көптеген склероз, ревматоидты артрит және 1-типті қант диабетін емдеуде пайдалануға болатындығын көрсетеді. Өйткені Kv1.3 жоғары деңгейдегі эффекторлық жад T-жасушалары (TEM) осы аурулардың дамуына белсенді қатысады, ал Kv1.3 активтілігі T-жасушаларына кальций ағынын реттеу арқылы TEM-ді стимуляциялау және көбейту үшін қажетті. FDA препаратты мазасыздыққа қарсы мақұлдағанға дейін, оның иммунодепрессивті әрекетін анықтау үшін бірнеше клиникалық сынақтар жүргізілді. Алғаш рет препараттың созылмалы дискоидты қызыл жегіш ауруды емдеуде тиімділігі туралы хабарланған, 26 науқастың 17-сі ремиссияға түсті. Бірақ кейін басқа топтың зерттеуі препараттың диффузды, фотосезімтал, жүйелік қызыл жегіш ауруды емдеуде тиімді еместігін көрсетті. Клофазиминнің псориаз, Мишердің грануломатозды шеліктісі сияқты басқа да аутоиммундық ауруларда да кейде сәттілікпен қолданылғаны туралы мәліметтер бар.