Греко-рим мүсінтаспасы: ежелгі Греция және Рим өнерінің тарихы, 500 б.ж.-200 а.д. аралығындағы негізгі ерекшеліктері, адам бейнесі мен идеалды натурализм.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ежелгі Грекия мен Римдегі мүсіндер
Sculpture from ancient Greece and Rome
Классикалық мүсін (әдетте кіші әріппен "с") – бұл шамамен 500 жылдан 200 жылға дейінгі Ежелгі Грекия мен Ежелгі Римдегі мүсіндерді, сондай-ақ олардың үстемдігі немесе ықпалында болған эллинистік және римдік өркениеттерді жалпы атау. Бұл термин сонымен қатар 500 жылға дейінгі б.з.д. және 323 жылға дейінгі эллинистік стильдің пайда болуына дейінгі Ежелгі грек мүсінінің кезеңін де білдіруі мүмкін, мұндай жағдайда әдетте үлкен "С" әрпімен жазылады. "Классикалық" термині кейінгі мүсіндегі стильдік бағытты сипаттау үшін де жиі қолданылады, бұл неоклассикалық немесе классикалық стильдегі туындылармен ғана шектелмейді. Ежелгі грек мүсінінің негізгі тақырыбы – адам бейнесі, көбінесе еркек және жалаңаш (немесе жалаңашқа жақын) түрде бейнеленген. Портреттік мүсіндердің бас бөлігінен басқа, денелер жоғары дәрежеде идеалданған, бірақ бұрын-соңды болмаған натурализмге жеткен. Еректі тұрған мүсіндерден өзге, классикалық мүсін термині рельефтік жұмыстарды (мысалы, Парфенонның әйгілі Эльгин мәрмәрлері) және жалпақ рельеф стилін де қамтиды. Мүсіндік жұмыстар адам бейнесіне баса назар бөлсе, рельефтер әсемдік көріністерді жасау үшін пайдаланылған. Ірі немесе монументальді мүсіндерді жасау ерте орта ғасырларда және Византия өнерінде тоқтатылғанмен, итальяндық Ренессанс кезеңінде римдік үлгілер қазылған кезде қайта жанданды, және классикалық мүсін кем дегенде 19 ғасырға дейін маңызды ықпал етіп келді.
Classical sculpture (usually with a lower case "c") refers generally to sculpture from Ancient Greece and Ancient Rome, as well as the Hellenized and Romanized civilizations under their rule or influence, from about 500 BC to around 200 AD. It may also refer more precisely a period within Ancient Greek sculpture from around 500 BC to the onset of the Hellenistic style around 323 BC, in this case usually given a capital "C". The term "classical" is also widely used for a stylistic tendency in later sculpture, not restricted to works in a Neoclassical or classical style. The main subject of Ancient Greek sculpture from its earliest days was the human figure, usually male and nude (or nearly so). Apart from the heads of portrait sculptures, the bodies were highly idealized but achieved an unprecedented degree of naturalism. In addition to free standing statues, the term classical sculpture incorporates relief work (such as the famous Elgin Marbles of the Parthenon) and the flatter bas relief style. Whereas sculptural works emphasized the human form, reliefs were employed to create elaborate decorative scenes. Although making large or monumental sculptures almost ceased in the Early Middle Ages and in Byzantine art, it greatly revived in the Italian Renaissance as Roman examples were excavated, and classical sculpture remained a great influence until at least the 19th century.
Архаикалық кезең
Архаикалық кезеңнің ең маңызды мүсіндік түрі – көру (көпше түрі: көрулер), тік тұрған, жалаңаш еркек мүсіні (мысалы, Битон мен Клеобис). Мысырлықтардың ықпалын көрсете отырып, көру сол аяғын сәл алға қадам басып, қолын денесінің екі жағына түсіріп тұрады. Көне грек жерлерінде көптеген көрулер табылғанмен, олар әсіресе Аттика мен Бойотияда кең таралған. Олардың көп бөлігі Аполлонның қасиетті орындарында табылған, олардың жүзден астамы Аполлонның Птойон қасиетті орнынан (Беотия) табылды. Бұл бос тұрған мүсіндер көбінесе мәрмәрден жасалған, бірақ бұл форма әк тас, ағаш, қола, піл сүйегі және терракотадан да жасалған. Олар көбінесе адам өлшемімен жасалған, бірақ ертедегі алып үлгілері 3 метрге дейін биік болған. Архаикалық грек мүсіншілері Мысырлықтардың стиліне ұшыраған сияқты, бірақ ертеректе айырмашылықтар пайда болды. Атап айтқанда, Архаикалық Грекияның еркек тұлғалары көбінесе жалаңаш бейнеленген, бұл ежелгі Мысыр өнерінде сирек кездесетін (құлдар немесе жаулар бейнеленген жағдайларды қоспағанда). Мысыр өнеріндегідей, әйелдер әрқашан киіммен бейнеленген; әйелдердің жалаңаш суреттері көп уақыттан кейін ғана пайда болды. "Архаикалық күлімсіреу" деп аталатын, ерінді қысып, сәл жоғары көтерілген және бос көзқарастың араласуы, Архаикалық кезеңнің ерекше туындыларында жиі кездеседі. Осы кезеңде, сүйек пен бұлшықет анатомиясының нақты бейнеленуіне басымдық әлі дамымаған, оны тізелер және басқа да маңызды буындар сияқты егжей-тегжейлі қарау арқылы көруге болады. Кейбір егжей-тегжейлер толыққанды пішінделенбеген, көне дәстүрлердің іздері ретінде "ойылған" сияқты көрінеді. Архаикалық стиль біртіндеп классикалық стильге айналғанда, техникалық білім мен шеберліктің артуын көрсететін айқын прогресс байқалады.
The most important sculptural form of the Archaic period was the kouros (plural: kouroi), the standing male nude (See for example Biton and Kleobis). Reflecting Egyptian influence, the kouros stands upright with his left leg slightly forward and his arms at his sides. Although kouroi have been found in many ancient Greek territories, they were especially prominent in Attica and Boiotia. The preponderance of these were found in sanctuaries of Apollo with more than one hundred from the sanctuary of Apollo Ptoion, Boeotia, alone. These free standing sculptures were typically marble, but the form is also rendered in limestone, wood, bronze, ivory and terracotta. They are typically life sized, though early colossal examples are up to 3 meters tall. Archaic Greek sculptors seem to have been influenced stylistically by the Egyptians, although divergences appeared early on. In particular, the male figures of Archaic Greece tended to be represented in the nude, while this was uncommon during all periods of ancient Egyptian art (except when slaves or enemies were depicted). As in Egyptian art, female subjects were always portrayed clothed; female nudity would not appear until much later on. The pursed and minutely upturned lips and empty gaze identified as the "archaic smile" appears on many defining works of the Archaic period. In this period, the later emphasis on naturalistic bone and muscle anatomy had not yet developed, which can be seen in observing details such as the knees and other critical joints. Some details seem to be "incised" rather than fully modeled, a relic of more ancient traditions. As the Archaic style gradually transformed into what is known as the Classical style, a clear progression displaying more and more technical knowledge and skill can be detected.
Классикалық кезең
Классикалық кезеңде скульптураның стилі мен мақсаты өзгерді. Позалар көбірек табиғи болды (мысал ретінде Дельфи арбашысының мүсінін қараңыз, ол табиғи мүсінге көшуді көрсетеді), және грек мүсіншілерінің адам денесін әртүрлі позаларда бейнелеудегі шеберлігі арта түсті. Шамамен 500 жылдан бастап мүсіндерде нақты адамдар бейнелене бастады. Афинада соңғы Пейсистратидтер тираны Гиппархты өлтіргеніне орай Гармодий мен Аристогейтонның мүсіндері орнатылды. Олардың нақты адамдарды бейнелейтін алғашқы ескерткіштер екені айтылады. Грек суретшілері адамның қозғалысын және анатомиясын зерттей бастағанда, тірі адамдар тұрғанда "салмақ ауысуы" немесе қарсылық көрсететінін анықтады. Контраппостоны көрсететін алғашқы грек мүсіні – атақты Критий ұлы, шамамен б.з.б. 480 жылы жасалған. Контраппосто тез арада грек мүсін техникасының ерекше белгісіне айналды, және Поликлейттің "Каноны" оның шыңы болды. "Канон" – адам денесі бөліктерінің идеалды математикалық пропорцияларын талқылайтын теориялық еңбек, және адам денесін мүсіндеу үшін дене бөліктерінің босаңсыған және керілген күйі арасындағы, сондай-ақ бөліктердің қозғалыс бағыттары арасындағы динамикалық тепе-теңдікті ұсынады. Поликлейт өзінің ережелерін "Канон" деп аталатын мүсінде жүзеге асырып, есептеулерінің дұрыстығын дәлелдеуге тырысты. Мүсіннің өзі тарихқа сіңіп кеткенімен, оның принциптері қатты және икемді мүшелерінің өзара тепе-теңдігінде өте динамикалық және күрделі контраппостоны қабылдаған Дорифорда ("найзагер") мүсінінде көрінеді. Грек ғибадатханалары үлкен культ мүсіндеріне сәйкес арнайы жасалған. Олар киелі деп саналатын жерлердің айналасына киелі орындар орнату арқылы құдайларды қуантуға сенген. Классикалық кезеңде мүсіншілер ғибадатханалар үшін ғана емес, сонымен қатар қайтыс болған жақындарына құрмет көрсету үшін жерлеу мүсіндерін де жасады. Мүсіндерде қайтыс болған адам көбінесе босаңсыған күйде бейнеленген. Сәтті спортшылар мен бай отбасылар құдайларға құрмет көрсету үшін ғибадатханаларда өздерінің мүсіндерін жасауды тапсыратын. Б.з.б. 5 ғасырында портреттер танымал болды, және генералдар, философтар мен саяси көшбасшылардың бюстері пайда болды. Грек өнерінің жоғары сапасы итальяндықтардың қызығушылығын туғызды және этрусктік, ал кейіннен римдік өнерге үлкен әсер етті. Римнің грек өнерін құттықтауы классикалық грек стилінің таралуы үшін ғана емес, сонымен қатар классикалық грек туындыларының көп бөлігі грек қола түпнұсқаларының римдік мрамордан жасалған көшірмелері түрінде сақталғандықтан маңызды болды. Қола әрқашан бағалы металл болғандықтан, түпнұсқалардың көпшілігі ерітілген болуы мүмкін, ал сақталған нағыз туындылар көбінесе кеме апаттарының салдарынан табылған. Алайда, гректер мраморды да өңдеген, және классикалық грек мраморларының бірнешесі сақталған; атақты Парфенон мраморлары (Эльгин мраморлары деп те аталады) 19 ғасырдың басына дейін өз орнында тұрды. Шындығында, сақталған классикалық грек мраморларының көпшілігі сәулеттік контексттен алынған.
The Classical period saw changes in both the style and function of sculpture. Poses became more naturalistic (see the Charioteer of Delphi for an example of the transition to more naturalistic sculpture), and the technical skill of Greek sculptors in depicting the human form in a variety of poses greatly increased. From about 500 BC statues began to depict real people. The statues of Harmodius and Aristogeiton were erected in Athens to celebrate the assassination of the last Peisistratid tyrant, Hipparchus. They were said to be the first public monuments to depict actual people. As Greek artists began to study human movement and anatomy, they discovered that living humans tend to display a "weight shift" or contraposition when standing. The first Greek statue to exhibit contrapposto is the famed Kritios Boy, dating c. 480 BC. Contrapposto soon became a defining element of Greek sculptural technique, culminating in Polykleitos' Canon. The Canon is a theoretical work that discusses ideal mathematical proportions for the parts of the human body and proposes for sculpture of the human figure a dynamic counterbalance—between the relaxed and tensed body parts and between the directions in which the parts move. Polykleitos sought to prove the accuracy of his calculations by implementing his rules in a statue simply entitled: The Canon. Though the statue itself is lost to history, its principles manifest themselves in the Doryphoros ("spear bearer"), which adopted extremely dynamic and sophisticated contrapposto in its cross balance of rigid and loose limbs. Greek temples were specially made to fit the large cult statues. They believed that placing shrines around the areas that were said to be holy would please the gods. During the classical period, sculptors were not only creating works for temples, but also mortuary statues to show tribute to deceased loved ones. The sculptures would often show the deceased person in a relaxed pose. Successful athletes and rich families would commission statues of themselves for temples to show respect to the gods. In the 5th century BC, portraits became popular and busts featuring generals, philosophers and political leaders appeared. The high quality of Greek work attracted Italian interest, and greatly influenced both Etruscan, and later, Roman art. The enthusiasm with which Rome greeted Greek art has proven important not merely because of the transmission of classical Greek style, but also because most of the extant classical Greek works survive mainly in the form of Roman marble copies of Greek bronze originals. As bronze has always been a valuable metal, most of the originals were likely long ago melted down, and the few genuine survivals have been found by mostly in the context of shipwrecks. However, Greeks did carve marble, and a number of classical Greek marbles have survived; the famed Parthenon Marbles (also known as the Elgin Marbles), lasted in situ until the beginning of the 19th Century. In fact, many of the surviving classical Greek marbles are from an architectural context.
Эллиндік кезең
Классикалық кезеңнен эллиндік кезеңге өту б.з.д. IV ғасырында болды. Мүсін өте шынайы бола бастады. Қарапайым халық, әйелдер, балалар, жануарлар және тұрмыстық көріністер мүсін жасауға қолайлы тақырыптарға айналды, оларды бай отбасылар үйлері мен бақтарын сәндеу үшін тапсырыс берді. Әр түрлі жастағы ерлер мен әйелдердің шынайы портреттері жасалды, және мүсіншілер енді адамдарды сұлулық немесе дене бітімінің үлгісі ретінде бейнелеуге міндетті емес еді. Көптеген грек еркектері жамбасын сәл жанына бұрып тік тұрған күйде мүсінделді. Адам осылай тұрғанда көбірек бұлшық еттерін қолданады.
The transition from the Classical to the Hellenistic period occurred during the 4th century BC. Sculpture became more and more naturalistic. Common people, women, children, animals and domestic scenes became acceptable subjects for sculpture, which was commissioned by wealthy families for the adornment of their homes and gardens. Realistic portraits of men and women of all ages were produced, and sculptors no longer felt obliged to depict people as ideals of beauty or physical perfection. Most Greek men were sculpted standing with their hips slightly to the side. When human beings stand this way it uses more muscles.
Римдік мүсін
Рим мүсіндерін зерттеу грек мүсіндерімен байланысы арқылы қиындатылады. Аполлон Белведер және Барберини фауны сияқты ең танымал грек мүсіндерінің көптеген мысалдары тек Рим империясы немесе эллинистік дәуірде жасалған "көшірмелерден" ғана белгілі. Бір кезде өнер тарихшылары осы еліктеуді римдік көркемдік қиялының шектеулілігін көрсетеді деп есептеген, бірақ 20 ғасырдың соңында рим өнері өз ерекшеліктерімен қайта бағалана бастады: грек мүсіні туралы кейбір түсініктер шын мәнінде римдік өнерге негізделген болуы мүмкін. Рим мүсінінің күшті жақтары – портреттерде, онда олар гректер мен ежелгі египеттіктерге қарағанда идеалға аз мән беріп, өте ерекшеленетін туындылар жасады, сондай-ақ сюжеттік бейнелеулерде. Рим мүсіндерінің көптеген үлгілері жақсы сақталған, бұл римдік сурет салумен күрт контрастқа түседі, себебі ол кеңінен таралған, бірақ оның көп бөлігі жоғалып кеткен. Латын және кейбір грек авторлары, әсіресе Плиний Егде өзінің "Табиғи тарих" кітабының 34-ші кітабында мүсіндерді сипаттаған, ал осы сипаттамалардың бір бөлігі қазіргі кезде сақталған туындылармен сәйкес келеді. Рим мүсінінің көп бөлігі, әсіресе тастан жасалғандары, көбінесе толық емес немесе сынықтар күйінде сақталған, бірақ жақсы сақталған; ал толық мөлшердегі қола мүсіндер сирек кездеседі, өйткені олардың көпшілігі металл алу үшін қайта өңделген. Көптеген мүсіндер бастапқыда жасалған кезде әлдеқайда шынайы және көбінесе жарқын түсті болған; бүгін табылған тас беттерінің қарапайымдығы – ғасырлар бойы жоғалған пигменттердің салдары.
The study of Roman sculpture is complicated by its relation to Greek sculpture. Many examples of even the most famous Greek sculptures, such as the Apollo Belvedere and Barberini Faun, are known only from Roman Imperial or Hellenistic "copies". At one time, this imitation was taken by art historians as indicating a narrowness of the Roman artistic imagination, but, in the late 20th century, Roman art began to be reevaluated on its own terms: some impressions of the nature of Greek sculpture may in fact be based on Roman artistry. The strengths of Roman sculpture are in portraiture, where they were less concerned with the ideal than the Greeks or Ancient Egyptians, and produced very characterful works, and in narrative relief scenes. Examples of Roman sculpture are abundantly preserved, in total contrast to Roman painting, which was very widely practiced but has almost all been lost. Latin and some Greek authors, particularly Pliny the Elder in Book 34 of his Natural History, describe statues, and a few of these descriptions match extant works. While a great deal of Roman sculpture, especially in stone, survives more or less intact, it is often damaged or fragmentary; life size bronze statues are much more rare as most have been recycled for their metal. Most statues were actually far more lifelike and often brightly colored when originally created; the raw stone surfaces found today is due to the pigment being lost over the centuries.
Портреттер
Портрет – римдік мүсін өнерінің басым жанры, бұл, мүмкін, отбасы мен ата-бабаларға римдіктердің дәстүрлі көңіл бөлгенінен туындаған; римдік элита үйінің кіреберіс залында (атриумда) ата-бабаларының портреттік бюстері қойылған. Рим Республикасы кезінде физикалық кемшіліктерді жасырмау, әсіресе ер адамдарды кербез және әдемілікке немқұрайлы етіп бейнелеу мінездің белгісі саналды: портрет – өмір тәжірибесінің картасы еді. Империя дәуірінде Рим императорларының көбірек идеализацияланған мүсіндері кеңінен таралды, әсіресе Римнің мемлекеттік дінімен байланысты. Тіпті орташа еңбекпен табақталған бай адамдардың қабір тастарына да беймәлім болған марқұмның бейнесі салынған.
Portraiture is a dominant genre of Roman sculpture, growing perhaps from the traditional Roman emphasis on family and ancestors; the entrance hall (atrium) of a Roman elite house displayed ancestral portrait busts. During the Roman Republic, it was considered a sign of character not to gloss over physical imperfections, and to depict men in particular as rugged and unconcerned with vanity: the portrait was a map of experience. During the Imperial era, more idealized statues of Roman emperors became ubiquitous, particularly in connection with the state religion of Rome. Tombstones of even the modestly rich middle class sometimes exhibit portraits of the otherwise unknown deceased carved in relief.
Түсі
Ежелгі мүсіндер мен барельефтер олар жасалған материалдың ашық бетін сақтап қалған, ал адамдар классикалық өнерді көбінесе ақ мәрмәрдан жасалған мүсіндермен байланыстырады. Бірақ көптеген мүсіндердің жарқын түстермен боялғандығына куәліктер бар. Көптеген түстер уақыт өте келе тозып кеткен. Тазалау барысында шағын қалдықтар да алынып тасталды. Дегенмен, кейбір жағдайларда анықтауға болатын шағын іздер қалды. 2007-2008 жылдары Еуропа мен АҚШ-та «Құдайлар түсті: Классикалық антик заманның боялған мүсіндері» атты грек және римдік туындылардың 20 түрлі-түсті көшірмесінен, сондай-ақ 35 түпнұсқа мүсін мен рельефтен тұратын көшпелі көрме ұйымдастырылды. Бояу бір немесе екі қабатпен жағылған, пигменттер қаншалықты ұсақталған, немесе әр жағдайда қандай байланыстырушы зат қолданылған – бұл дайын туындының сыртқы түріне әсер ететін барлық факторлар – әлі белгісіз.
Ancient statues and bas reliefs survive showing the bare surface of the material of which they are made, and people generally associate classical art with white marble sculpture. But there is evidence that many statues were painted in bright colours. Most of the colour was weathered off over time. Small remnants were removed during cleaning as well. In some cases small traces remained, however, that could be identified. A travelling exhibition of 20 coloured replicas of Greek and Roman works, alongside 35 original statues and reliefs, was held in Europe and the United States during 2007–2008, Gods in Color: Painted Sculpture of Classical Antiquity. Details such as whether the paint was applied in one or two coats, how finely the pigments were ground, or exactly which binding medium would have been used in each case—all elements that would affect the appearance of a finished piece—are not known.
Ықпал
Грек-рим мүсіндері батыс өнеріне терең ықпал етті. Осы стиль арқылы грек-рим өнерінде реализмнің мүмкіндігі мен потенциалын орнатып берді. Мүсіндердің салыстырмалы беріктігінің арқасында олар сақталып, Еуропадан Азияға дейін, бүгінде бүкіл әлемге әсер етіп, әртүрлі мәдениеттер мен дәуірлердегі суретшілерге үлгі болып келді. Батыс Рим империясы құлағаннан кейін классикалық өнер Еуропада бірте-бірте құлдырап, ықыластан шықты, бірақ Итальяндық Ренессанстың алғашқы кезеңінде қайта жаңғыруы шешуші рөл атқарды. Классикалық қайта жаңғырудың ең маңызды мүсіншілерінің бірі – Донателло. Микеланджело сияқты көптеген мүсіншілер де классикалық деп есептелетін туындылар жасады. Қазіргі классицизм XIX ғасырдың классикалық мүсіндерінен көп жағынан өзгеше болды, олар натурализмге (Антуан Луи Барье), мелодрамалыққа (Франсуа Руд), сезімталдыққа (Жан Баптист Карпео) немесе сәндік әсемдікке (Лорд Лейтон) ұмтылыспен сипатталды. Ғасырдың аясында классикалық дәстүрде бірнеше бағыт қалыптасты, бірақ тірі модельді зерттеу және Ренессанстан кейінгі дәстүр олар үшін негізгі болып қалды.
Greco Roman sculpture had a profound influence on Western art. With it, the Greco Roman style established the possibility and potential of realism in art. Because of the relative durability of sculpture, it has managed to survive and continue to influence and inform artists in varying cultures and eras, from Europe to Asia, and today, the whole world. While classical art gradually fell into disfavor in Europe after the fall of the Western Roman Empire, its rediscovery during the early Italian Renaissance proved decisive. One of the most important sculptors in the classical revival was Donatello. Many other sculptors such as Michelangelo also made works which can be considered classical. Modern Classicism contrasted in many ways with the classical sculpture of the 19th Century which was characterized by commitments to naturalism (Antoine Louis Barye) the melodramatic (François Rude) sentimentality (Jean Baptiste Carpeaux) or a kind of stately grandiosity (Lord Leighton) Several different directions in the classical tradition were taken as the century turned, but the study of the live model and the post Renaissance tradition was still fundamental to them.