Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ежелгі Римнің мүсіндері
Sculpture of ancient Rome
Рим мүсіндерін зерттеу грек мүсіндерімен байланысы арқылы қиындатылады. Аполлон Белведер және Барберини фауны сияқты ең танымал грек мүсіндерінің көптеген мысалдары тек Рим империясы немесе эллинистік дәуірде жасалған "көшірмелерден" ғана белгілі. Бір кезде өнер тарихшылары осы еліктеуді римдік көркемдік қиялының шектеулілігін көрсетеді деп есептеген, бірақ 20 ғасырдың соңында рим өнері өз ерекшеліктерімен қайта бағалана бастады: грек мүсіні туралы кейбір түсініктер шын мәнінде римдік шеберлікке негізделген болуы мүмкін. Рим мүсінінің күшті жақтары – портреттерде, олар гректер мен ежелгі египеттіктерге қарағанда идеалға аз мән беріп, өте ерекшеленетін туындылар жасады, сондай-ақ сюжеттік бейнелеулерде. Рим мүсіндерінің көптеген үлгілері сақталған, бұл римдік сурет салумен салыстырғанда зор контрастқа түседі, себебі ол кеңінен таралған, бірақ көбінесе жоғалып кеткен. Латын және кейбір грек авторлары, әсіресе Плиний Егде өзінің "Табиғи тарих" еңбегінің 34-ші кітабында мүсіндерді сипаттаған, ал осы сипаттамалардың бір бөлігі қазіргі кезде сақталған туындылармен сәйкес келеді. Рим мүсінінің көп бөлігі, әсіресе тастан жасалғандары, көбінесе толыққанды сақталған, бірақ жиі зақымдалған немесе фрагменттерге бөлінген; толық өлшемдегі қола мүсіндер сирек кездеседі, өйткені олардың көпшілігі металл үшін қайта өңделген. Көптеген мүсіндер бастапқыда жасалған кезде әлдеқайда шынайы және көбінесе жарқын түсті болған; бүгін табылған тас беттерінің қарапайымдығы – ғасырлар бойында жоғалған пигменттердің салдары.
The study of Roman sculpture is complicated by its relation to Greek sculpture. Many examples of even the most famous Greek sculptures, such as the Apollo Belvedere and Barberini Faun, are known only from Roman Imperial or Hellenistic "copies". At one time, this imitation was taken by art historians as indicating a narrowness of the Roman artistic imagination, but, in the late 20th century, Roman art began to be reevaluated on its own terms: some impressions of the nature of Greek sculpture may in fact be based on Roman artistry. The strengths of Roman sculpture are in portraiture, where they were less concerned with the ideal than the Greeks or Ancient Egyptians, and produced very characterful works, and in narrative relief scenes. Examples of Roman sculpture are abundantly preserved, in total contrast to Roman painting, which was very widely practiced but has almost all been lost. Latin and some Greek authors, particularly Pliny the Elder in Book 34 of his Natural History, describe statues, and a few of these descriptions match extant works. While a great deal of Roman sculpture, especially in stone, survives more or less intact, it is often damaged or fragmentary; life size bronze statues are much more rare as most have been recycled for their metal. Most statues were actually far more lifelike and often brightly colored when originally created; the raw stone surfaces found today is due to the pigment being lost over the centuries.
Даму
Ертедегі рим өнеріне Грекия және көршілес этрусктің өнері әсер еткен, ал этрусктің өзі грек саудалас серіктестерінің күшті ықпалында болған. Этрусктің ерекшелігі – сол кездегі асханадағыдай бір шынтағына тіреліп жатқан, саркофаг қақпағының үстінде орналасқан, шамамен адам мөлшеріндегі терекоттан жасалған қабір мүсіндері. Рим республикасы Грекия жерін басып ала бастағанда, бірінші Оңтүстік Италияда, содан кейін Парфияның алыс шығысынан басқа бүкіл эллиндік әлемде, ресми және аристократ мүсіндері эллиндік стильдің жалғасы болды, одан римдік элементтерді ажырату қиын, әсіресе грек мүсіндерінің көп бөлігі римдік кезеңнің көшірмелерінде ғана сақталғандықтан. Б.з.д. II ғасырға қарай "Римде жұмыс істейтін мүсіншілердің көп бөлігі" гректер болды, олар көбінесе Корф (б.з.д. 146 ж.) сияқты жаулауларда құлдыққа түскен, ал мүсіншілер көбінесе гректер, көбінесе құлдар болды, олардың есімдері сирек жазылған. Римдіктер мүсінді кәсіп деп санамады, көбінесе хобби ретінде қабылдады. Римге грек мүсіндерінің көп саны әкелінді, ол олжа, қорқыту немесе сауда нәтижесінде болды, ал храмдар көбінесе гректердің қайта пайдаланған туындыларымен безендірілді. Италияның жергілікті стилін өркендеген орта таптың римдіктердің қабір ескерткіштерінде көруге болады, олар көбінесе портреттік бюсттерді бейнелейтін, ал портреттік өнер рим мүсіншілігінің басты жетістігі саналады. Үлкен отбасылардың жерлеу рәсімдерінде киіліп, үйде көрсетілген ата-бабалардың бетперделерінен ештеңе қалған жоқ, бірақ сақталған көптеген бюсттер ата-бабалардың бейнесін бейнелейтінін көрсетеді, мысалы Сципиондардың қабірі сияқты үлкен отбасылық қабірлерден немесе қала сыртындағы кейінгі мавзолейлерден. Атақты "Капитолийлік Брут", Луций Юний Брутқа тиесілі деген қола бас, әртүрлі мерзімдерде жазылған, бірақ республика кезеңіндегі итальян стилінің сирек сақталған мысалы, қоладан жасалған. Сол сияқты қатаң және күшті бас консулдардың монеталарында, ал императорлық кезеңде монеталар мен провинциялық қалалардың базиликаларына орналастырылған бюсттер империялық пропаганданың негізгі көрнекі түрі болды. Лондонда Неронның 30 метрлік Колоссынан әлдеқайда кіші, бірақ қазір жоғалған Неронның ескерткіші болды. Б.з.д. 50-20 жылдары сәтті босатылған пекарь Эврисхак қабірінде "халықтық" стильдің ерекше үлкен мысалы – фриз бар. Римдіктер тарих немесе мифологиядан ерлік ерліктері туралы грек туындыларымен бәсекелесуге тырыспады, бірақ ерте кезден бастап рельефте тарихи туындылар жасады, нәтижесінде үздіксіз баяндайтын рельефтері бар үлкен римдік жеңіс бағаналары пайда болды, олардың ішінде Траян (б.з.д. 113 ж.) мен Марк Аврелийді (193 ж. дейін) еске алушылары Римде сақталған, ал Ара Пацис ("Бейбітшілік алтары", б.з.д. 13 ж.) грек-рим стилін ең классикалық және талғамды көрсетеді. Басқа да маңызды мысалдар – Константиннің аркасындағы және Антонин Пий бағанасының (161 ж.) негізіндегі бұрынғы қайта пайдаланған рельефтер, Кампана рельефтері мәрмәр рельефтерінің арзан керамикалық нұсқалары болды, ал рельефке деген талғам императорлық кезеңде саркофагқа дейін кеңейді. Барлық сәнді шағын мүсіндерге де демеушілік көрсетілді, ал сапасы өте жоғары болуы мүмкін, мысалы күміс Уоррен кубогы, шыны Ликургус кубогы және Джемма Аугустеа, Гонзага Камеосы және "Францияның Ұлы Камеосы" сияқты үлкен камеолар. Халықтың көп бөлігі үшін қыш ыдыстардың және кішкентай мүсіндердің қалыпты рельефтік безендірулері көп мөлшерде және жиі айтарлықтай сапада өндірілді. II ғасырдың аяғындағы "барокко" кезеңінен өткеннен кейін, III ғасырда рим өнері классикалық дәстүрдегі мүсінді жасауды тоқтатты немесе жасай алмады, бұл өзгерістің себептері әлі де талқыланып жатыр. Ең маңызды императорлық ескерткіштерде де қатал стильдегі үлкен көзді, жалпақ фигуралар көрінеді, күш-қуатқа баса назар аударатын қарапайым композициялар. Бұл айырмашылық Римдегі 315 жылғы Константиннің аркасында жақсы көрінеді, ол жаңа стильдегі бөлімдерді бұрынғы толық грек-рим стилімен, басқа жерден алынған және қазіргі Венециядағы Константинопольдің жаңа астанасынан Төрт тетрархпен (шамамен 305 ж.) біріктіреді. Эрнст Китцингер екі ескерткіште де бірдей "тұмсық пропорциялар, бұрыштық қозғалыстар, симметрия мен қайталау арқылы бөліктердің реттелгендігі және модельдеудің орнына кесулер арқылы ерекшеліктер мен драпировкалық бүгілулер. Стильдің белгісі қай жерде пайда болса да, ол ерекше қаттылықтан, ауырлықтан және бұрыштықтан тұрады, қысқасы, классикалық дәстүрден бас тартудан тұрады". Бұл стильдегі революция христиан діні рим мемлекеті және халықтың көп бөлігі тарапынан қабылданған кезеңге орай келді, нәтижесінде үлкен діни мүсіндерге соңғы нүкте қойылды, үлкен мүсіндер енді тек императорлар үшін қолданылды, мысалы Константиннің алып акролиттік мүсінінің фрагменттері және IV-V ғасырлардағы Барлетта Колоссы. Дегенмен, бай христиандар саркофагтар үшін рельефтерге тапсырыс берді, мысалы Юний Басс саркофагы, ал өте шағын мүсіндер, әсіресе ағаштан жасалған мүсіндер христиандар тарапынан жалғастырылды, консулдық диптих стиліне сүйенді.
Early Roman art was influenced by the art of Greece and that of the neighbouring Etruscans, themselves greatly influenced by their Greek trading partners. An Etruscan speciality was near life size tomb effigies in terracotta, usually lying on top of a sarcophagus lid propped up on one elbow in the pose of a diner in that period. As the expanding Roman Republic began to conquer Greek territory, at first in Southern Italy and then the entire Hellenistic world except for the Parthian far east, official and patrician sculpture became largely an extension of the Hellenistic style, from which specifically Roman elements are hard to disentangle, especially as so much Greek sculpture survives only in copies of the Roman period. By the 2nd century BCE, "most of the sculptors working at Rome" were Greek, often enslaved in conquests such as that of Corinth (146 BCE), and sculptors continued to be mostly Greeks, often slaves, whose names are very rarely recorded. Sculpting was not considered a profession by Romans — at most, it was accepted as a hobby. Vast numbers of Greek statues were imported to Rome, whether as booty or the result of extortion or commerce, and temples were often decorated with re used Greek works. A native Italian style can be seen in the tomb monuments of prosperous middle class Romans, which very often featured portrait busts, and portraiture is arguably the main strength of Roman sculpture. There are no survivals from the tradition of masks of ancestors that were worn in processions at the funerals of the great families and otherwise displayed in the home, but many of the busts that survive must represent ancestral figures, perhaps from the large family tombs like the Tomb of the Scipios or the later mausolea outside the city. The famous "Capitoline Brutus", a bronze head supposedly of Lucius Junius Brutus is very variously dated, but taken as a very rare survival of Italic style under the Republic, in the preferred medium of bronze. Similarly stern and forceful heads are seen in the coins of the consuls, and in the Imperial period coins as well as busts sent around the Empire to be placed in the basilicas of provincial cities were the main visual form of imperial propaganda; even Londinium had a near colossal statue of Nero, though far smaller than the 30 metre high Colossus of Nero in Rome, now lost. The Tomb of Eurysaces the Baker, a successful freedman (c. 50–20 BC) has a frieze that is an unusually large example of the "plebeian" style. The Romans did not generally attempt to compete with free standing Greek works of heroic exploits from history or mythology, but from early on produced historical works in relief, culminating in the great Roman triumphal columns with continuous narrative reliefs winding around them, of which those commemorating Trajan (CE 113) and Marcus Aurelius (by 193) survive in Rome, where the Ara Pacis ("Altar of Peace", 13 BCE) represents the official Greco Roman style at its most classical and refined. Among other major examples are the earlier re used reliefs on the Arch of Constantine and the base of the Column of Antoninus Pius (161), Campana reliefs were cheaper pottery versions of marble reliefs and the taste for relief was from the imperial period expanded to the sarcophagus. All forms of luxury small sculpture continued to be patronized, and quality could be extremely high, as in the silver Warren Cup, glass Lycurgus Cup, and large cameos like the Gemma Augustea, Gonzaga Cameo and the "Great Cameo of France". For a much wider section of the population, moulded relief decoration of pottery vessels and small figurines were produced in great quantity and often considerable quality. After moving through a late 2nd century "baroque" phase, in the 3rd century, Roman art largely abandoned, or simply became unable to produce, sculpture in the classical tradition, a change whose causes remain much discussed. Even the most important imperial monuments now showed stumpy, large eyed figures in a harsh frontal style, in simple compositions emphasizing power at the expense of grace. The contrast is famously illustrated in the Arch of Constantine of 315 in Rome, which combines sections in the new style with roundels in the earlier full Greco Roman style taken from elsewhere, and the Four Tetrarchs (c. 305) from the new capital of Constantinople, now in Venice. Ernst Kitzinger found in both monuments the same "stubby proportions, angular movements, an ordering of parts through symmetry and repetition and a rendering of features and drapery folds through incisions rather than modelling The hallmark of the style wherever it appears consists of an emphatic hardness, heaviness and angularity — in short, an almost complete rejection of the classical tradition". This revolution in style shortly preceded the period in which Christianity was adopted by the Roman state and the great majority of the people, leading to the end of large religious sculpture, with large statues now only used for emperors, as in the famous fragments of a colossal acrolithic statue of Constantine, and the 4th or 5th century Colossus of Barletta. However rich Christians continued to commission reliefs for sarcophagi, as in the Sarcophagus of Junius Bassus, and very small sculpture, especially in ivory, was continued by Christians, building on the style of the consular diptych.
Портреттер
Портрет – римдік мүсін өнерінің басты жанры, бұл отбасы мен ата-бабаларға римдіктердің дәстүрлі құрмет көрсетуінен туындаған болуы мүмкін; римдік элита үйінің кіреберіс залында (атриумда) ата-бабаларының портреттік бюстері қойылған. Рим Республикасы кезінде физикалық кемшіліктерді жасырмау, әсіресе ер адамдарды кербез және әдемілікке немқұрайлы етіп бейнелеу мінездің белгісі саналды: портрет – өмір тәжірибесінің картасы еді. Империя дәуірінде Рим императорларының көбірек идеализацияланған мүсіндері кеңінен таралды, әсіресе Римнің мемлекеттік дінімен байланысты. Тіпті орташа еңбекпен табақталған бай адамдардың қабір тастарына да беймәлім марқұмның бейнесі салынған рельефтер кездеседі. Рим портреттік мүсіншілігінің көптеген мысалдары бар мұражайлардың арасында Нью-Йорктегі Метрополитен өнер мұражайы мен Лондондағы Британ мұражайының коллекциялары ерекше аталады.
Portraiture is a dominant genre of Roman sculpture, growing perhaps from the traditional Roman emphasis on family and ancestors; the entrance hall (atrium) of a Roman elite house displayed ancestral portrait busts. During the Roman Republic, it was considered a sign of character not to gloss over physical imperfections, and to depict men in particular as rugged and unconcerned with vanity: the portrait was a map of experience. During the Imperial era, more idealized statues of Roman emperors became ubiquitous, particularly in connection with the state religion of Rome. Tombstones of even the modestly rich middle class sometimes exhibit portraits of the otherwise unknown deceased carved in relief. Among the many museums with examples of Roman portrait sculpture, the collections of the Metropolitan Museum of Art in New York and the British Museum in London are especially noteworthy.
Технология
Траян бағанасы және саркофагтардағы рельефтер сияқты бейнелер, қазіргі кезде ұмытылған Рим технологиясын көрсетеді, мысалы, баллисталар және тас кесуге арналған су дөңгелегімен жұмыс істейтін аралар. Соңғысы жақында ғана Иеропольде табылды және бұл машинаны пайдаланған диірменшінің құрметіне арналған. Басқа рельефтерде егін жинау машиналарын көрсеткен суреттер бар, олар Плиний Кентайдың "Табиғат тарихы" еңбегінде сипатталғандай.
Scenes shown on reliefs such as that of Trajan's column and those shown on sarcophogi reveal images of Roman technology now long lost, such as ballistae and the use of waterwheel driven saws for cutting stone. The latter was only recently discovered at Hieropolis and commemorates the miller who used the machine. Other reliefs show harvesting machines, much as they were described by Pliny the Elder in his Naturalis Historia.
Сәулет
Гректермен салыстырғанда, римдіктер ғимараттарда тас мүсіндерді сирек қолданған, көрінетіндей, фигуралы фриздері аз болған. Маңызды фронтондар, мысалы, Пантеон, бастапқыда мүсіндермен безендірілген, бірақ олардың көп бөлігі сақталмаған. "Кампана" рельефі деп аталатын терракота рельефтері жақсы сақталған. Олар ішкі қабырғаларды жолақтармен әсемдеу үшін қолданылған. Архитектура жайында жазған Витрувий мүсіннің архитектурадағы қолданылуы туралы көп айтпайды, тек бірнеше мысал келтіреді, бірақ сәулетші архитектуралық безендірудің мағынасын түсіндіре білуі керек екенін айтады және кариатидтерді мысал ретінде келтіреді.
Compared to the Greeks, the Romans made less use of stone sculpture on buildings, apparently having few friezes with figures. Important pediments, such as the Pantheon for example, originally had sculpture, but hardly any have survived. Terracotta relief panels called Campana reliefs have survived in good numbers. These were used to decorate interior walls, in strips. The architectural writer Vitruvius is oddly reticent on the architectural use of sculpture, mentioning only a few examples, though he says that an architect should be able to explain the meaning of architectural ornament and gives as an example the use of caryatids.