Кіріспе

1942 жылы Франк Капра мен Анатоль Литвак түсірген «Соғысқа дайындық» фильмі – Франк Капраның «Неге біз соғысамыз» атты фильмдер сериясының алғашқы туындысы. Ол Соғыс ақпарат бюросы (OWI) мен Джордж С. Маршаллдың тапсырысымен жасалған. Фильмнің мақсаты – екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ассиа державаларына қарсы күресу қажеттілігін американдық әскерлерге түсіндіру болды. Осы идеяға сәйкес, соғысқа қатысу себептерін және оның тарихын білген жауынгерлер, оған ықыласпен әрі тиімді қатысады деп есептелді. Кейіннен бұл фильм американдық халқына соғысты қолдауға шақыру ретінде көрсетілді.

Қорытынды

Фильмнің жарыққа шығуы алдындағы редакциясында АҚШ Соғыс министрі Генри Л. Стимсонның көрермендердің сенімін арттыруға арналған сөзі келтірілген: «Бұл фильмдердің мақсаты – соғысқа кіру себептері, оған әкелген оқиғалар және біз қорғап жатқан принциптер туралы шындық ақпарат беру». OWI-нің мақсаты – әскерилерге, содан кейін американдық халыққа соғыстың себептерін түсіндіру болған. Фильм американдықтардың қалай соғысқа батырлыққа толы себептермен, өздерін қорғауға мүмкіндігі жоқ елдерді қорғау ниетімен келгенін көрсетеді. Фильм Американың тарих бойында әділеттілік пен христиандық құндылықтарды сақтауға міндетті екенін, бұл құндылықтар мен сенімдерді Құрылтайшы әкелер қалыптастырғанын көрсетеді. Фильмде салыстыру және қарама-қайшылық әдістері қолданылып, батырлық хабары жеткізіледі. Американың қарсыластарын бейнелеу үшін Генри Уоллес оларды «еркін әлем» деп таныстырады – одақтастардың жарқын жарықпен шағылысқан планетасы, ал «құл әлем» – ось державаларының көлеңкесіндегі планета. Бұл карталарды Walt Disney Productions анимациялаған. Фильм Америка Құрама Штаттары мен Бенито Муссолини, Адольф Гитлер және Хирохитоның фашистік державалары арасындағы айырмашылықты қарастырады. Бұл үшін нацистердің «Триумф де Вилленс» (Триумф Воли) фильмінің кадрлары қолданылды, бірақ одақтастардың мүддесін қолдау үшін басқаша түсіндірмелер берілді. Нацистер қарсылас саяси партиялар мен кәсіподақтарды жойғаннан кейін, соңғы кедергісіне – шіркеуге назар аударды. Бір көріністе бірнеше кірпішпен терезелер қиратылып, артында «Хайл Гитлер!» деген жазуы бар афиша көрінеді. Гитлерді антихрист ретінде көрсету үшін неміс мектеп оқушыларының бір сыныбы Фредерик Рекс әнін орындайды: «Адольф Гитлер – біздің құтқарушымыз, батырымыз. Біз Гитлер үшін өмір сүреміз, Гитлер үшін өлеміз. Біздің Гитлер – біздің Иеміз, жаңа әлемді басқарады». Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі екі онжылдық және Ұлттар Лигасының сәтсіздігінен кейін Америка Құрама Штаттарында оқшаулану идеясы күшейді және Перл-Харборға шабуылға дейін сақталды. Бұл соғысқа қолдау табуда үлкен кедергі болды, себебі американдықтар әлемнің басқа елдерімен, әсіресе Еуропамен бірлік сезімін сезінбеді. Осы оқшауланушылық ойлауды жою үшін «Соғысқа арналған прелюдия» фильмі американдық әскерлердің халықаралық күреске деген ынтасын арттыру мақсатымен жасалды. Фильмде американдықтардың соғысқа қатысу туралы көзқарасын өзгерту қажеттілігі айтылады. Америка соғысқа қатысу керек пе, жоқ па деген сұраққа жауап ретінде американдықтар «Менің ойымша, біз бұл соғысқа мүлдем араласпауымыз керек» және «Олар бізге ештеңе де емес» дейді. Соғысқа қарсы наразылық білдірушілер «Шетелдіктердің араласуына жол берілмейді» деген ұрандармен митингілер өткізеді. Фильмде сол кездегі халық пікіріне қайшы, американдық проблемалар «бұрын да, әрқашан да бүкіл әлемнің проблемаларына байланысты болды және біздің бейбітшілігіміз барлық адам үшін бейбітшілік болғанда ғана мүмкін» делінеді. Фильмде Жапонияның Маньчжурияға басып кіруі Екінші дүниежүзілік соғыстың басталуы ретінде көрсетілген: «Осы күнді есте сақтаңыз: 1931 жылдың 18 қыркүйегі, сіз 1941 жылдың 7 желтоқсанын да есте сақтау керек. Себебі, 1931 жылы осы күні біз қазір соғысып жатқан соғыс басталды». Сондай-ақ, «бізге белгілі болғандай, шабуылдаушыларды тоқтату керек, бірақ қарапайым халықты «Манчжуриядағы саз үй үшін соғысқа бару керектігіне» сендіру мүмкін емес» делінген. Жапонияның Қытайға басып кіруі туралы айтылғаннан кейін, фильмде Жапонияның одақтастары туралы сұрақ қойылады. Гитлер дайын болғанға дейін Муссолини дайын болуы керек еді, өйткені оның үкіметі уәде еткенін орындай алмады және «сол себепті ол үйдегі қиындықтардан аулақ болу үшін шетелдік соғыстың ескі амалын қолданды». Фильмде Италияға қарсы Эфиопияның әлсіздігі көрсетіліп, «біз үшін бейбітшілік барлық адам үшін бейбітшілік екенін түсінбедік» және Гитлер туралы мәліметтер келесі фильмде қарастырылатыны айтылады.

Маңыздылығы

АҚШ армиясы "Соғысқа дейінгі алғышаз" фильмін кинотеатрларда көрсетілместен бұрын әскерлерді оқыту үшін пайдаланды. Әскери қызметке жіберілгенге дейін барлық американдық әскерлер фильмді көруге міндетті болды. Оны жалпы халыққа көрсетудің мақсаты – елді біріктіру және соғысқа барлығын атсалысуға ынталандыру еді. Капра жасаған фильмдер қоғамды ұлт болып жұмылдыруға, өз еліне, әскеріне және президентіне қолдау көрсетуге шақырып, біріктірді. Бастапқыда оқу фильмі ретінде жоспарланғанмен, OWI директоры Элмер Дэвис және президент Франклин Д. Рузвельт оған қатты риза болды, сол себепті ол жалпы халыққа кинотеатрларда көрсетілді. Фильмдер сериясы халықты соғысқа қолдау көрсетуге және оған қатысуға ынталандыру үшін пайдалы құрал болды. Фильм жақсы қабылданып, 1943 жылдың 4 наурызында Кино өнер және ғылым академиясы Капраға "Соғысқа дейінгі алғышаз" фильмін 1942 жылғы ең үздік деректі фильм деп танып, "Оскар" сыйлығын табыс етті. Бұл, үкімет пен әскерилердің халықтық мәдениет арқылы ұлттық бірлік туралы хабарды американдықтарға табысты және үйлесімді түрде жеткізгенін көрсетеді.