Кіріспе

1991 жылғы француз фильмі, Леос Каракс режиссерлік еткен «Пон-Нёф көпірінің ғашықтары» (Les Amants du Pont Neuf, lez‿amɑ̃ dy pɔ̃ nœf) – Жюльетта Бинош пен Денис Лавант бас рөлдерде ойнаған 1991 жылғы француз фильмі. Фильм екі жас саяхатшының махаббат оқиғасын баяндайды: алкоголь мен транквилизаторға тәуелді цирк артисі Алекс және көзі баяу тұманданып бара жатқан суретші Мишель. 1989 жылғы Францияның екі жүз жылдық мерекесі қарсаңында түсірілген көріктер тізбегінде Париждің көшелері, аспаны және су жолдары оқиғаның фон ретінде пайдаланылады. Фильм өндірістің қиындықтары мен ұзақтығы және оған жұмсалған қаржысымен әйгілі болды. Ол шығу кезіндегі ең қымбат француз фильмі деп бірнеше рет айтылды, бірақ бұл мәлімдеме даулы. Фильмнің атауы Париждегі Пон-Нёф көпіріне сілтеме жасайды. Әртүрлі себептерге байланысты фильм жасаушылар көпірдің масштабты макетін жасады, бұл бюджеттің айтарлықтай өсуіне әкелді. Фильм басқа ағылшын тілінде сөйлейтін елдерде түпнұсқа атауымен шығарылса, Солтүстік Америкада «Көпірдегі ғашықтар» деп аталды.

Сюжет

Пон-Нёф көпірінің маңында, Париждің ең көне көпірі жөндеуге жабылып тұрғанда, «Пон-Нёфтің ғашықтары» екі жас көшпенді – Алекс (Денис Лаван) пен Мишель (Жулиет Бинош) арасындағы махаббат оқиғасын көрсетеді. Алекс – алкоголь мен транквилизаторға тәуелді, көшеде өнер көрсететін адам; ол отты демдеп, акробатикалық трюктар жасау арқылы (кейде бірдей) ақша табады. Мишель – сәтсіз махаббат пен денсаулығына зиян келтіретін ауру салдарынан көшеге шыққан суретші. Жаңа ортада оның жалғыз серігі – мысық. Ол әскери отбасында өскен, бірақ өнерге құштар және көру қабілеті толық жоғалмас бұрын Луврде Рембрандттың автопортретін көруді армандайды. Олардың жолдары алғаш рет Себастополь бульварынан мас күйде есінен танып жатқан Алексті Мишель суретке түсіргенде кесіседі. Кейін ол оның көшедегі көрмесінің біріне қызығып, екеуі жақын болады. Фильмде олардың Ханс (Клаус Майкл Грубер) атты егде жастағы көшпендімен бірге көпірде тіршілік етуінің қиын жағдайы бейнеленеді. Ханс бастапқыда Мишельге жаулы қарайды, бірақ оның мұның сыры бар. Ол Мишельге жылылық танытқаннан кейін, бұрынғы өмірін пайдаланып, оның арманын орындауға көмектеседі. Оқиға фонында 1989 жылғы Француз революциясының екі жүз жылдығына арналған Париждің тойлық шаралары өтеді: Париж аспаны әсем фейерверктермен жарықтанғанда, Алекс жылдам қайықты ұрлап, Мишельді Сенада су шаңғысымен жүзуге алып шығады. Алайда Алекстің Мишельге деген махаббатының қараңғы жағы да бар. Оның көру қабілеті нашарлаған сайын, ол оған одан да көп тәуелді болады. Мишельдің ауруына ем табылуы мүмкін болғанда, оның отбасы оны табу үшін көшеде жарнамалар іліп, радио арқылы хабар таратады. Егер ол емделсе, Мишель оны тастап кетеді деп қорқып, Алекс Мишельдің отбасының жарнамаларын өртеп, оны табуға тырысқанын жасыруға әрекеттендіреді; сондай-ақ ол жарнама іліп жүрген адамның фургонын өртеп жібереді, нәтижесінде ол адам қаза табады. Алекс осы үшін түрмеге түскенде, ал Мишель операция жасағаннан кейін, олар ажырасады. Алекс бостандыққа шыққаннан кейін, олар көпірде соңғы рет кездеседі. Алекстің оған деген махаббаты өзгермейді, бірақ Мишель күмәнданады және ашуға беріліп, Алекс екеуін де Сенаға лақтырады. Су астында олар бір-біріне жаңаша қарайды, сәтке жақындасады. Батысқа бет алған баржа оларды Атлант мұхиты мен жаңа өмірге жеткізеді.

Өндіріс

1987 жылы жоспарлауды бастағанда Леос Каракс қарапайым фильм түсіргісі келді, бастапқыда оны қара-ақ түсте және Super 8 форматында түсіруді жоспарлаған. Оның алғашқы толық метражды фильмі шағын бюджетпен (3 миллион франк) түсірілді, ал «Mauvais Sang» әлдеқайда ауқымдырақ және қымбатқа соқты (17 миллион франк). Бастапқыда Париждің орталығындағы көпшілік көпірінде түсіру қиындықтарға толы болды. Түсіру тобы көпірді үш айға жабуға тырысты, бірақ өтініш қабылданбады. Осы кезде бюджет 32 миллион франкқа бағаланды. Париж мэрі мен полициясы 1988 жылдың 15 тамызына дейін үш-төрт аптаға дейін Pont Neuf көпірінде түсіруге рұқсат берді (16 тамызда жөндеу жұмыстары басталуға тиіс болғандықтан, рұқсатты ұзарту мүмкін болмады). Осы кезде 14 минуттық материал түсірілді. (Аяқталған фильмде «Кристиан Фехнер» – екі басты кейіпкерді құтқаратын өзен кемесінің аты.) 1990 жылдың 15 тамызында түсірілімдер қайта басталатыны жарияланды. 130, 160 («Ол оны одан да бақыттырақ нәрсеге ауыстырды, бірақ ол оны дегенмен тастап кетті»). Караксқа сәйкес, ол қауіпті су шаңғысы сахнасын өзі орындауға «талап еткен» (түсірілім барысында бір сәтте суға батып кеткен); сонымен қатар, ол ұзақ өндіріс кешігулері кезінде өзін қолжетімді ету үшін карьерасын тоқтатты, Роберт Де Ниродан, Элия Казаннан және Кшиштоф Кисловскийден түскен жұмыс ұсыныстарын қабылдамады. Бинош актерлер мен түсіру тобының мүшелерінің бірі болды, олар Лансарг алаңында түсірілім тоқтаған кезде күзетшіге ақы төледі.

Шығару

Фильм 1991 жылы Канн кинофестивалінде тұңғыш рет көрсетілді, сатылған билеттердің 260 000-ы Париж қаласында ғана болды.

Қабылдау

Фильм Францияда сыншылар пікірін екіге бөлді. Le Figaro Бинош пен Лаванттың актерлік шеберлігін мақтады, бірақ фильмнің өзін емес. Киножурналдардың арасында Марк Эспозито (Studio журналында) фильм және Каракс туралы жағымсыз пікірлер білдірді, бірақ Стюарт Клавэнс «авторлық сыншылар» деп атағандардың реакциясы жылырақ болды: тіпті фильмге арнайы нөмір шығарылды. Францияда бұл мәселе саяси сипатқа ие болды, себебі бюджеттің бір бөлігі мемлекеттік қаражат есебінен қаржыландырылды, және француз БАҚ-тарында мәдениет министрі Жак Лангтың әрекеттері мен отандық киноны қаржыландыру жолдары туралы қызу пікірталас туды. Бірнеше жылдан кейін «Герминаль» және «Шатырдағы атты» фильмдері оның бюджетімен теңестірілді, тіпті одан да асып түсті. The Independent, Empire, The Daily Telegraph («Бұл ерекше, әдемі фильм Караксты еуропалық кинодағы ең поэтикалық, ерекше таланттардың бірі ретінде көрсетеді») және The Sunday Telegraph («мегаломаниялық кино жасаудың ақымақтығына жасалған даңғыл ескерткіш») фильмге жағымды пікір білдірді. Алайда, 1992 жылғы Нью-Йорк кинофестивалінде беделді сыншы Винсент Канби фильмді The New York Times үшін қарап шықты. Вандестиеннің декорацияларының техникалық жетістіктерін және фейерверктер мен катерлердің эпизодтарының қуатын жоғары бағалағанмен, фильм туралы жалпы пікірі салқын болды:

«Мари Антуанеттаның Петти Трианонда сауыншы қыз рөлін ойнағанынан бері француз топырағында жасалған ең әсем және абсурдты ақымақтықтардың бірі. Ешқашан мұндай қаражатты соншалықты бейсақтықпен, тек аз ғана адамдардың қалауынша жұмсаған емес. [Өте үлкен, картоннан жасалған крем-брюле сияқты] фильм, көңіл көтеруден гөрі шаршатады». Фестивальдің іріктеу комиссиясының мүшесі болған Клавэнс Канбидің сынды фильмнің АҚШ-та таралу мүмкіндіктеріне нұқсан келтірді деп санайды. Дегенмен, сыншылар аралықта шыққан сәтті ағылшын тіліндегі фильмдерде оның жекелеген эпизодтарының эхосын байқады: мысалы, «Ағылшын науқасы» (1996) фильмінде Биноштың картинаны көру үшін көтерілуі; Клавэнс фильмді көруге мүмкіндік алған американдықтардың азаматтығына қарамастан, кино жасаушылар оны зерттеп отыр деген қорытындыға келді. Ричард Корлис (Time журналында) Бинош пен фильмнің визуальдық стилін мақтады, бірақ «Сюжет төменгі қабаттардың беймәлімдігімен сығырдайды» деді; Лиза Шварцбаум (Entertainment Weekly журналында) фильмді «әдемілік пен ұғымсыздықтың қиын қоспасы» деп атады.