Кіріспе

Архидамия (Ἀρχιδαμία) (шамамен б.з.д. 340 – 241) - спарта патшайымы, Евдамид I-нің әйелі, Архидам IV және Агесистраның анасы, Евдамид II-нің әжесі және Агис IV-тің шөбересі.

Спартаның қоршауы

Архидамия күйеуі Евдамид I-мен бірге Спарта патшайымы болды (б.з.д. 331 – б.з.д. шамамен 305 жылдар). 272 жылы Пирр Спартаны қоршауға алып, шабуыл жасауға шешім қабылдады. Бұл кезде Спарта билігі Архидамияның немересі Евдамид II мен Ареус I патшаның (б.з.д. 309–265 жылдар аралығында билік еткен) қолында болды. Қоршау алдында Спарталық Герусия әйелдерді Критке эвакуациялауды жоспарлады. Бірақ Архидамия Спарта әйелдері атынан сөйлеп, "қолында қылышпен" Герусияға кірді және бұл ұсынысқа қарсылық білдірді, Спарта әйелдерінің "Спарта қирағаннан кейін өмір сүруге соншалықты әлсіз" екендігін сұрады. Архидамия Спарта әйелдеріне тапсырма берді, себебі олар "қазбаның үштен бір бөлігін өз қолдарымен аяқтаған" деп хабарланды. Осының нәтижесінде Архидамия Пиррге қарсы шайқаста Спарта әйелдерінің күш-жігерін жетекшілік етті, олар жауынгерлерді шайқас кезінде қару-жарақпен және сусынмен қамтамасыз етіп, жараланғандарды майданнан алып шықты.

Кейінгі өмірі

Архидамияның кейінгі жазбалары үш онжылдықтан соң дамыды, ол немересі/шөбересі Агис IV-тің төңкерістік жоспарларына көмектескендігін көрсетеді. Агис Спартада байлық пен ашкөздік салдарынан бұзылған Ликургтың заңдарын қайта орнатуға тырысты. Архидамия мен Агезистрата Лакедемонның ең бай адамдары болғандықтан, Архидамияның Агиске берген қолдауы осы мақсатқа қолдау жинау үшін өте маңызды болды. Ол байлығын ортақ қорға салмаққа бірінші болып уәде бергендердің қатарында болды, ол қор ескі және жаңа спарталықтар арасында тең бөлінетін еді. Бірақ, Агистің ағасы және бұрынғы қолдаушысы Агесилайдың жемқорлығы мен Агид әулетінің патшасы Леонид II басқарған қарсыластардың інтрыгалары осы төңкерістік жоспарларды құлатты. Леонид пен Эфорлар Агисті заңсыз түрде тұтқындап, өлім жазасын орындады, оның босатылуын күтіп, алаңдаған халық бұл туралы білмеді. Кейін Архидамия мен Агезистратаны Агисті көру үшін түрмеге шақырып алды, бірақ ол жерде олар да саяси қарсыластарының қолынан қаза тапты. Ол 320 жылға дейін Архидамус IV деген ұлын дүниеге келтіргенін ескерсек, 241 жылы қаза тапқан кезде 90 жастан асып кеткен болуы мүмкін.

Басқа әдебиеттер

Архидамия патшайымы басқа да әдебиеттерде кездеседі. Сілтемелердің ішінде композитор Иоганн Адольф Хассенің Die grossmüthige Spartanerin, oder, Archidamia атты неміс туындысы бар. Соңғы кезде королева Архидамияға профессор Скотт Роминнің "Сұлулар мен ақындар: Оңтүстік ақ әйелдерінің Азамат соғысы кезеңіндегі күнделіктеріндегі мәтінаралық байланыс" еңбегінде де сілтеме жасалған. Роминнің сөзінше, Кейт Стоун патшайымның "Осы атқа лайықсың ба?" деген танымал сөзінен шабыттанған.