Кіріспе

Қытай мифологиясындағы Цзяолун немесе Цзяо (чиао, киао) – қытай мифологиясындағы айдаһар, көбінесе "қабықты айдаһар" деп сипатталады; кейбір ғалымдардың пікірінше, ол мүйізсіз және сулы жерлерде немесе өзендерде тіршілік етеді. Бұл жаратылыс крокодилдің бір түріне қатысты болуы мүмкін. Көптеген ғалымдар осы аңыздың Синь тайпаларына жатпайтын оңтүстік аймақтарда пайда болғанын айтады. Көне жазбаларда Юэ тайпасының осы қауіпті жандардан сақтану үшін денелеріне суреттер тартқаны жазылған. Ағылшын тіліне аударғанда "цзяо" сөзі "цзяо айдаһары", "крокодил", "тасқын айдаһары", "қабықты айдаһар" немесе тіпті "кракен" деп аударылған.

Атауы

Jiao lang=zh таңбасы "құрттар радикал" lang=zh-ді біріктіреді, ол жәндіктер, тікбас жануарлар немесе айдаһарлар сияқты тірі организмдер туралы жалпы түсінік береді, ал оң радикал jiao lang=zh "қиылысу; араласу" мағынасын білдіріп, "jiao" дыбыстық элементін қосады. Алғашқы 交 пиктограммасы басы мен аяқтары қиылысқан адамды бейнелеген. Жапон тіліндегі эквивалентті термин – kōryō немесе kōryū (蛟竜). Вьетнам тіліндегі эквиваленті – giao long, ол вьетнамдық Thuồng luồng сөзімен мағынасы жақын.

Синонимдер

Пия сөздігі (XI ғасыр) оның көпте қолданылатын аты мабан екенін мәлімдейді.

Семантика

Жазуда қолданылуында jiaolong 蛟龍 екі түрлі айдаһарды білдіре ме, әлде біреуін ғана ма, бұл мәселе екіұшты. Профессор Чжан Цзин (жапонияда Чё Кё [ja; 張競]) былай деп түсіндіреді: "Jiaolong айдаһардың бір түрі ме, әлде "jiao" және "long" есімдерінің біріктірілген түрі ме, анықтау қиын. 蛟龍はそもそも龍の一種の名称なのか、それとも「蛟」と「龍」からなる複合なのかは判断しにくい." Чжан мысал ретінде Li Sao (Чу Цзи) өлеңінде қолданылған jiaolong-ды келтіреді, онда ақынға құдайлар jialong-ды шақырып, көпір салуға бұйырады. Виссер бұл жердегі jiaolong-ды айдаһардың бір түрі – jiaolong немесе kiao lung деп аударған. Дегенмен, осы өлеңге алғашқы түсіндірме берген Ван Идің пікірінше, бұл екі түрлі айдаһар: кішкентай jiao және үлкен long.

Аудармалар

Қытай тіліндегі жалпы драконды білдіретін сөз "лун" (龍) болғандықтан, "цзяо" сөзін "дракон" деп аудару қиын, себебі осы екі түрінің қайсысы туралы айтылып жатқанын ажыратуға болмайды. Сондықтан "цзяо" термині "су драконы" деп аударылған (нақты жануарлар ретінде анықтамасына қараңыз).

Су табиғаты

Бірнеше мәтіндер джаоның су жаратылыстарының билеушісі екеніне сілтеме жасайды. Дзяолонг "су жануарларының құдайы" деп аталады. Гуанцзыға түсіндірме; Цзяо және Цзяолон – аңызға айналған өзен айдаһарларының есімдері. Цзяо 蛟 кейде "тасқын айдаһары" деп аударылады. (шамамен 1105 ж.) Yuhu qinghua 玉壺清話 Каррдың айтуынша, оңтүстік У мемлекетіндегі адамдар оны фахонг 發洪 "тасқынға айналу" деп атаған, себебі олар джао жарықтанғанда су тасқыны болатынына сенген. Чжу Цзидегі "Qijian" ("Жеті ескерту") поэмасында shuijiao 水蛟 немесе су джао термині қолданылады.

Мүйізсіздігі

Shuowen Jiezi jiāo-ның мүйізі бар ма, жоқ па, деген мәселеде нақты пікір білдірмейді. Shiyiji 拾遺記 (б.з. 4-ғасыры) Хан императоры Чжао (б.з.д. 87-74 жылдары) туралы джиао туралы әңгіме келтіреді. Вэй өзенінде балық аулап жүргенде, ол үш шаң [он метр] ұзындығындағы, үлкен жыланға ұқсайтын, бірақ қабыршақтары жоқ ақ киао ұстады. Император: «Бұл жақсы белгі емес», – деп, Та Кванға одан дәмдеуіш жасауды бұйырды. Оның еті қызғылт, сүйектері көгілдір, ал дәмі өте дәмді әрі ұнамды болды. Үш классикалық мәтін (Лиджи 6, Хуананьзи 5 және Люши Чунцю 6) жаздың соңында су жануарларын аулау туралы бір сөйлемді қайталайды: 伐蛟取鼉登龜取黿 – «джиао-ға шабуыл жасап, тоны "аллигаторды" ұстаңыз, гуи "тасбақаны" сыйлаңыз және юань "жұмсақ қабықты тасбақаны" ұстаңыз».

Аждаһа қайықтары фестивалі

Аждаһа қайықтары фестиваліне байланысты аңыз бар, ол осы фестиваль кезінде суға батып кеткен дворян Ку Юаньға жон-дзи (жапыраққа оралған күріш торттары) сыйлау дәстүрінің қалай пайда болғанын түсіндіреді. Шығыс Хан әулетінің (25 ж.б.д.) басында Чанша қаласынан Оу Хуй есімді адам Ку Юаньды түсінде көріпті. Ку Юань оған өзенге тасталған жалаңаш күріш торттарын айдаһарлар (джиалонг) жеп қоятынын, сондықтан торттарды қытай жапырағымен (Melia) орап, түрлі түсті жіппен байлау керектігін айтқан, себебі айдаһарлар осы екі нәрсені ұнатпайды.