Кіріспе

Адамның негізгі құқықтарын құрметтейтін жұмыспен қамту. Лайықты еңбек – "адамның негізгі құқықтарын, сондай-ақ еңбек жағдайларының қауіпсіздігі және еңбекақы төлеу тұрғысынан жұмысшылардың құқықтарын құрметтейтін" жұмыспен қамту. Бұл жұмысқа орналасу кезінде жұмысшының физикалық және психикалық денсаулығын сақтауды қамтиды. Лайықты еңбек ресми және бейресми секторда да қолданылады. Ол барлық түрдегі жұмыстарға, адамдарға және отбасыларға қатысты болуы тиіс. Халықаралық еңбек ұйымының (ХЕҰ) мәліметінше, лайықты еңбек – өнімді жұмыс істеуге мүмкіндік, әділ табыс табу, жұмыс орнындағы қауіпсіздік пен отбасыларға әлеуметтік қорғау, жеке даму және әлеуметтік интеграцияның жақсы мүмкіндіктері, адамдардың өз пікірлерін білдіру, ұйымдасу және өміріне қатысты шешімдерге қатысу еркіндігі, сондай-ақ барлық әйелдер мен еркектерге тең мүмкіндіктер мен қарауды қамтиды. ХЕҰ еңбек қоғамдастығының үшжақты құраушыларымен бірлесіп, осы мүмкіндіктерді құру және кедейлікті азайту мен жою үшін олардың мол ресурстарын жұмылдыруға бағытталған күн тәртібін әзірлеп жатыр. ХЕҰ-ның лайықты еңбек күн тәртібі жұмыспен қамтуды және кәсіпкерлікті дамыту, әлеуметтік қорғау және әлеуметтік диалогты қамтиды.

Тұрақты даму және лайықты еңбек мақсаттары

Тұрақты даму мақсаттары тұрақты экономикалық өсім үшін лайықты жұмыс құруды да жариялайды. Бұл мақсат еңбек өнімділігін арттыруға, жұмыссыздық деңгейін төмендетуге және қаржылық қызметтерге және әлеуметтік төлемдерге қолжетімділікті жақсартуға бағытталған. Кәсіпкерлікті қолдау және жұмыс орындарын жасау, сондай-ақ мәжбүрлі еңбек, құлдық және адам саудасын жоюға тиімді шаралар қабылдау осы мақсатқа қол жеткізудің кілті болып табылады. Осы мақсаттарды ескере отырып, 2030 жылға қарай барлық әйелдер мен еркектерге толыққанды және өнімді жұмыспен қамтуды, сондай-ақ лайықты жұмыс жағдайын қамтамасыз ету көзделеді. Халықаралық еңбек ұйымының лайықты жұмыс күнтәртібіндегі мәселелер кедейлікті азайту және білім беруге қолжетімділікті арттыру сияқты басқа даму мақсаттарында да аталып өтеді. БҰҰ Халықаралық еңбек ұйымының лайықты жұмыс күнтәртібі тұрақты дамуға қол жеткізуде маңызды рөл атқарады деп санайды. Бұл жаһанданудың күшеюіне байланысты ресми секторда жұмыс табудағы қиындықтармен байланысты. 2006 жылы ХЕҰ «лайықты жұмыс тапшылығының» ауқымын, оның ішінде «жұмыссыздық және толық жұмыспен қамтылмау, нашар сапалы және өнімсіз жұмыс, қауіпсіз емес еңбек жағдайлары мен тұрақсыз табыс, құқықтардың бұзылуы және гендерлік теңсіздік» сияқты мәселелерді атап көрсетті және осы тапшылықтарға БҰҰ Экономикалық және әлеуметтік кеңесінің (ЭКОСОС) отырысына қатысқан мемлекеттердің назарын аударды. Лайықты жұмыс күнтәртібін іске асыру үшін ұлттық және халықаралық ұйымдар сапалы жұмыс орындарын құруға бағытталған мақсаттарға ұмтылуға және осы салаға қатысты туындайтын қиындықтарды шешуге міндетті. Дегенмен, бір кедергі – ел азаматтарын шетелдегі дамуға және жұмыс орындарын құруға көмектесудің отандық деңгейде де пайдалы екеніне сендірудің қиындығы болып табылады.

Дүниежүзілік лайықты жұмыс күні

7 қазан – Дүниежүзілік лайықты еңбек күні. Осы күні кәсіподақтар, кәсіподақтар федерациялары және басқа жұмысшылар ұйымдары лайықты еңбек идеясын ілгерілету үшін шаралар ұйымдастырады. Шаралар көшедегі шерулерден бастап, музыкалық кештерге дейін, көптеген елдерде конференцияларға дейін алуан түрлі болады.

"Құрметке лайық жұмыс, құрметке лайық өмір" акциясы

Бес ұйым – Solidar, ITUC, ETUC, Social Alert International және Global Progressive Forum 2007 жылдың қаңтар айында Найробиде өткен Дүниежүзілік әлеуметтік форумда «Лайықты жұмыс, лайықты өмір» науқанын бастады. Осы уақыттан бері олар кедейліктің шешімі ретінде лайықты өмір үшін лайықты жұмысты ілгерілету мақсатында одақтасып жұмыс істеп келеді. «Лайықты жұмыс» науқанын өткізу идеясы 2005 жылы Порту-Алегреде өткен Дүниежүзілік әлеуметтік форумда туды. Науқанның нысаны – дамыған және дамушы елдердегі жастар, кәсіподақ белсенділері, ҮЕҰ және шешім қабылдаушылар. Науқанның мақсаттары лайықты жұмыс туралы хабардарлықты арттыруға және оны кедейліктен, демократиядан және әлеуметтік келісімнен шығудың жалғыз тұрақты жолы ретінде ілгерілетуге бағытталған.

Жетістік

2007 жылдың қарашасында Еуропа үкіметтері мен институттарының шешім қабылдаушылары «Лайықты жұмыс, лайықты өмір» науқанының Іс-қимылға шақыруына қол қойды, бұл Лайықты жұмыс күндерінің маңыздылығын мойындауға әкелді. «Еуропалық Одақ пен халықаралық азаматтық қоғамның лайықты жұмысқа деген қызығушылығы артып келеді, мысалы, «Лайықты жұмыс/Лайықты өмір» науқанының басталуы осыны көрсетеді». Науқанның Іс-қимылға шақыруы жеті мәселеге назар аударады: лайықты жұмыс, жұмысшылардың құқықтары, әлеуметтік қорғау, әділ сауда, халықаралық қаржы институттары, дамуға көмек және көші-қон.

Әйелдер үшін лайықты жұмыс, лайықты өмір" акциясы

"Әйелдер үшін лайықты жұмыс, лайықты өмір" науқаны – Халықаралық кәсіподақ конфедерациясы (ХКК) және әлемдік кәсіподақ федерациялары (ӘКФ) 2008 жылғы 8 наурыз – Халықаралық әйелдер күнінде бастаған екі жылдық науқан. Науқанның мақсаты – еңбек саясаты мен келісімдерінде әйелдер үшін лайықты жұмыс пен гендерлік теңдікті жақтау, сондай-ақ кәсіподақтардың құрылымында, саясатында және қызметінде гендерлік теңдікті қамтамасыз ету. Екінші мақсат – кәсіподақтар қатарындағы әйелдердің мүшелерін көбейту және сайланған лауазымдарға әйелдердің өкілдігін арттыру. Бұл науқанның қажеттілігі әйелдердің күнделікті өмірінде кездесетін түрлі дискриминацияларға байланысты, мысалы, жалақыдағы гендерлік айырмашылық, аналықты қорғаудың жеткіліксіздігі және әйелдер арасындағы жоғары жұмыссыздық деңгейі. Гендерлік стереотиптердің салдарынан әйелдер көбінесе еркектерге қарағанда аз төленген жалақы алады және мансаптық өсуге мүмкіндік ала алмайды. Азияда әйелдер көбінесе ең төмен жалақы төленетін, құндылығы төмен және ұйымдастырылмаған секторлардың бірі – үй шаруашылығында жұмыс істейді. 2006 жылдан 2011 жылға дейін Қытайды есептемегенде, Азиядағы әйелдердің жалақысы 0,9% ғана өсті. Қазіргі таңда 56 елдегі 81 ұлттық орталық осы науқанға түрлі шаралар арқылы қатысуда.